ശൈഖ് ഡോ. സുറൂർ ബ്നു മുദക്കിർ അൽ-അജമി
അന്തുലുസിൽ ഉമയ്യ ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ച അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മുആവിയ ബിൻ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുൽ മാലിക് ബിൻ മർവാന്റെ കാലശേഷമുള്ള ചരിത്രമാണല്ലോ മുൻ അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം അധികാരത്തിൽ വന്ന ആറ് ഭരണാധികാരികളുടെ ചരിത്രം നാം പരിശോധിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ, ഖുർത്വുബയിലെ അർ-റബദ് നിവാസികളുടെ കലാപത്തെത്തുടർന്ന് അർ-റബദി എന്നറിയപ്പെട്ട അൽ ഹകം ബിൻ ഹിശാം ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ, അബ്ദുറഹ്മാൻ രണ്ടാമൻ അഥവാ അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ ഔസത്ത് എന്നിവരുടെ ഭരണകാലം ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. തുടർന്ന് അബ്ദുറഹ്മാൻ രണ്ടാമന്റെ മകൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാനും, കേവലം രണ്ട് വർഷം മാത്രം ഭരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ അൽ മുൻദിറും, പിന്നീട് ഏകദേശം 25 വർഷം ഭരിച്ച സഹോദരൻ അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ ഔസത്തും അധികാരത്തിൽ വന്നു. നൂറ്റിയിരുപத்தேഴ് വർഷത്തോളം നീണ്ടുനിന്ന ഈ കാലഘട്ടം പൂർണ്ണമായും കലാപങ്ങളും അന്തുലുസിലെ ഇസ്‌ലാമിക രാഷ്ട്രത്തിന്റെ അസ്ഥിരതയും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഈ കലാപങ്ങളുടെയും അസ്ഥിരതയുടെയും ഫലമായി ബാഴ്സലോണ ഇസ്‌ലാമിക രാഷ്ട്രത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ക്രിസ്ത്യൻ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായി. മറ്റ് പല പ്രവിശ്യകളും സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിക്കുകയോ ക്രിസ്ത്യൻ രാജ്യങ്ങളോട് ചേരുകയോ ചെയ്തു.
അന്തുലുസിലെ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന ഏറ്റവും വലിയ കലാപങ്ങളിലൊന്ന് ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂന്റേതായിരുന്നു. അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻഗാമികളുടെയും കാലത്ത് ആരംഭിച്ച ഈ കലാപം വലിയൊരു ഭീഷണിയായി മാറി. നൂറ്റിയിരുപതിലധികം കോട്ടകളുടെ നിയന്ത്രണം പിടിച്ചെടുത്ത് ഉമയ്യ ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ അയാൾ ഒരു സമാന്തര ശക്തിയായി നിലകൊണ്ടു. ക്രിസ്ത്യൻ പശ്ചാത്തലമുള്ള ഒരു കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂന്റെ യഥാർത്ഥ പേര് സാമുവൽ ബിൻ ഹഫ്സൂൻ എന്നായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻഗാമികളിൽ ഒരാൾ ക്രിസ്ത്യൻ പുരോഹിതനായിരുന്നുവെന്നും പിന്നീട് ഈ കുടുംബം ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിക്കുകയുമായിരുന്നുവെന്നും ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു കൊള്ളക്കാരനും കൊലപാതകിയുമായിരുന്ന അയാൾ, പിന്നീട് നിരവധി കുറ്റവാളികളെയും കലാപകാരികളെയും സംഘടിപ്പിച്ച് ഗ്രാമങ്ങൾക്കും കോട്ടകൾക്കും ചുറ്റും വലിയ മതിലുകൾ പണിത് ശക്തമായ ഒരു സൈന്യത്തെ രൂപീകരിച്ചു. ഈ കോട്ടകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി വലിയൊരു സമ്പത്തും അനുയായിവൃന്ദവും അയാൾ കെട്ടിപ്പടുത്തു. അന്തുലുസിലെ അന്നത്തെ ഭരണാധികാരികൾക്ക് ഈ കലാപങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും അടിച്ചമർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഇസ്‌ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് വീണ്ടും ക്രിസ്തുമതം സ്വീകരിച്ച ഇയാൾ, മുസ്ലീങ്ങൾ അന്തുലുസ് കീഴടക്കുന്നതിന് മുമ്പുള്ള പഴയ ക്രിസ്ത്യൻ ഭരണത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകണമെന്ന് ജനങ്ങളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തു. അറബികളുടെ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടണമെന്നതായിരുന്നു അയാളുടെ പ്രധാന മുദ്രാവാക്യം. അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്നത്തെ പാശ്ചാത്യ-കുരിശുയുദ്ധ ചരിത്രകാരന്മാർ അയാളെ അന്തുലുസിനെ മോചിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു പോരാളിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്നത്.
