ശൈഖ് ഡോ. സുറൂർ ബ്നു മുദക്കിർ അൽ-അജമി
സർവ്വലോക രക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിന് സർവ്വസ്തുതിയും. നമ്മുടെ നബി മുഹമ്മദ് ﷺ യുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെയും സ്വഹാബികളുടെയും, അന്ത്യനാൾ വരെ അവരുടെ പാത പിന്തുടർന്ന എല്ലാവരുടെയും മേൽ അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും രക്ഷയും ഉണ്ടാകുമാറാകട്ടെ.
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രപഠനത്തിലെ സുപ്രധാനമായ ഒരു അധ്യായത്തിലേക്കാണ് നാം കടക്കുന്നത്. ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന് മഹത്തായ സംഭാവനകൾ നൽകിയ ഉമയ്യദ് ഖിലാഫത്തിന്റെ പതനം നാം മുൻ അധ്യായത്തിൽ വിശദീകരിച്ചിരുന്നു. ഒരു ഭരണകൂടം തകരാനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാരണങ്ങളിലൊന്ന് ഭരണകുടുംബത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുണ്ടാകുന്ന വിഭാഗീയതകളും അധികാര വടംവലികളുമാണ് എന്ന് നാം അവിടെ മനസ്സിലാക്കി. ഇതിനുപുറമെ, ഖിലാഫത്തിന്റെ അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ ചില ഭരണാധികാരികൾക്ക് പിഴച്ച ആശയങ്ങളുള്ളവരുമായുണ്ടായ ബന്ധവും പതനത്തിന് ആക്കം കൂട്ടി. ഉദാഹരണത്തിന്, തന്റെ പിതൃവ്യപുത്രനായ വലീദ് ബ്നു യസീദിനെതിരെ പുറപ്പെട്ട യസീദ് ബ്നുൽ വലീദ്, ‘ഖദരിയ്യ’ ആശയക്കാരനായ ഗൈലാൻ അദ്ദിമശ്ഖിയുടെ സ്വാധീനത്തിലായിരുന്നു. അതുപോലെ അവസാനത്തെ ഖലീഫയായ മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദ് അല്ലാഹുവിന്റെ നാമഗുണവിശേഷണങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്ന ജഅ്ദ് ബ്നു ദിർഹമുമായി ബന്ധമുള്ളവനായിരുന്നു. ഈ കാരണങ്ങളാലാണ് ഉമയ്യദ് ഭരണകൂടം തകർന്നുവീണത്. എന്നിരുന്നാലും, സച്ചരിതരായ ഖലീഫമാർക്ക് ശേഷം, എല്ലാ വേനൽക്കാലത്തും ശൈത്യക്കാലത്തും ജിഹാദ് നിലനിർത്തുകയും, ഇസ്ലാം ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത ഇത്രയും മഹത്തായ മറ്റൊരു ഭരണകൂടം ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ല എന്നത് വലിയൊരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.
ക്രിസ്ത്വബ്ദം 750-ൽ (ഹിജ്റ 132) മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദ് കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെയാണ് ഉമയ്യദ് ഖിലാഫത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി അന്ത്യമായത്. ഇനി അബ്ബാസി ഭരണകൂടം എങ്ങനെ നിലവിൽ വന്നുവെന്ന് നാം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അബ്ബാസികളുടെ ‘പ്രസ്ഥാനവും’ , അബ്ബാസി ‘ഭരണകൂടവും’ തമ്മിൽ നാം വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കണം. അബ്ബാസി പ്രസ്ഥാനം ആരംഭിക്കുന്നത് ഹിജ്റ 98-ലാണ്. അലി ബ്നു അബീത്വാലിബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ മകനായ മുഹമ്മദ് ബ്നുൽ ഹനഫിയ്യയുടെ മകൻ അബൂ ഹാശിം അബ്ദുല്ലാഹ് ഡമസ്കസിൽ വെച്ച് സുലൈമാൻ ബ്നു അബ്ദുൽ മലികിനെ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു. അവിടെനിന്ന് മടങ്ങുംവഴി അദ്ദേഹം ജോർദാനിലെ അഖബക്കടുത്തുള്ള ‘അൽ-ഹുമൈമ’ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അവിടെ അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ പൗത്രനായ മുഹമ്മദ് ബ്നു അലി ബ്നു അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അബ്ബാസ് താമസിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അബൂ ഹാശിം അപ്പോൾ കടുത്ത രോഗബാധിതനായിരുന്നു. ഖിലാഫത്ത് നേടുന്നതിനായി തനിക്കൊരു സംഘവും അനുയായികളുമുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം മുഹമ്മദിനോട് പറയുകയും, തന്റെ ആ പ്രസ്ഥാനം അദ്ദേഹം മുഹമ്മദിന് കൈമാറുകയും ചെയ്തുവെന്ന് ചരിത്രത്തിൽ പറയപ്പെടുന്നു. അബൂ ഹാശിം അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ പരമ്പരയിൽ പെട്ടയാളും, മുഹമ്മദ് അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ പരമ്പരയിൽ പെട്ടയാളുമായിരുന്നിട്ടും അവർ പരസ്പരം സഹകരിച്ചു. അങ്ങനെ അബൂ ഹാശിം അവിടെവെച്ച് മരണപ്പെടുകയും മുഹമ്മദ് ബ്നു അലി ആ പ്രസ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.
