ശൈഖ് ഡോ. സുറൂർ ബ്നു മുദക്കിർ അൽ-അജമി
സർവ്വലോക രക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിന് സർവ്വസ്തുതിയും. നമ്മുടെ നബി മുഹമ്മദ് ﷺ യുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെയും സ്വഹാബികളുടെയും, അന്ത്യനാൾ വരെ അവരുടെ പാത പിന്തുടർന്ന എല്ലാവരുടെയും മേൽ അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും രക്ഷയും ഉണ്ടാകുമാറാകട്ടെ.
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രപഠനത്തിലെ സുപ്രധാനമായ മറ്റൊരു അധ്യായത്തിലേക്കാണ് നാം കടക്കുന്നത്. അബ്ബാസി ഭരണകൂടം എങ്ങനെ നിലവിൽ വന്നുവെന്ന് മുൻ അധ്യായത്തിൽ നാം മനസ്സിലാക്കി. ജോർദാനിലെ ‘അൽ-ഹുമൈമ’ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അബ്ബാസിന്റെ പൗത്രനായ മുഹമ്മദ് ബ്നു അലി ബ്നു അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അബ്ബാസ് ആരംഭിച്ച ഒരു രഹസ്യ പ്രസ്ഥാനമായാണ് അത് തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഇബ്രാഹീം അത് ഏറ്റെടുത്തു. ഇബ്രാഹീമിനെ ഉമയ്യാക്കൾ പിടികൂടുന്നതിന് മുമ്പ്, അദ്ദേഹം തന്റെ ഇളയ സഹോദരനായ അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹിനെ (അബുൽ അബ്ബാസ്) തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. മൂത്ത സഹോദരനായ അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ-മൻസൂർ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹമാണ് ഇളയവനെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. തുടർന്ന് ഹിജ്റ 132-ൽ മർവാൻ ബ്നു മുഹമ്മദിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിന് ശേഷം കൂഫയിലെ പള്ളിയിൽ വെച്ച് അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹ് അബ്ബാസി ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനം നടത്തി. മുസ്ലീങ്ങൾക്കിടയിൽ ഭിന്നിപ്പുണ്ടാക്കുകയും, അവരെ തമ്മിലടിപ്പിക്കുകയും, ഇത്രയധികം രക്തം ചിന്തുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ട് ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തുടക്കം തന്നെ ഇസ്ലാമിക വിരുദ്ധമായിരുന്നുവെന്ന് നാം മുമ്പ് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.
അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹ് കേവലം 4 വർഷം മാത്രമാണ് ഭരണത്തിലിരുന്നത്. ഹിജ്റ 132-ൽ കൂഫയിൽ വെച്ച് അധികാരമേറ്റെടുത്ത അദ്ദേഹം തന്റെ മുപ്പതുകളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഹിജ്റ 136-ൽ അൻബാറിൽ വെച്ച് മരണപ്പെട്ടു. അന്ന് ഇറാഖ് ആയിരുന്നു അബ്ബാസികളുടെ ആസ്ഥാനം. ഈ ചെറിയ ഭരണകാലയളവിനുള്ളിൽ തന്നെ കേട്ടുകേൾവിയില്ലാത്തത്ര മനുഷ്യരെ അദ്ദേഹം കൊന്നൊടുക്കി. അധികാരത്തിനും പദവിക്കും വേണ്ടി ഒരു കുടുംബത്തെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ക്രൂരതയാണ് അവിടെ അരങ്ങേറിയത്. അബ്ദുല്ലാഹ് അസ്സഫ്ഫാഹിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണാധികാരിയായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരൻ അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ-മൻസൂർ അധികാരമേറ്റെടുത്ത ചരിത്രം വരും അധ്യായങ്ങളിൽ നാം വിശദീകരിക്കും. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നാം പടിഞ്ഞാറൻ ചരിത്രത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതുണ്ട്.
