ശൈഖ് ഡോ. സുറൂർ ബ്നു മുദക്കിർ അൽ-അജമി
ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാനമായ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് ഈ അദ്ധ്യായം കടന്നുപോകുന്നത്. അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആദ്യ ഖലീഫയായ അബ്ദുല്ല അസ്സഫ്ഫാഹ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അലി ബിൻ അബ്ദുല്ല ബിൻ അബ്ബാസ് മുതൽക്കുള്ള ചരിത്രം മുൻ അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം അധികാരത്തിൽ വന്ന അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ മൻസൂർ, തുടർന്ന് മകൻ മുഹമ്മദ് അൽ മഹ്ദി, പിന്നീട് മൂസ അൽ ഹാദി, ഹാറൂൻ റഷീദ്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ മുഹമ്മദ് അൽ അമീൻ എന്നിവരുടെ ഭരണകാലം ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. തന്റെ സഹോദരനായ അബ്ദുല്ല അൽ മഅ്മൂനുമായി യുദ്ധം ചെയ്ത മുഹമ്മദ് അൽ അമീന് ശേഷം, ഖുർആൻ സൃഷ്ടിയാണെന്ന വാദവും മുഅ്തസിലി വിശ്വാസങ്ങളോടുള്ള ചായ്‌വും ആരംഭിച്ചു. അബ്ദുല്ല അൽ മഅ്മൂന്റെ അതേ മുഅ്തസിലി വിശ്വാസത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന മൂന്നാമത്തെ സഹോദരൻ മുഹമ്മദ് അൽ മുഅ്തസിം ബില്ലാഹ് അധികാരമേറ്റു. പിന്നീട് മുഅ്തസിമിന്റെ മക്കളായ ജഅ്ഫർ, ഹാറൂൻ അൽ വാസിഖ് ബില്ലാഹ് എന്നിവരും അധികാരത്തിൽ വന്നു. ഇതിനുശേഷം, ഖുർആൻ സൃഷ്ടിയാണെന്ന വാദം അവസാനിപ്പിക്കുകയും മുസ്ലീങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നും ജീവിതത്തിൽ നിന്നും മുഅ്തസിലി ആശയങ്ങളെ തുടച്ചുനീക്കുകയും ചെയ്ത സഹോദരൻ ജഅ്ഫർ അൽ മുതവക്കിൽ അലല്ലാഹ് അധികാരത്തിലെത്തി. ഹിജ്റ 242 വരെയുള്ള ചരിത്രമാണ് ഇതുവരെ പ്രതിപാദിച്ചത്.
ഈ കാലഘട്ടം അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശക്തിയുടെയും പ്രതാപത്തിന്റെയും കാലഘട്ടമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്; പ്രത്യേകിച്ച് ആദ്യത്തെ പത്ത് ഖലീഫമാരുടെ ഭരണകാലം. എന്നാൽ ഇവിടെ ചരിത്രം ഒരു പുതിയ വഴിത്തിരിവിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്. അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെ തകർച്ച ഇവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു. തുർക്കി സൈന്യത്തിന്റെ കടന്നുവരവും, അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളവരെ അബ്ബാസിയ്യ ഖലീഫമാരായി നിയമിക്കാനും ഒഴിവാക്കാനും തുടങ്ങിയതും ഈ തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായി. ഭരണത്തളർച്ചയുടെ ഈ കാലഘട്ടം വരും അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ വിശദമായി പരിശോധിക്കാം. ഈ അവസരത്തിൽ അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടത്തിന് സമാന്തരമായി അന്തുലുസിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട രണ്ടാമത്തെ ഉമയ്യ ഭരണകൂടത്തെക്കുറിച്ചാണ് പ്രധാനമായും ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്.
ഉമയ്യ വംശജനായ അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മുആവിയ ബിൻ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുൽ മാലിക് ബിൻ മർവാൻ ആണ് അന്തുലുസിൽ ഈ ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ചത്. ഖലീഫ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുൽ മാലികിന്റെ പേരക്കുട്ടിയായ അദ്ദേഹം, തന്റെ 19-ാം വയസ്സിൽ അബ്ബാസിയ്യ സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് പലായനം ചെയ്യുകയായിരുന്നു. യൂഫ്രട്ടീസ് നദി നീന്തിക്കടന്ന് അദ്ദേഹം നടത്തിയ ആ യാത്ര ദുരിതങ്ങളും കഷ്ടപ്പാടുകളും നിറഞ്ഞ ഒരു വലിയ സാഹസിക യാത്രയായിരുന്നു. അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടവും, ഖവാരിജുകളും, ഉമയ്യ-അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളുമെല്ലാം ഈ ചെറുപ്പക്കാരനെ തേടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. എല്ലാവർക്കും ഈ അമീറിന്റെ ജീവൻ വേണമായിരുന്നു. എന്നിട്ടും, തന്റെ ബുദ്ധിയും ദൃഢനിശ്ചയവും ഉപയോഗിച്ച് ഹിജ്റ 136-ൽ അദ്ദേഹം അന്തുലുസിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.
തുടക്കത്തിൽ അന്തുലുസ് ഉമയ്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഒരു പ്രവിശ്യ മാത്രമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഉമയ്യ ഭരണകൂടം തകർന്നപ്പോൾ, അവിടെ ഭരിച്ചിരുന്ന അൽ ഫിഹ്‌രി സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് അവിടെയെത്തിയ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ, ഉമയ്യ ഭരണകൂടത്തോട് കൂറുള്ള ഗോത്രങ്ങളെ സംഘടിപ്പിച്ച് ഒരു സൈന്യം രൂപീകരിക്കുകയും ഖുർത്വുബ (കോർദോബ) പിടിച്ചെടുത്ത് ഭരണം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിനൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്തനായ ഭൃത്യൻ ബദ്‌റും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹിജ്റ 136 മുതൽ 172 വരെ, ഏകദേശം 36 വർഷത്തോളം അദ്ദേഹം ഭരണം നടത്തി.
അൽ മുസാറ എന്ന യുദ്ധത്തിൽ യൂസുഫ് അൽ ഫിഹ്‌രിയുമായി നടന്ന ഏറ്റുമുട്ടലിന് ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ അനുയായികളോട് പറഞ്ഞു: “അവരെ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കരുത്, അവരുടെ പിന്നിലുള്ള ക്രിസ്ത്യാനികളായ ശത്രുക്കളെ നേരിടാൻ അവരെ ബാക്കിവെക്കുക.” അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും പ്രതികാരദാഹിയായിരുന്നില്ല. തന്നെ എതിർക്കുന്നവരെയും തനിക്കെതിരെ മത്സരിക്കുന്നവരെയും വേരോടെ പിഴുതെറിയാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. പകരം, ഇസ്‌ലാമിനെയും മുസ്ലീങ്ങളെയും സഹായിക്കാൻ ഈ ഭരണകൂടത്തെ ഉപയോഗിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്. വാസ്തവത്തിൽ, അദ്ദേഹത്തെ ‘സഖ്‌ർ ഖുറൈശ്’ (ഖുറൈശികളുടെ പ്രാപ്പിടിയൻ) എന്ന് വിളിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവായ അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ മൻസൂറാണ്.
അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിനെ അട്ടിമറിക്കാൻ അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടം നടത്തിയ ശ്രമങ്ങളെല്ലാം പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ മൻസൂർ ചോദിച്ചു: “അല്ലാഹുവിനെ സാക്ഷിയാക്കി പറയൂ, ആരാണ് ഖുറൈശികളുടെ പ്രാപ്പിടിയൻ?” അപ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ളവർ പറഞ്ഞു: “അമീറുൽ മുഅ്മിനീൻ, താങ്കളാണ് ഖുറൈശികളുടെ പ്രാപ്പിടിയൻ.” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അല്ല, അല്ലാഹുവാണെ സത്യം.” അവർ ചോദിച്ചു: “താങ്കളുടെ പിതാവാണോ?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അല്ല.” അവർ ചോദിച്ചു: “താങ്കളുടെ സഹോദരനാണോ?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അല്ല.” അവർ ചോദിച്ചു: “താങ്കളുടെ മുത്തച്ഛനാണോ?” അതും അല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അത്ഭുതത്തോടെ അവർ ചോദിച്ചു: “മുആവിയ ബിൻ അബൂ സുഫ്‌യാനാണോ?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അല്ല.” അവർ ചോദിച്ചു: “അബ്ദുൽ മാലിക് ബിൻ മർവാനാണോ?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അല്ല.” അപ്പോൾ അവർ ചോദിച്ചു: “പിന്നെ ആരാണ് അമീറുൽ മുഅ്മിനീൻ ഈ പദവിക്ക് അർഹനായ ഖുറൈശികളുടെ പ്രാപ്പിടിയൻ?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവാണെ സത്യം, ഖുറൈശികളുടെ പ്രാപ്പിടിയൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലാണ്, അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മുആവിയ ബിൻ അബ്ദുൽ മാലിക്. ഒറ്റയ്ക്ക് പോയി, തന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ സമുദ്രം കടന്ന്, ബുദ്ധിപൂർവ്വം സൈന്യത്തെ സംഘടിപ്പിച്ച് അന്തുലുസിൽ സ്വന്തമായി ഒരു ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ചവൻ. നമുക്കും അവനുമിടയിൽ കടൽ നൽകിയ അല്ലാഹുവിന് സ്തുതി.” അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ നിരവധി കലാപങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടും പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ മൻസൂർ അദ്ദേഹത്തെ ഭയപ്പെട്ടിരുന്നു.
അങ്ങനെയാണ് അദ്ദേഹം പുതിയ ഉമയ്യ ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ചത്. ഈ ഭരണകൂടം ഖലീഫമാരല്ല, മറിച്ച് അമീറുമാരാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. അമീർ അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മുആവിയ ബിൻ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുൽ മാലിക് എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക നാമം. അക്കാലത്ത് അബ്ബാസിയ്യ ഭരണാധികാരികളാണ് ഖലീഫമാർ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ ഖുർത്വുബയിലെ പ്രശസ്തമായ വലിയ പള്ളി നിർമ്മിക്കുകയും അന്തുലുസിന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ നഗരങ്ങളെയും ഗ്രാമങ്ങളെയും ഒന്നിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്നത്തെ സ്പെയിൻ, പോർച്ചുഗൽ, ഫ്രാൻസിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന, ഐബീരിയൻ പെനിൻസുല എന്ന് മുമ്പ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രദേശമാണ് മുസ്ലീങ്ങൾ അന്തുലുസ് എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഹിജ്റ 172-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചു.
അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം മകൻ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ അധികാരത്തിൽ വന്നു. ഹിശാം മൂത്ത മകനായിരുന്നില്ല, പക്ഷേ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ അദ്ദേഹത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയവും ബുദ്ധിയും ദർശിച്ചിരുന്നു. ഹിശാമിനേക്കാൾ മൂത്ത സഹോദരൻ സുലൈമാൻ ആയിരുന്നു. സുലൈമാനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്രം ഇവിടെ സ്മരണീയമാണ്. അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ യൂഫ്രട്ടീസ് നദിക്കരയിലെ തന്റെ വീട്ടിലായിരുന്ന സമയത്ത് അബ്ബാസിയ്യ സൈന്യത്തിന്റെ കറുത്ത കൊടികൾ കണ്ട സംഭവം മുൻ അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നുവല്ലോ. അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെയും പോലീസിന്റെയും കൊടികൾ കറുപ്പായിരുന്നു. കണ്ണിന് അസുഖം ബാധിച്ച് കിടക്കുകയായിരുന്ന അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിന്റെ അടുത്തേക്ക് മൂന്നു വയസ്സുകാരനായ മകൻ (അത് സുലൈമാൻ ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു) ഭയന്നുവിറച്ചുകൊണ്ട് ഓടിയെത്തി. മകന്റെ ഭയം കണ്ട് ജനാലയിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കറുത്ത കൊടികളേന്തിയ സൈന്യം തെരുവിലൂടെ നീങ്ങുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു. അവർ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിനെയും സഹോദരൻ വലീദിനെയുമാണ് തിരഞ്ഞിരുന്നത്. അബ്ദുറഹ്മാൻ ഉടനെ പണവുമായി വലീദിനെയും കൂട്ടി ഭൃത്യനായ ബദ്‌റിനെ നദിക്കക്കരെ കാത്തുനിൽക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു. അബ്ദുറഹ്മാനും 12-ഓ 13-ഓ വയസ്സുള്ള വലീദും യൂഫ്രട്ടീസ് നദിയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി നീന്താൻ തുടങ്ങി. അബ്ബാസിയ്യ സൈനികർ വന്ന് അവർക്ക് അഭയം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. അബ്ദുറഹ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു: “അവരുടെ വാഗ്ദാനത്തിൽ വിശ്വസിച്ച് കീഴടങ്ങരുത്, അവർ വാക്ക് പാലിക്കില്ല.” നീന്തി തളർന്ന ആ കൊച്ചുകുട്ടി, കരയിൽ നിന്നുള്ള സുരക്ഷാ വാഗ്ദാനം കേട്ട് തിരിച്ചുപോകാൻ തുടങ്ങി. അബ്ദുറഹ്മാൻ അവനോട് തിരിച്ചുപോകരുതെന്ന് കേണപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ വലീദ് കരയിലേക്ക് തിരിച്ചുപോവുകയും, അബ്ദുറഹ്മാൻ നോക്കിനിൽക്കെ സൈന്യം അവനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ ദീർഘയാത്രയ്ക്ക് ശേഷം അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ അന്തുലുസിൽ ഭരണം ഉറപ്പിച്ചതിന് ശേഷമാണ് മകൻ സുലൈമാനും കുടുംബവും അബ്ദുറഹ്മാന്റെ സഹോദരിമാരും അന്തുലുസിലെത്തിയത്.
തന്നേക്കാൾ ഇളയവനായ ഹിശാം അധികാരത്തിലേറിയത് സുലൈമാന് ഉൾക്കൊള്ളാനായില്ല. അദ്ദേഹം തന്റെ സഹോദരനായ അബ്ദുല്ലയുമായി ചേർന്ന് ഹിശാമിനെതിരെ കലാപമുണ്ടാക്കി. അങ്ങനെ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാനും സഹോദരന്മാരായ സുലൈമാനും അബ്ദുല്ലയും തമ്മിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. പിന്നീട് അവർ അന്തുലുസിൽ നിന്ന് ഓടി ജിബ്രാൾട്ടർ കടലിടുക്ക് വഴി മൊറോക്കോയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ 8 വർഷത്തോളം ഭരിച്ചു. ആ 8 വർഷങ്ങളും മുസ്ലീങ്ങൾക്കിടയിലെ കലാപങ്ങളും ഏറ്റുമുട്ടലുകളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.
ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ, ഉസ്മാൻ ബിൻ അഫ്ഫാൻ വിന്റെ കാലം മുതൽ ഇത്തരം ആഭ്യന്തര കലാപങ്ങൾ മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് യാതൊരു ഗുണവും ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് കാണാം. ഈ കലാപങ്ങൾ വിജയിച്ചാൽ തന്നെയും, രാജ്യത്തിന്റെ അവസ്ഥ മെച്ചപ്പെടുന്നില്ല. മറിച്ച്, വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങളോടെയാണ് അവ അവസാനിക്കാറുള്ളത്. ജീവഹാനിയും, മുസ്ലീം നാടുകളിലെ സമ്പത്തും സുരക്ഷയും നഷ്ടപ്പെടുന്നതും ഇതിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങളാണ്. ഒരു നഗരം മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് ഒരു വീട് പണിയുന്നതിന് തുല്യമാണിത്. ഇത്തരം കലാപങ്ങൾ മൂലമുണ്ടായ ദുരന്തങ്ങൾ ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ ഉടനീളം ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. ദീർഘവീക്ഷണമില്ലാത്ത ഈ പ്രവൃത്തികൾ രാജ്യത്തിനോ സമൂഹത്തിനോ യാതൊരു പ്രയോജനവും നൽകിയിട്ടില്ല. ഇത് പ്രവാചകൻമാരുടെയോ ദൂതൻമാരുടെയോ മാർഗ്ഗമായിരുന്നില്ല. പരിശുദ്ധ ഖുർആനിലെ പ്രവാചകന്മാരുടെ ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ അവർ ഒരിക്കലും കലാപങ്ങളോ കൊലപാതകങ്ങളോ നടത്തിയിട്ടില്ല എന്ന് വ്യക്തമാകും. മറിച്ച്, അവർ തങ്ങളുടെ ജനങ്ങളെ തൗഹീദിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.
يَا قَوْمِ ٱعْبُدُواْ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُ
‘ഓ എന്റെ ജനങ്ങളേ, നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവിന് ഇബാദത്ത് ചെയ്യുക. അവനല്ലാതെ നിങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു ആരാധ്യനില്ല.’¹
ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ ഹിജ്റ 172-ൽ അധികാരമേറ്റത് മുതൽ 180-ൽ മരിക്കുന്നത് വരെ 8 വർഷക്കാലം കലാപങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനാണ് ചിലവഴിച്ചത്. ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരന്മാരായ സുലൈമാനും അബ്ദുല്ലയും നയിച്ച കലാപങ്ങളായിരുന്നു. 39-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം മകൻ അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ അധികാരത്തിൽ വന്നു. കടുത്ത സ്വഭാവക്കാരനും ശക്തനുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം 26 വർഷത്തോളം ഭരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തും നിരവധി നേതാക്കളുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് കലാപങ്ങളുണ്ടായി. ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, സഹോദരന്മാരായ സുലൈമാനും അബ്ദുല്ലയും മൊറോക്കോയിൽ നിന്ന് അന്തുലുസിലേക്ക് മടങ്ങിവരികയും, അൽ ഹകമിനെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാൻ സൈന്യത്തെ സമാഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. നിർഭാഗ്യവശാൽ, ഈ സാഹചര്യം സ്പെയിനിന്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള വിശാലമായ പ്രദേശമായ ബാഴ്സലോണയുടെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കാൻ ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് അവസരമൊരുക്കി. അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാമിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഈ പ്രദേശം മുസ്ലീം ലോകത്ത് നിന്ന് വേർപെട്ടു. മുസ്ലീങ്ങൾക്കിടയിലെ നിരന്തരമായ കലാപങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും കാരണം അന്തുലുസിലെ ഇസ്‌ലാമിക രാഷ്ട്രം ദുർബലമാകാൻ തുടങ്ങിയതിന്റെ വ്യക്തമായ സൂചനയായിരുന്നു ഇത്. ഒടുവിൽ സുലൈമാൻ ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിനെ പിടികൂടി ഖുർത്വുബയിൽ കൊണ്ടുവരുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവനായ അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാം വധശിക്ഷ വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. കലാപങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തുന്നതിന്റെ ഭാഗമായാണ് അദ്ദേഹത്തെ വധിച്ചത്. എന്നിട്ടും ഈ കലാപങ്ങൾക്ക് അറുതിവന്നില്ല.
അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാം തന്റെ പിതാവിനെയോ മുത്തച്ഛനെയോ പോലെയുള്ള ഒരു ഭരണാധികാരിയായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ വളരെ നല്ലവനും എപ്പോഴും നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ജനങ്ങൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവനുമായിരുന്നു. അവിശ്വാസികളുടെ തടവിലുള്ള മുസ്ലീം തടവുകാരെ മോചിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. അതിനായി അദ്ദേഹം ധാരാളം പണം ചിലവഴിച്ചു. ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചറിയാനും അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. വേഷം മാറി ഖുർത്വുബയിലെ തെരുവുകളിലൂടെ നടക്കുകയും, തന്റെ ഗവർണർമാർ ജനങ്ങളോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവെന്നും നീതിപൂർവ്വമാണോ ഭരിക്കുന്നതെന്നും അറിയാൻ അന്തുലുസിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ചാരന്മാരെ അയക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. ആരാണ് നൽകിയതെന്ന് അറിയിക്കാതെ ദരിദ്രരുടെ വീടുകളിൽ പണം നിക്ഷേപിക്കുന്ന സ്വഭാവവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാം ഇതിൽ നിന്നെല്ലാം വിഭിന്നമായി ആഡംബര ജീവിതത്തോട് താല്പര്യമുള്ളവനായിരുന്നു. സംഗീതത്തിലും വിനോദങ്ങളിലും അദ്ദേഹം ആകൃഷ്ടനായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്താണ് സിർയാബ് എന്ന് പേരുള്ള ഒരാൾ അന്തുലുസിലെത്തിയത്. അലി ബിൻ നാഫിഅ് അൽ മൗസിലി എന്നായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര്. ഇറാഖിലെ മൗസിലായിരുന്നു സ്വദേശം. ഹാറൂൻ റഷീദിനെപ്പോലുള്ള അബ്ബാസിയ്യ ഖലീഫമാരുടെ സദസ്സുകളിൽ ഇദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തിരുന്നു. സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മീട്ടുന്ന ഇബ്രാഹിം അൽ മൗസിലിയുടെ ശിഷ്യനായിരുന്നു സിർയാബ്. ഒരു സദസ്സിൽ ഖലീഫമാരും അമീറുമാരും ഇബ്രാഹിമിനോട് നല്ല ശബ്ദത്തിൽ പാടാൻ കഴിവുള്ള ഒരു യുവാവിനെ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ ശിഷ്യനായ സിർയാബിനെ കൊണ്ടുവന്നു. സിർയാബിന്റെ ശബ്ദവും പാടുന്ന രീതിയും കേട്ടപ്പോൾ അവർ വളരെ ആശ്ചര്യപ്പെടുകയും അവനെ വളരെയധികം പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. ഓരോ സദസ്സിലും ഈ കലാകാരനെ കൊണ്ടുവരണമെന്ന് അവർ ഇബ്രാഹിമിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇത് കേട്ട് അസൂയ പൂണ്ട ഇബ്രാഹിം അൽ മൗസിലി സിർയാബിനെ കൊലപ്പെടുത്തുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ഭയന്നുപോയ സിർയാബ് സിറിയയിലേക്കും അവിടെനിന്ന് ഈജിപ്തിലേക്കും പിന്നീട് ടുണീഷ്യയിലേക്കും പലായനം ചെയ്തു. ടുണീഷ്യയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാമിന് കത്തെഴുതി തന്റെ കഴിവുകളെക്കുറിച്ച് അറിയിച്ചു. അങ്ങനെ അൽ ഹകം അദ്ദേഹത്തെ അന്തുലുസിലേക്ക് വരാൻ അനുവദിക്കുകയും തന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഇത് അന്തുലുസിന്റെ തകർച്ചയുടെ തുടക്കമായിരുന്നു. അന്തുലുസിലെ യുവാക്കൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കുമുണ്ടായിരുന്ന പോരാട്ടവീര്യവും ദൃഢനിശ്ചയവും നശിക്കുകയും, അവർ സംഗീതത്തിലേക്കും വിനോദങ്ങളിലേക്കും ആകൃഷ്ടരാകുകയും ചെയ്തു. സിർയാബ് സംഗീതത്തിലും ഉപകരണങ്ങൾ മീട്ടുന്നതിലും മാത്രമല്ല, പ്രോട്ടോക്കോൾ, എറ്റിക്കറ്റ്, ഫാഷൻ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിലും വിദഗ്ദ്ധനായിരുന്നു. വീടുകളും കൊട്ടാരങ്ങളും എങ്ങനെ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യണമെന്നും, ഏത് നിറത്തിലുള്ള ഫർണിച്ചറുകൾ ഉപയോഗിക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം ആളുകളെ പഠിപ്പിച്ചു. മുമ്പ് അവർ ഈ കാര്യങ്ങളിലൊന്നും ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നില്ല, കാരണം