എന്നാൽ ഇസ്‌ലാമിക വിജയങ്ങൾ ഒരിക്കലും അധിനിവേശങ്ങളോ ജനങ്ങളെ അടിമകളാക്കലോ ആയിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കാനും ജനങ്ങളെ കൂട്ടംകൂട്ടമായി അല്ലാഹുവിന്റെ മതത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കാനുമുള്ള കാരുണ്യത്തിന്റെ മാർഗ്ഗമായിരുന്നു അത്. അങ്ങനെ ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചവർ മറ്റാരേക്കാളും ശക്തമായി ഇസ്‌ലാമിനെ മുറുകെപ്പിടിച്ചു. ഇന്ന് അന്തുലുസിൽ (സ്പെയിൻ, പോർച്ചുഗൽ) മുസ്ലീങ്ങളുടെ വലിയൊരു സാന്നിധ്യം ഇല്ലാത്തതിന്റെ കാരണം ക്രിസ്ത്യാനികൾ നടപ്പിലാക്കിയ ‘ഇൻക്വിസിഷൻ’ (Inquisition) അഥവാ മതവിചാരണകളാണ്. മുസ്ലീങ്ങളെ നിർബന്ധിതമായി ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയോ, കൊലപ്പെടുത്തുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ അവിടെനിന്ന് ആട്ടിയോടിക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ ക്രൂരമായ നയം. എണ്ണൂറ് വർഷത്തോളം മുസ്ലീങ്ങൾ ഭരിച്ച ഒരു പ്രദേശത്ത് ഇന്ന് മുസ്ലീങ്ങൾ ന്യൂനപക്ഷമാകാൻ കാരണം ഈ വംശീയ ഉന്മൂലനമാണ്. ഇസ്‌ലാമിനെ അന്തുലുസിൽ നിന്ന് വേരോടെ പിഴുതെറിയാൻ അവർ തങ്ങളുടെ സർവ്വ ശക്തിയും ഉപയോഗിച്ചു.
ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂന്റെ ഈ വലിയ കലാപത്തെ നേരിടാനാണ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ ഔസത്ത് അധികാരത്തിൽ വരുന്നത്. അദ്ദേഹമാണ് ചരിത്രത്തിൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. അന്തുലുസിൽ ഉമയ്യ ഭരണകൂടം സ്ഥാപിച്ച ഒന്നാമത്തെ അബ്ദുറഹ്മാനും (അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ), അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരക്കുട്ടിയായ ഈ അബ്ദുറഹ്മാനും തമ്മിൽ വലിയ സാമ്യങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ അബ്ബാസിയ്യ സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് 19-ാം വയസ്സിൽ പലായനം ചെയ്ത് അന്തുലുസിലെത്തി വലിയൊരു രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുത്തത് നാം കണ്ടു. സമാനമായ രീതിയിൽ തന്റെ പിതാമഹനായ അബ്ദുല്ല ബിൻ മുഹമ്മദിന് ശേഷം 21-ാം വയസ്സിലാണ് അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ അധികാരമേൽക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാമഹന് പത്തോ പതിനൊന്നോ ആൺമക്കളുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് മുഹമ്മദ് ആയിരുന്നു യഥാർത്ഥത്തിൽ കിരീടാവകാശി. എന്നാൽ മുഹമ്മദിന്റെ സഹോദരനായ അൽ മുത്വരിഫ് അസൂയ കാരണം സ്വന്തം സഹോദരനെ കൊലപ്പെടുത്താൻ ഗൂഢാലോചന നടത്തുകയും അത് നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതറിഞ്ഞ ഖലീഫ അബ്ദുല്ല, സ്വന്തം മകനായ അൽ മുത്വരിഫിനെ ഖിസാസ് വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധേയനാക്കി. തുടർന്ന് കൊല്ലപ്പെട്ട തന്റെ മൂത്ത മകൻ മുഹമ്മദിന്റെ മകനായ അബ്ദുറഹ്മാനെ അദ്ദേഹം തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഭരണതന്ത്രങ്ങളും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളും മന്ത്രിമാരോടുള്ള ഇടപെടലുകളും പ്രതിസന്ധികളെ തരണം ചെയ്യേണ്ട രീതികളും അദ്ദേഹം തന്റെ പേരക്കുട്ടിയെ നേരിട്ട് പഠിപ്പിച്ചു. ഭരണാധികാരികൾ തങ്ങളുടെ പിൻഗാമികളെ എങ്ങനെയാണ് ഭരണകാര്യങ്ങൾ പരിശീലിപ്പിക്കേണ്ടത് എന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണിത്. കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് അധികാരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിന് പകരം, ജനങ്ങളുമായി ഇടപഴകാനും രാജ്യകാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനും അവർ അവസരം നൽകണം. മുൻഗാമികളിൽ നിന്ന് അനുഭവസമ്പത്ത് നേടാൻ പിൻഗാമികൾക്ക് കഴിയണം.