മുഹമ്മദ് ബ്നു അലി ബ്നു അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അബ്ബാസ് ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന് വളരെ കൃത്യവും രഹസ്യവുമായ ഒരു സംഘടനാ രൂപം നൽകി. വിവിധ ഗോത്രങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുമായി അദ്ദേഹം 12 പ്രതിനിധികളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും അറബികളല്ലാത്തവരായിരുന്നു. ‘ആലു മുഹമ്മദിൽ നിന്നുള്ള പൊരുത്തമുള്ളവൻ’ എന്ന പേരിലാണ് അദ്ദേഹം ഈ രഹസ്യ പ്രസ്ഥാനം ആരംഭിച്ചത്. ആലു മുഹമ്മദ് എന്നത് അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ പരമ്പരയിലുള്ളവരാണോ അതോ അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ പരമ്പരയിലുള്ളവരാണോ എന്ന് വ്യക്തമാക്കാതെ, നബി ﷺ യുടെ കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരാൾക്ക് വേണ്ടി ബൈഅത്ത് ചെയ്യാനാണ് അവർ ജനങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.
പ്രധാനമായും ഇറാഖ്, ഖുറാസാൻ എന്നീ രണ്ട് പ്രദേശങ്ങളെയാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അതിന് കാരണവുമുണ്ടായിരുന്നു. ഹസൻ ബ്നു അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا മുആവിയ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന് അധികാരം കൈമാറിയത് മുതൽ ഇറാഖുകാർക്ക് ഉമയ്യാക്കളോട് കടുത്ത എതിർപ്പുണ്ടായിരുന്നു. അവർ പ്രകടമായി ഉമയ്യാക്കളോടൊപ്പമായിരുന്നെങ്കിലും അവരുടെ മനസ്സുകൾ അവരോടൊപ്പമായിരുന്നില്ല. അതുപോലെ, ഉമയ്യാക്കൾ അറബികൾക്ക് അമിത പ്രാധാന്യം നൽകുകയും അറബികളല്ലാത്തവരെ തരംതാഴ്ത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ ഖുറാസാൻ പോലെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉമയ്യാക്കളോട് വലിയ അതൃപ്തി നിലനിന്നിരുന്നു. ഒരു വ്യക്തി എത്ര കഴിവുള്ളവനായാലും അറബിയല്ലെങ്കിൽ അവന് പരിഗണന ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഈ വിവേചനമാണ് മുഹമ്മദ് ബ്നു അലി തന്റെ പ്രസ്ഥാനത്തിനായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയത്. ഈ രഹസ്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഇറാഖിൽ നേതൃത്വം നൽകിയത് അബൂ സലമ അൽ-ഖല്ലാൽ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഹഫ്സ് ബ്നു സുലൈമാൻ അൽ-ഹമദാനിയും, ഖുറാസാനിൽ നേതൃത്വം നൽകിയത് അബൂ മുസ്ലിം അൽ-ഖുറാസാനിയും ആയിരുന്നു. അബൂ മുസ്ലിം അൽ-ഖുറാസാനിയുടെ യഥാർത്ഥ പേരോ പരമ്പരയോ കൃത്യമായി ആർക്കുമറിയില്ല; അബ്ദുറഹ്മാൻ എന്ന് മാത്രമാണ് ചരിത്രത്തിൽ കാണാൻ കഴിയുക. അയാൾ പേർഷ്യൻ രാജാവായ അനുഷിർവാന്റെ പരമ്പരയിൽ പെട്ടയാളാണെന്നും ചിലർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ഹിജ്റ 98 മുതൽ 34 വർഷക്കാലം ഈ രഹസ്യ പ്രസ്ഥാനം തുടർന്നു. ഖലീഫ ആരാണെന്ന് പോലുമറിയാതെ ജനങ്ങൾ ‘ആലു മുഹമ്മദിൽ നിന്നുള്ള വ്യക്തിക്ക്’ ബൈഅത്ത് ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഖുറാസാനിൽ അബൂ മുസ്ലിം അൽ-ഖുറാസാനി വലിയൊരു സംഘത്തെ രൂപീകരിക്കുകയും, അവിടുത്തെ ഉമയ്യദ് ഗവർണറായ നസ്ർ ബ്നു സയ്യാറിനെതിരെ പുറപ്പെട്ട് ഖുറാസാന്റെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഹിജ്റ 127-ൽ ഉമയ്യാക്കൾ ആഭ്യന്തര കലഹങ്ങളിൽ പെട്ടുഴലുന്ന സമയത്തായിരുന്നു അബൂ മുസ്ലിം തന്റെ പടനീക്കം ആരംഭിച്ചത്. ഇതോടെ ഈ പ്രസ്ഥാനം ശക്തിപ്രാപിക്കുകയും ഇറാഖ് മുഴുവൻ അവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാവുകയും ചെയ്തു. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ ഉമയ്യദ് ഖലീഫ മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദ് അന്വേഷണം നടത്തുകയും, ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കേന്ദ്രം അൽ-ഹുമൈമയിലുള്ള മുഹമ്മദ് ബ്നു അലിയുടെ വീടാണെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു. മുഹമ്മദ് ബ്നു അലി ഹിജ്റ 124-ൽ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. പിന്നീട് ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഇബ്രാഹീം ആയിരുന്നു. ഇബ്രാഹീമിന് അബ്ദുല്ലാഹ് എന്ന് പേരുള്ള രണ്ട് സഹോദരന്മാരുണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ മൂത്തയാളാണ് പിന്നീട് അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ-മൻസൂർ എന്നറിയപ്പെട്ടത്, ഇളയ ആളാണ് അബുൽ അബ്ബാസ് അസ്സഫ്ഫാഹ് എന്നറിയപ്പെട്ടത്.
ഉമയ്യദ് സൈന്യം അൽ-ഹുമൈമയിലെത്തി ഇബ്രാഹീമിനെ പിടികൂടി. പിടിക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം തന്റെ ഇളയ സഹോദരനായ അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹിനെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഇബ്രാഹീമിനെ ഡമസ്കസിലെ ജയിലിലടക്കുകയും അദ്ദേഹം അവിടെവെച്ച് മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതിനിടയിൽ അബൂ മുസ്ലിം അൽ-ഖുറാസാനിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സൈന്യം ഇറാഖിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ഈ സമയം അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹ് അൽ-ഹുമൈമയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് കൂഫയിലെത്തുകയും, താനാണ് ഖലീഫയെന്ന് പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ അബ്ബാസി പ്രസ്ഥാനം ഒരു ഭരണകൂടമായി മാറി. ഖിലാഫത്ത് ലഭിക്കുന്നത് അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ പരമ്പരയിലുള്ളവർക്കായിരിക്കുമെന്ന് കരുതിയിരുന്നവർക്ക്, അത് അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ പരമ്പരയിലുള്ളവർക്കാണെന്ന് അപ്പോഴാണ് മനസ്സിലായത്.