അബ്ബാസികൾ ഉമയ്യാക്കളെ ഒന്നടങ്കം കൊന്നൊടുക്കിയ ആ കൂട്ടക്കൊലയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട ഉമയ്യദ് കുടുംബത്തിലെ ഒരേയൊരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ചാണ് നാം ഇനി പറയുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധീരതയും അതിജീവനവും ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും, വലിയ സംഭവമായതുകൊണ്ടും മാത്രമാണ് നാമത് വിശ്വസിക്കുന്നത്; അല്ലാത്തപക്ഷം അതൊരു കെട്ടുകഥയാണെന്ന് ആരും സംശയിച്ചുപോകും. ഹിശാം ബ്നു അബ്ദുൽ മലികിന്റെ പൗത്രനായ അബ്ദുറഹ്മാൻ ബ്നു മുആവിയ ബ്നു ഹിശാം ബ്നു അബ്ദുൽ മലിക് ആണ് ആ ധീരനായ ചെറുപ്പക്കാരൻ. ഉമയ്യാക്കൾക്കെതിരെയുള്ള കൂട്ടക്കൊലകൾ നടക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം യൂഫ്രട്ടീസ് നദിക്കരയിലെ ഒരു ഗ്രാമത്തിലുള്ള തന്റെ വീട്ടിലായിരുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് കേവലം 19 വയസ്സായിരുന്നു പ്രായം. അദ്ദേഹത്തിന് ഭാര്യയും 4 വയസ്സുള്ള സുലൈമാൻ എന്ന് പേരുള്ള ഒരു മകനുമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് അറബികൾ വളരെ നേരത്തെ തന്നെ (15 അല്ലെങ്കിൽ 16 വയസ്സിൽ) വിവാഹിതരാകുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെ ഇളയ സഹോദരൻ വലീദും, ബദ്ർ എന്ന് പേരുള്ള വിശ്വസ്തനായ ഒരു ഭൃത്യനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അബ്ബാസികളുടെ ചാരന്മാരും പോലീസുകാരും തങ്ങളിലേക്ക് എത്തില്ലെന്ന പ്രതീക്ഷയിലായിരുന്നു അവർ അവിടെ കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. കാരണം ഭരണം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും തങ്ങളുടെ പൂർവ്വികരുടെ അവകാശങ്ങൾ തിരിച്ചുചോദിക്കാനിടയുള്ള ആരെയും ജീവനോടെ വെച്ചേക്കരുതെന്ന തീരുമാനത്തിലായിരുന്നു അബ്ബാസികൾ. അങ്ങനെയിരിക്കെ ഒരു ദിവസം ഉച്ചസമയത്ത് കടുത്ത ഭയത്തോടെ മകൻ സുലൈമാൻ അബ്ദുറഹ്മാന്റെ മടിയിലേക്ക് ഓടിക്കയറി. കടുത്ത നേത്രരോഗം കാരണം കണ്ണുതുറക്കാൻ പോലും കഴിയാതെ ഇരുട്ടുമുറിയിലായിരുന്നു അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്ന് കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. മകന്റെ ഭയം കണ്ട് അദ്ദേഹം ജനാലയിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി. അബ്ബാസികളുടെ കറുത്ത പതാകകളേന്തിയ സൈന്യം അബ്ദുറഹ്മാനെയും സഹോദരൻ വലീദിനെയും തിരഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു.
അബ്ദുറഹ്മാൻ ഒട്ടും വൈകിയില്ല. കുറച്ചു സ്വർണ്ണനാണയങ്ങളുള്ള ഒരു കിzi യുമെടുത്ത് അദ്ദേഹം സഹോദരൻ വലീദിനോടൊപ്പം വീടിന്റെ പിൻവാതിലിലൂടെ രക്ഷപ്പെട്ടു. വിശ്വസ്തനായ ഭൃത്യൻ ബദ്റിനോട് കുടുംബത്തെയും കൂട്ടി ആരും കാണാതെ യൂഫ്രട്ടീസ് നദിയുടെ മറുകരയിൽ (ശാം ഭാഗത്ത്) എത്താൻ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു. സഹോദരനോടൊപ്പം ഓടുന്നതിനിടയിൽ അദ്ദേഹം വലീദിനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: “എന്തുവന്നാലും നീ അവർക്ക് കീഴടങ്ങരുത്. അവർ പിടികൂടിയാൽ നമ്മെ കൊന്നുകളയുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്.” അങ്ങനെ അവർ യൂഫ്രട്ടീസ് നദിക്കരയിലെത്തുകയും നദിയിലേക്ക് എടുത്തുചാടുകയും ചെയ്തു. അബ്ബാസി സൈന്യം നദിക്കരയിലെത്തി അവരോട് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: “കീഴടങ്ങുക, നിങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങൾ അഭയം നൽകാം.” ഡമസ്കസിൽ വെച്ച് അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അലി ഉമയ്യാക്കൾക്ക് അഭയം നൽകിയ ശേഷം അവരെ ഒന്നടങ്കം കൊന്നൊടുക്കിയ ചരിത്രം അബ്ദുറഹ്മാന് കൃത്യമായി അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ ഈ വാഗ്ദാനം വിശ്വസിക്കരുതെന്നും നീന്തി മറുകരയെത്തണമെന്നും അദ്ദേഹം സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു. എന്നാൽ നീന്തിത്തളർന്ന ചെറിയവനായ വലീദ് അബ്ബാസികളുടെ വാക്കുകൾ വിശ്വസിച്ച് അവർക്കരികിലേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി. അബ്ദുറഹ്മാൻ വീണ്ടും വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: “വലീദ്, നീ അവർക്ക് കീഴടങ്ങരുത്, അവർ നിന്നെ കൊല്ലും.” എന്നാൽ വലീദ് അത് ചെവിക്കൊണ്ടില്ല.