അവർ പോരാളികളായിരുന്നു. എങ്ങനെ വസ്ത്രം ധരിക്കണം, വസ്ത്രത്തിന് അനുയോജ്യമായ തലപ്പാവ് ഏതാണ്, പാദരക്ഷകൾ എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്നെല്ലാമുള്ള കാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹം ജനങ്ങളെ പഠിപ്പിച്ചു. അന്തുലുസിലെ ആളുകൾ ഇതിലെല്ലാം വളരെ ആകൃഷ്ടരായി. ഈ വിദ്യകൾ അഭ്യസിക്കാനായി അവർ പ്രത്യേക പരിശീലന കേന്ദ്രങ്ങൾ തന്നെ ആരംഭിച്ചു. പോരാട്ടവീര്യത്തിന് പകരമായി, സമൂഹത്തെ പിന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിലാണ് ആളുകൾ താല്പര്യം കാണിച്ചത്. അതുകൊണ്ടാണ് അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാമിന്റെ ഭരണകാലം അന്തുലുസിന്റെ തകർച്ചയുടെ തുടക്കമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ബാഴ്സലോണ അന്തുലുസ് രാഷ്ട്രത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടുപോയതും, സംഗീതവും വിനോദങ്ങളും പ്രചരിച്ചതുമെല്ലാം ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്.
26 വർഷം ഭരിച്ച അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാമിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ രണ്ടാമൻ അധികാരത്തിൽ വന്നു. അദ്ദേഹത്തെ അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ ഔസത്ത് (മധ്യത്തിലുള്ള അബ്ദുറഹ്മാൻ) എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിനും അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിറിനും ഇടയിലുള്ള അബ്ദുറഹ്മാൻ ആയതിനാലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന കലാപങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തി അന്തുലുസിലെ ഭരണം നിലനിർത്താൻ അദ്ദേഹം പരമാവധി ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാമിന്റെ ഭരണകാലത്ത് നടന്ന അർ-റബദ് എന്ന പ്രധാന സംഭവം ഇവിടെ എടുത്തുപറയേണ്ടതുണ്ട്. അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാമിനെ അൽ ഹകം അർ-റബദി എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. ഖുർത്വുബയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശത്ത് താമസിച്ചിരുന്ന ചിലരെയാണ് അർ-റബദ് എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത്. അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാമിന്റെ കാലത്ത് നികുതി വർദ്ധിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഇവർ കലാപമുണ്ടാക്കുകയും നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ കൊട്ടാരം വളയുകയും അദ്ദേഹത്തെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. കൊട്ടാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന സൈന്യത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ടാണ് അൽ ഹകം ഈ കലാപത്തെ അതിജീവിച്ചത്. അദ്ദേഹം അവരിൽ പലരെയും കൊലപ്പെടുത്തുകയും ഖുർത്വുബയുടെ കവാടങ്ങളിൽ ക്രൂശിക്കുകയും ചെയ്തു. ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ രക്തച്ചൊരിച്ചിലിനെ ശക്തമായി അപലപിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ അർ-റബദി എന്ന് വിളിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.
അൽ ഹകമിന് ശേഷം അധികാരത്തിൽ വന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ രണ്ടാമൻ (അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ ഔസത്ത്), പിതാവിന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് 32 വർഷം ഭരണം നടത്തി. അബ്ദുറഹ്മാൻ രണ്ടാമന് 40-ലധികം മക്കളുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അൽ മുൻദിർ, അബ്ദുല്ല എന്നിവർ അവരിൽ ചിലരാണ്. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം മകൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അധികാരത്തിൽ വന്നു. ഹിജ്റ 238 മുതൽ 273 വരെ, അതായത് ഏകദേശം 35 വർഷത്തോളം അദ്ദേഹം ഭരിച്ചു.
മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാന്റെ കാലത്താണ് അംറ് അഥവാ ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂൻ എന്ന വ്യക്തിയുടെ രംഗപ്രവേശം. ഇസ്‌ലാം മതം സ്വീകരിച്ചതായി നടിക്കുകയും പിന്നീട് ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്ത ഇയാൾ, അന്തുലുസിലെ ഭരണകൂടത്തെ തകർക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഐബീരിയൻ ഉപദ്വീപിലെ മുഴുവൻ ആളുകളെയും സംഘടിപ്പിച്ചു. അന്തുലുസിന്റെ ഭരണം മുസ്ലീങ്ങളിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുപിടിച്ച് നൽകാം എന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഇയാൾ ക്രിസ്ത്യൻ ഭരണാധികാരികൾക്ക് കത്തയച്ചു. വളരെ തന്ത്രശാലിയായ ഇയാളുടെ കലാപം അതിരൂക്ഷമായിരുന്നു. അന്തുലുസിലെ ഉമയ്യ ഭരണാധികാരികൾ നേരിട്ട ഏറ്റവും വലിയ കലാപങ്ങളിലൊന്ന് ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂന്റേതായിരുന്നു.
മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാന് ശേഷം മകൻ അൽ മുൻദിർ ബിൻ മുഹമ്മദ് അധികാരത്തിൽ വന്നു. വളരെ ശക്തനും ധീരനുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം ഹിജ്റ 273 മുതൽ 275 വരെ കേവലം രണ്ട് വർഷം മാത്രമേ ഭരിച്ചുള്ളൂ. ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂനെ ഉപരോധിച്ചിരിക്കെ അദ്ദേഹത്തിന് കഠിനമായ അസുഖം ബാധിക്കുകയും ഖുർത്വുബയിലെത്തിയ ഉടനെ മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് പിന്നിൽ സഹോദരനായ അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ് ആണെന്നും, വിഷം നൽകിയതാണെന്നും ആരോപണങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ചരിത്രപരമായി അത് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. തുടർന്ന് അധികാരത്തിലെത്തിയ അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ് ഹിജ്റ 275 മുതൽ 300 വരെ ഏകദേശം 25 വർഷം ഭരിച്ചു.
ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ മുതൽ അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ് വരെയുള്ള ഭരണാധികാരികളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം കലാപങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തുക എന്നതായിരുന്നു. മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് പുരോഗമിക്കാനോ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനോ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ മരിച്ച ഹിജ്റ 172 മുതൽ 300 വരെയുള്ള ഏകദേശം 128 വർഷം പൂർണ്ണമായും കലാപങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനും മുസ്ലീങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി മാത്രമാണ് ചിലവഴിക്കപ്പെട്ടത്. അന്തുലുസിലെ മുസ്ലീം ഭരണകൂടം ദുർബലമാകാൻ ഇത് കാരണമായി. ഇതിനുപുറമെയാണ് വിനോദങ്ങളുടെ വ്യാപനവും യുവാക്കളുടെ പോരാട്ടവീര്യം നശിച്ചതും സമൂഹത്തെ കൂടുതൽ പിന്നോട്ടടിച്ചത്.
കലാപങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബലമായ കാലഘട്ടത്തിന് ശേഷമാണ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മുഹമ്മദ് അഥവാ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ അധികാരത്തിൽ വരുന്നത്. അദ്ദേഹം എങ്ങനെയാണ് അന്തുലുസിനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചതെന്നും, ക്രിസ്ത്യൻ ഭരണാധികാരികൾക്ക് മുന്നിൽ അന്തുലുസിന്റെ പ്രതാപം വീണ്ടെടുത്തതെന്നും തുടർന്നുള്ള അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നതാണ്.
- സൂറത്ത് അൽ അഅ്റാഫ് 59