ഇതറിഞ്ഞ ഉമയ്യദ് ഖലീഫ മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദ് 120,000 പേരടങ്ങുന്ന വലിയൊരു സൈന്യവുമായി ഇറാഖിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഖുറാസാനിൽ നിന്നുവന്ന അബ്ബാസി സൈന്യത്തെ അദ്ദേഹം ‘അസ്സാബ്’ എന്ന സ്ഥലത്തുവെച്ച് നേരിട്ടു. അബ്ബാസി സൈന്യത്തിന്റെ നേതൃത്വം അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹിന്റെ പിതൃവ്യനായ അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലിക്കും, അബൂ മുസ്ലിം അൽ-ഖുറാസാനിക്കും, ഖഹ്ത്വബ ബ്നു ശബീബിനുമായിരുന്നു. ഒരു ഖലീഫ നേരിട്ട് യുദ്ധം നയിക്കാൻ പാടില്ലെന്ന പതിവ് തെറ്റിച്ച് മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദ് തന്നെയാണ് ഉമയ്യദ് സൈന്യത്തെ നയിച്ചത്. ഇത് ഉമയ്യാക്കൾക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായി. ഉമയ്യദ് സൈന്യം എണ്ണത്തിൽ കൂടുതലായിരുന്നെങ്കിലും, അവർക്കിടയിലെ ഗോത്രപരമായ ഭിന്നിപ്പുകൾ അവർക്ക് വിനയായി. ഖൈസി, യമനി, മുദരി ഗോത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ശത്രുത കാരണം ആര് ആദ്യം ആക്രമിക്കണമെന്ന കാര്യത്തിൽ അവർക്കിടയിൽ തർക്കമുണ്ടായി. സൈന്യത്തിന്റെ ഈ ദൗർബല്യം മനസ്സിലാക്കിയ അബ്ബാസികൾ ശക്തമായി ആക്രമിക്കുകയും ഉമയ്യദ് സൈന്യത്തെ ദയനീയമായി പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
പരാജയപ്പെട്ട മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദ് ഡമസ്കസിലേക്കും അവിടെനിന്ന് ഫലസ്തീനിലേക്കും പിന്നീട് ഈജിപ്തിലേക്കും രക്ഷപ്പെട്ടു. ഫയ്യൂമിലെ ഒരു പള്ളിയിൽ (കനീസ) അഭയം പ്രാപിച്ച അദ്ദേഹത്തെ അബ്ബാസി സൈന്യം വളഞ്ഞു. ഹിജ്റ 132-ലായിരുന്നു ഇത്. നോമ്പുകാരനായിരുന്ന 60 വയസ്സുകാരനായ മർവാൻ അന്ന് ധീരമായി പോരാടി രക്തസാക്ഷിയായി. പേർഷ്യക്കാരനായ ഒരു അബ്ബാസി ഭടനാണ് അദ്ദേഹത്തെ കൊലപ്പെടുത്തിയത്. മർവാന്റെ ശിരസ്സറുത്തെടുത്ത ആ ഭടൻ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹത്തിന് സമീപമിരുന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. ഇത് കണ്ട് മർവാന്റെ മകൾ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: “നിനക്കെന്തെങ്കിലും വിവേകമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഇതൊരു വലിയ പാഠമായി നീ ഉൾക്കൊള്ളുമായിരുന്നു. ഒരു വലിയ ഭരണാധികാരിയെ കൊലപ്പെടുത്തിയിട്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കസേരയിലിരുന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ നിനക്കെങ്ങനെ കഴിയുന്നു? അറബികൾ ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെയൊരു കാര്യം ചെയ്യില്ല.” ഇത് അറിഞ്ഞപ്പോൾ അബ്ബാസി ഖലീഫ അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹ് ആ ഭടനെ ശകാരിക്കുകയുണ്ടായി. മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദിന്റെ മരണത്തോടെ ഉമയ്യദ് ഖിലാഫത്തിന് ഔദ്യോഗികമായി അന്ത്യമായി.