വലീദിനെ പിടികൂടിയ അബ്ബാസി സൈന്യം നദിയിലായിരുന്ന അബ്ദുറഹ്മാനോട് പറഞ്ഞു: “അബ്ദുറഹ്മാൻ, ഒന്നുകിൽ നീയും കീഴടങ്ങുക, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ മുന്നിൽ വെച്ച് ഞങ്ങൾ നിന്റെ സഹോദരനെ കൊല്ലും.” അബ്ദുറഹ്മാന് മനസ്സിലായി അവർ തന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കിയാണ് വന്നിരിക്കുന്നതെന്ന്. അദ്ദേഹം വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ അവനെ കൊന്നതല്ല, അവൻ തന്നെ സ്വയം മരണം വരിച്ചതാണ്. കീഴടങ്ങരുതെന്ന് ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ ഞാൻ കീഴടങ്ങിയാലും ഇല്ലെങ്കിലും നിങ്ങൾ അവനെ കൊല്ലുക തന്നെ ചെയ്യും.” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതുപോലെത്തന്നെ അവർ അബ്ദുറഹ്മാന്റെ കണ്മുന്നിലിട്ട് സഹോദരൻ വലീദിന്റെ കഴുത്തറുത്തു.
അബ്ദുറഹ്മാൻ നീന്തി മറുകരയെത്തി. അവിടെ വെച്ച് നേരത്തെ നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന പ്രകാരം ഒരു കുതിരയുമായി ഭൃത്യൻ ബദ്റും കുടുംബവും എത്തിയിരുന്നു. അവിടെനിന്നും അബ്ദുറഹ്മാൻ കുടുംബവുമായി ശാമിലേക്കും അവിടെനിന്ന് ഈജിപ്തിലേക്കും പിന്നീട് ആഫ്രിക്കയിലെ ടുണീഷ്യയിലേക്കും രക്ഷപ്പെട്ടു. അക്കാലത്ത് ടുണീഷ്യ ഭരിച്ചിരുന്നത് അബ്ദുറഹ്മാൻ ബ്നു ഹബീബ് അൽ-ഫിഹ്രി ആയിരുന്നു. അബ്ബാസികൾ ഉമയ്യാക്കളെ പരാജയപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഇയാൾ ടുണീഷ്യയിൽ സ്വതന്ത്ര ഭരണം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ഇയാൾക്ക് ഖവാരിജ് ആശയങ്ങളായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്; അതായത് ഉമയ്യാക്കളെയും അബ്ബാസികളെയും ഇയാൾ ഒരേപോലെ അവിശ്വാസികളായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. അതിനാൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ രണ്ട് വശങ്ങളിൽ നിന്നും ഭീഷണി നേരിട്ടു. തന്നെ കൊലപ്പെടുത്താൻ നടക്കുന്ന അബ്ബാസികൾ ഒരു ഭാഗത്ത്; മറുവശത്ത് തന്നെ കാഫിറായി കണ്ട് കൊലപ്പെടുത്താൻ നടക്കുന്ന അബ്ദുറഹ്മാൻ ബ്നു ഹബീബും. ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടി നിരന്തരം ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ ധീരനായ ചെറുപ്പക്കാരന്റെ അവസ്ഥ എത്ര ഭയാനകമായിരുന്നു! ഒരു കവി പറഞ്ഞതുപോലെ: “ലക്ഷ്യങ്ങൾ വലുതാകുമ്പോൾ, ശരീരങ്ങൾ അത് നേടിയെടുക്കാൻ കൂടുതൽ ക്ഷീണിക്കേണ്ടിവരും” (وَإِذَا كَانَتِ النُّفُوسُ كِبَارًا تَعِبَتْ فِي مُرَادِهَا الأَجْسَامُ).