ഹിജ്റ 132-ൽ (ക്രി.വ. 750) കൂഫയിലെ പള്ളിയിൽ വെച്ച് അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹ് ഖലീഫയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടതോടെ അബ്ബാസി ഭരണകൂടം ഔദ്യോഗികമായി നിലവിൽ വന്നു. കേവലം 90 വർഷം മാത്രം നിലനിന്ന ഉമയ്യദ് ഭരണകൂടവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, 524 വർഷം നിലനിന്ന അബ്ബാസി ഭരണകൂടം ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ വലിയ നേട്ടങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടാക്കിയിട്ടില്ല. ഉമയ്യാക്കൾ ലോകം മുഴുവൻ ഇസ്ലാം വ്യാപിപ്പിച്ചെങ്കിൽ, അബ്ബാസികളുടെ കാലത്ത് ഇസ്ലാമിക സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് മാത്രമായിരുന്നു പ്രധാന നേട്ടം. അബ്ബാസികളുടെ ഭരണകാലത്ത് ഇസ്ലാമിക രാജ്യത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളും സ്വതന്ത്രമാവുകയും അവർക്ക് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അൻഡലുഷ്യയിൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ഉമയ്യദ് ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ചത് ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്.
അബ്ബാസികൾ അധികാരത്തിലെത്തിയ രീതി അങ്ങേയറ്റം ക്രൂരവും ഇസ്ലാമിക വിരുദ്ധവുമായിരുന്നു. അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹിന്റെ പിതൃവ്യനായ അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലി ഡമസ്കസിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ഉമയ്യാക്കളെ ഒന്നടങ്കം ഇല്ലാതാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഒരു വലിയ വിരുന്നിനെന്ന് പറഞ്ഞ് ഉമയ്യാക്കളെ ക്ഷണിച്ചുവരുത്തിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവരെ മുഴുവൻ നിഷ്കരുണം കൊലപ്പെടുത്തി. സ്ത്രീകളുടെയും കുട്ടികളുടെയും ഉൾപ്പെടെ ഉമയ്യാക്കളുടെ മുഴുവൻ സ്വത്തുക്കളും അദ്ദേഹം കണ്ടുകെട്ടി. കേവലം ഭരണാധികാരം ലഭിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം ഇത്രയും വലിയൊരു കൂട്ടക്കൊല നടത്തിയത് ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ വലിയൊരു കളങ്കമാണ്. അതുപോലെ അബൂ മുസ്ലിം അൽ-ഖുറാസാനി ഹജ്ജാജ് ബ്നു യൂസുഫ് കൊന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ മുസ്ലീങ്ങളെ അന്യായമായി കൊലപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഈ കൂട്ടക്കൊലകൾക്കും ക്രൂരതകൾക്കും ശേഷം അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലി ഡമസ്കസിലെ പണ്ഡിതന്മാരോട് ചോദിച്ചു: “ഞാൻ ഉമയ്യാക്കളെ കൊലപ്പെടുത്തിയത് തെറ്റാണെന്ന് പറയാൻ ഇവിടെ ആരെങ്കിലുമുണ്ടോ?” അന്ന് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പണ്ഡിതനായ ഇമാം അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ-ഔസാഇ رَحِمَهُ اللَّهُ (ഹിജ്റ 88-157) ഒഴികെ മറ്റാരും സംസാരിക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. ഉമയ്യാക്കൾക്ക് വേണ്ടി ശബ്ദിച്ചാൽ താനും കൊല്ലപ്പെടുമെന്ന് ഉറപ്പുണ്ടായിട്ടും ഇമാം ഔസാഇ അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലിയുടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പോയി. അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലി ചോദിച്ചു: “ഓ ഔസാഇ, ഞങ്ങളിപ്പോൾ ഉമയ്യാക്കൾക്കെതിരെ ചെയ്തത് ജിഹാദല്ലേ?” ഇമാം ഔസാഇ رَحِمَهُ اللَّهُ പ്രതിവചിച്ചു: “റസൂൽ ﷺ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ‘കർമ്മങ്ങൾ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്…’ താങ്കൾ ഇത് ചെയ്തത് ദുൻയാവിനും അധികാരത്തിനും വേണ്ടിയാണെങ്കിൽ താങ്കൾക്ക് അതാണ് ലഭിക്കുക.” തുടർന്ന് അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലി ചോദിച്ചു: “ഉമയ്യാക്കളുടെ രക്തം ഞങ്ങൾക്ക് ഹലാലല്ലേ?” ഇമാം ഔസാഇ മറുപടി പറഞ്ഞു: “റസൂൽ ﷺ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ‘ഒരു മുസ്ലീമിന്റെ രക്തം ചിന്തൽ മൂന്ന് കാരണങ്ങളാലല്ലാതെ ഹലാലാകുകയില്ല…’ ഇതിലൊന്ന് പോലും അവർ ചെയ്തിട്ടില്ല, അതിനാൽ അവരുടെ രക്തം നിങ്ങൾക്ക് ഹറാമാണ്.” അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലി വീണ്ടും ചോദിച്ചു: “അവരുടെ സ്വത്തുക്കൾ ഞങ്ങൾക്ക് ഹലാലല്ലേ?” ഇമാം ഔസാഇ പറഞ്ഞു: “അവർ അത് സമ്പാദിച്ചത് ഹറാമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണെങ്കിൽ അത് നിങ്ങൾക്കും ഹറാമാണ്; അവർ അത് സമ്പാദിച്ചത് ഹലാലായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണെങ്കിൽ അത് നിങ്ങൾക്ക് ഹലാലാകുകയുമില്ല.” ഒടുവിൽ അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലി തന്റെ വാദം നിരത്തി: “ഞങ്ങൾ അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂലിന്റെ അനന്തരാവകാശികളാണ്, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്കാണ് ഖിലാഫത്തിന് അർഹത.” അപ്പോൾ ഇമാം ഔസാഇ ചോദിച്ചു: “അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ, അലി ബ്നു അബീത്വാലിബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ മുആവിയയുമായുള്ള പ്രശ്നത്തിൽ രണ്ട് മധ്യസ്ഥരെ വെച്ച് പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ എന്തിനാണ് തയ്യാറായത്? അദ്ദേഹത്തിന് നബി ﷺ യിൽ നിന്ന് അത്തരമൊരു അവകാശം ലഭിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും ഒരു മധ്യസ്ഥനെ വെക്കാൻ തയ്യാറാകുമായിരുന്നില്ലല്ലോ.” ഈ മറുപടിക്ക് മുന്നിൽ അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലിക്ക് ഉത്തരംമുട്ടി. ഇമാം ഔസാഇ رَحِمَهُ اللَّهُ അവിടെനിന്ന് ജീവനോടെ പുറത്തുവരുമെന്ന് അദ്ദേഹം പോലും കരുതിയിരുന്നില്ല, എന്നാൽ സത്യം വിളിച്ചുപറയാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധീരതയെ അല്ലാഹു സംരക്ഷിച്ചു.
അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹ് 4 വർഷം മാത്രമാണ് ഭരണത്തിലിരുന്നത്. അന്യായമായി ധാരാളം രക്തം ചിന്തിയതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ‘അസ്സഫ്ഫാഹ്’ (രക്തം ചിന്തുന്നവൻ) എന്ന് പേരുവന്നത്. ഹിജ്റ 136-ൽ 33-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം വസൂരി ബാധിച്ച് മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനായ അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ-മൻസൂർ ഖിലാഫത്ത് ഏറ്റെടുത്തു. ഇത് അബ്ബാസി ഭരണകൂടത്തിൽ വീണ്ടും വലിയ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. മറുവശത്ത്, ഉമയ്യാക്കളിലെ അവശേഷിച്ച ഏക കണ്ണിയായ അബ്ദുറഹ്മാൻ ബ്നു മുആവിയ ബ്നു ഹിശാം ബ്നു അബ്ദുൽ മലിക് കേവലം 19 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അബ്ബാസികളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് അൻഡലുഷ്യയിലെത്തുകയും അവിടെ പുതിയൊരു ഉമയ്യദ് ഭരണകൂടം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തെ ‘ഖുറൈശികളുടെ പരുന്ത്’ (صقر قريش – അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ) എന്നാണ് ചരിത്രം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അബ്ബാസി ഭരണകൂടത്തിന്റെയും പടിഞ്ഞാറ് അൻഡലുഷ്യയിലെ ഉമയ്യദ് ഭരണകൂടത്തിന്റെയും ചരിത്രം വരും അധ്യായങ്ങളിൽ നാം വിശദീകരിക്കുന്നതാണ്.