ടുണീഷ്യയിലെ ഭരണാധികാരിയും തന്നെ അന്വേഷിക്കുന്നുണ്ടെന്നറിഞ്ഞ അബ്ദുറഹ്മാൻ അവിടെനിന്നും രക്ഷപ്പെട്ട് തന്റെ മാതാവിന്റെ നാടായ അമാസിഗുകളുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ഹിശാം വിവാഹം കഴിച്ച ‘റാഹ്’ എന്ന് പേരുള്ള അമാസിഗ് സ്ത്രീയായിരുന്നു അബ്ദുറഹ്മാന്റെ മാതാവ്. അവർ മുമ്പേ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ യാത്രകൾക്കെല്ലാം പ്രധാനമായും രണ്ട് കാരണങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഒന്നാമതായി, അബ്ബാസികളുടെ സ്വാധീനമേഖലയിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും ദൂരെയുള്ള ഒരിടം കണ്ടെത്തുക. രണ്ടാമതായി, തന്നെ സഹായിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള അമ്മാവന്മാരുടെ അടുത്തുചെല്ലുക. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം ലിബിയയിലെ ബർഖയിലെത്തുകയും അവിടെ അഞ്ച് വർഷത്തോളം കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഒളിച്ചുതാമസിക്കുകയും ചെയ്തു. യൂഫ്രട്ടീസ് നദിക്കരയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട ആ യാത്ര ഹിജ്റ 132 മുതൽ 137 വരെ നീണ്ടുനിന്നു.
ബർഖയിലെത്തിയെങ്കിലും താൻ ഒരു രാജകുടുംബത്തിന്റെ പിൻഗാമിയാണെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം അദ്ദേഹത്തെ സദാ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഉമയ്യദ് ഖിലാഫത്ത് ലോകത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾ അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. 524 വർഷം ഭരിച്ച അബ്ബാസികൾക്കോ, 624 വർഷം ഭരിച്ച ഉസ്മാനികൾക്കോ ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത്ര വലിയ നേട്ടങ്ങൾ വെറും 92 വർഷം കൊണ്ട് ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന് നൽകിയത് തന്റെ പൂർവ്വികരാണെന്ന ബോധം അദ്ദേഹത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആ നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രതാപം തിരിച്ചെടുക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. അതിനായി അദ്ദേഹം അൻഡലുഷ്യയെ (ഇന്നത്തെ സ്പെയിനും പോർച്ചുഗലും ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശം) തിരഞ്ഞെടുത്തു. തനിക്കും അബ്ബാസികൾക്കും ഇടയിൽ സമുദ്രമുള്ളതിനാൽ അവരുടെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്ന് അത് സുരക്ഷിതമായിരിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. മാത്രവുമല്ല അൻഡലുഷ്യയിൽ ഉമയ്യാക്കളെ സ്നേഹിക്കുന്ന ധാരാളം പേരുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു.
എന്നാൽ അൻഡലുഷ്യയുടെ അന്നത്തെ അവസ്ഥ എന്തായിരുന്നു? ത്വാരിഖ് ബ്നു സിയാദിന്റെയും അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ-ഗാഫിഖിയുടെയും വലിയ ഫുത്തൂഹാത്തുകൾക്ക് ശേഷം അൻഡലുഷ്യ അപ്പോൾ യൂസുഫ് ബ്നു അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ-ഫിഹ്രിയുടെ കീഴിലായിരുന്നു. അബ്ബാസികൾ അധികാരത്തിലെത്തിയതറിഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം അൻഡലുഷ്യയെ സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അറബികളിലെ മുദരി (مضر) ഗോത്രത്തിൽ പെട്ട ആളായിരുന്നു യൂസുഫ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അദ്ദേഹം മുദരികൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുകയും യമനി (ഖഹ്ത്വാനി) ഗോത്രങ്ങളെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇത് ഖഹ്ത്വാനികൾക്കിടയിൽ വലിയ അതൃപ്തിയുണ്ടാക്കി. ഈ അവസരം മുതലെടുത്ത അബ്ദുറഹ്മാൻ, ഖഹ്ത്വാനികളിലെ പ്രമുഖരായ ഉസ്മാൻ ബ്നു അബ്ദില്ലാഹ്, അബൂ സബ്ബാഹ് അൽ-യഹ്സുബി എന്നിവരുമായി രഹസ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. താൻ ഹിശാം ബ്നു അബ്ദുൽ മലികിന്റെ പൗത്രനാണെന്നും, അൻഡലുഷ്യയിൽ ഉമയ്യദ് ഭരണം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം അവരെ അറിയിച്ചു. അവർ ഇത് സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും അദ്ദേഹത്തെ അൻഡലുഷ്യയിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു.
തുടർന്ന് അബ്ദുറഹ്മാൻ തന്റെ വിശ്വസ്തനായ ഭൃത്യൻ ബദ്റിനെ ജനങ്ങളുടെ ബൈഅത്ത് ഉറപ്പാക്കാൻ അൻഡലുഷ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. നാല് മാസത്തോളം അവിടെ നിന്ന ബദ്ർ ഗോത്രത്തലവന്മാരുമായി സംസാരിച്ച് കാര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കി. ശേഷം ഗാലിബ് അത്തമീമി എന്ന് പേരുള്ള ഒരാളുടെ കൂടെ ഒരു കപ്പൽ സജ്ജമാക്കി ബദ്ർ അബ്ദുറഹ്മാനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ പറഞ്ഞയച്ചു. ലിബിയൻ തീരത്ത് കാത്തുനിൽക്കുകയായിരുന്ന അബ്ദുറഹ്മാന്റെ അടുത്ത് ഗാലിബ് അത്തമീമി എത്തി. തന്റെ പേര് ഗാലിബ് (വിജയിക്കുന്നവൻ) എന്നാണെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, “ഇൻഷാ അല്ലാഹ്, നാം വിജയിക്കും” എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അബ്ദുറഹ്മാൻ അതിൽ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം സമുദ്രം കടന്ന് അൻഡലുഷ്യയിലെത്തി. അൻഡലുഷ്യയിൽ അദ്ദേഹം കാലുകുത്തിയ സ്ഥലത്ത് സ്പെയിൻകാർ പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ‘അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ’ (അൻഡലുഷ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ – عبد الرحمن الداخل) എന്ന് ചരിത്രം അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കാൻ കാരണം ഇതാണ്. അബ്ബാസികളുടെയും ഖവാരിജുകളുടെയും കൊള്ളക്കാരുടെയും നിരന്തരമായ വേട്ടയാടലുകളിൽ നിന്ന് 6 വർഷത്തെ ഒളിവുജീവിതത്തിന് ശേഷമാണ് അദ്ദേഹം ഈ തീരത്തെത്തുന്നത്. അല്ലാഹു ഒരുവന് അധികാരം നൽകാൻ ഉദ്ദേശിച്ചാൽ അതിനുള്ള വഴികൾ അവൻ തന്നെ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കും.
അൻഡലുഷ്യയിലെത്തിയ അദ്ദേഹം ഖഹ്ത്വാനി ഗോത്രങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ചു. ശേഷം അദ്ദേഹം അന്നത്തെ അൻഡലുഷ്യൻ ഭരണാധികാരിയായ യൂസുഫ് ബ്നു അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ-ഫിഹ്രിക്ക് ഒരു സന്ദേശം അയച്ചു: “നീ എന്റെ പൂർവ്വികരുടെ ഗവർണർ മാത്രമാണ്. ഞാൻ ഉമയ്യദ് ഖലീഫയുടെ പൗത്രനാണ്, അതിനാൽ ഈ നാട് ഭരിക്കാൻ എനിക്കാണ് അർഹതയുള്ളത്.” യൂസുഫ് ഇതിന് വഴങ്ങിയില്ല, പകരം അബ്ദുറഹ്മാന് സമ്പത്തും തന്റെ മകളെയും നൽകാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. എന്നാൽ അതൊന്നും ആഗ്രഹിച്ചായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം അവിടെ എത്തിയത്. അങ്ങനെ അവർ തമ്മിൽ യുദ്ധത്തിന് തീരുമാനമായി. ഖഹ്ത്വാനി ഗോത്രങ്ങളെയും കൂട്ടി അബ്ദുറഹ്മാൻ അൻഡലുഷ്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ കോർദോബയിലേക്ക് നീങ്ങി. യൂസുഫും തന്റെ സൈന്യവുമായി കോർദോബയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
വളരെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന ഒരു കുതിരപ്പുറത്തായിരുന്നു അബ്ദുറഹ്മാൻ അപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഇതുകണ്ട ഖഹ്ത്വാനി സൈന്യത്തിലെ ചിലർ അടക്കംപറഞ്ഞു: “യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടാൽ ഈ ചെറുപ്പക്കാരൻ ഈ കുതിരപ്പുറത്തേറി വേഗത്തിൽ രക്ഷപ്പെടും, ഒടുവിൽ നമ്മൾ യൂസുഫിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ അകപ്പെടും.” ഇതറിഞ്ഞ ബുദ്ധിമാനായ അബ്ദുറഹ്മാൻ, തന്റെ കുതിരയിൽ നിന്നിറങ്ങി ഖഹ്ത്വാനികളുടെ നേതാവായ അബൂ സബ്ബാഹ് അൽ-യഹ്സുബിയുടെ അടുത്തുചെന്ന് പറഞ്ഞു: “എന്റെ കുതിര ഓടാൻ വേഗതയുള്ളതാണെങ്കിലും യുദ്ധത്തിൽ പൊരുതാൻ അത്ര നല്ലതല്ല. താങ്കളുടെ കോവർകഴുതയെ എനിക്ക് നൽകാമോ?” യുദ്ധഭൂമിയിൽ കുതിരയെക്കാളും കോവർകഴുതയ്ക്ക് അനങ്ങാൻ എളുപ്പമുള്ളതുകൊണ്ട് പണ്ട് സ്വഹാബികൾ അങ്ങനെ ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു (ഹൂനൈൻ യുദ്ധത്തിൽ നബി ﷺ കോവർകഴുതപ്പുറത്തായിരുന്നു). അബ്ദുറഹ്മാന്റെ ഈ പ്രവൃത്തി കണ്ടപ്പോൾ, ഇദ്ദേഹം ഒരിക്കലും ഒളിച്ചോടാൻ വന്നവനല്ലെന്നും പൊരുതാൻ വന്ന ധീരനാണെന്നും അബൂ സബ്ബാഹിന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് അവർ അതിശക്തമായി പൊരുതുകയും യൂസുഫിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
യൂസുഫ് കോർദോബയിലേക്ക് ഓടിരക്ഷപ്പെട്ടു. യൂസുഫിന്റെ സൈന്യത്തെ പിന്തുടർന്ന് കൊല്ലാൻ ഖഹ്ത്വാനികൾ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ പറഞ്ഞു: “അരുത്, നിങ്ങളുടെ മുസ്ലിം സഹോദരങ്ങളെ നിങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന് കൊല്ലരുത്. നസ്വാറാക്കളോട് (ക്രിസ്ത്യാനികളോട്) പോരാടാൻ അവരെ ജീവിക്കാൻ അനുവദിക്കുക.” ഈ വലിയ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹം കോർദോബയിലെത്തുകയും യൂസുഫ് അദ്ദേഹത്തിന് കീഴടങ്ങുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ ഹിജ്റ 138-ൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ അൻഡലുഷ്യയുടെ ഭരണാധികാരിയായി മാറി. അൻഡലുഷ്യയിലുടനീളം ചിതറിക്കിടന്നിരുന്ന പ്രദേശങ്ങളെയെല്ലാം അദ്ദേഹം ഒന്നിപ്പിക്കുകയും അവിടെ ശക്തമായൊരു ഉമയ്യദ് ഖിലാഫത്ത് പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പടിഞ്ഞാറ് അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിന്റെയും കിഴക്ക് അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ-മൻസൂറിന്റെയും സമാന്തര ഭരണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ ചരിത്രങ്ങൾ വരും അധ്യായങ്ങളിൽ നാം വിശദീകരിക്കുന്നതാണ്.