ഹിജ്റ 300-ൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ അധികാരമേൽക്കുമ്പോൾ അന്തുലുസിന്റെ അവസ്ഥ വളരെ പരിതാപകരമായിരുന്നു. ഖുർത്വുബയും ചുറ്റുമുള്ള ചില പ്രദേശങ്ങളും ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാ പ്രവിശ്യകളും ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ കലാപമുയർത്തി സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മാവൻമാർ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ഈ തകർന്ന രാജ്യം ഭരിക്കാൻ അവരാരും തയ്യാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ 21 വയസ്സ് മാത്രം പ്രായമുണ്ടായിരുന്ന അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ ഈ വലിയ വെല്ലുവിളി ഏറ്റെടുത്തു. അധികാരമേറ്റയുടനെ വടക്കൻ അന്തുലുസിലെ കാസ്റ്റിലിൽ (Castile) നിന്ന് അതിർത്തികൾ ആക്രമിച്ച ക്രിസ്ത്യൻ സൈന്യത്തിനെതിരെ അദ്ദേഹം ശക്തമായ സൈനിക നീക്കം നടത്തുകയും അവരെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ വലിയ വിജയം കണ്ടതോടെ, സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ച പല പ്രദേശങ്ങളും ഭയന്ന് വീണ്ടും ഉമയ്യ ഭരണകൂടത്തിന് കീഴടങ്ങാൻ തയ്യാറായി. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂനെ ഉപരോധിച്ചു. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂൻ സന്ധിക്ക് തയ്യാറാവുകയും അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ അത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇതേ കാലയളവിലാണ് വടക്കേ ആഫ്രിക്കയിൽ ഫാത്വിമയുടെയും മുഹമ്മദ് ബിൻ ഇസ്മാഈൽ ബിൻ ജഅ്ഫർ അസ്സാദിഖിന്റെയും പരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്ന് വ്യാജമായി അവകാശപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ‘ഉബൈദിയ്യ’ ഭരണകൂടം (ചരിത്രത്തിൽ ഫാത്വിമിയ്യ ഭരണകൂടം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) രൂപംകൊള്ളുന്നത്. അഹ്‌ലുസ്സുന്നത്തി വൽ ജമാഅത്തിന്റെ വിശ്വാസികൾക്കെതിരെ അവർ നടത്തുന്ന ക്രൂരതകളെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ കടൽ കടന്ന് വടക്കേ ആഫ്രിക്കയിലെത്തുകയും സിയൂട്ട (Ceuta), മെലില്ല (Melilla), ടാൻജിയർ (Tangier) തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കി അന്തുലുസിനോട് ചേർക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ അദ്ദേഹം വടക്കേ ആഫ്രിക്കയിലായിരുന്ന സമയത്ത് അന്തുലുസിൽ ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂനും സരഗോസയിലെ ഗവർണറായ ഹിശാം ബിൻ മുഹമ്മദും സന്ധി ലംഘിച്ച് വീണ്ടും കലാപമുണ്ടാക്കി. ഇതറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം ഉടൻ തന്നെ അന്തുലുസിലേക്ക് മടങ്ങുകയും സരഗോസ ഉപരോധിച്ച് ഹിശാം ബിൻ മുഹമ്മദിനെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂനും വീണ്ടും കീഴടങ്ങി. അധികം വൈകാതെ സാമുവൽ ബിൻ ഹഫ്സൂൻ എന്ന ഉമർ ബിൻ ഹഫ്സൂൻ മരണപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അയാളുടെ മക്കൾ പിതാവിനേക്കാൾ വലിയ ക്രൂരന്മാരായിരുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച് അറബി കവിതകളിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:
كان في القرية كلب أقل الناس عواه خلف الملعون جروا فاق بالخبث أباه
‘ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു നായയുണ്ടായിരുന്നു, അത് കുരയ്ക്കുന്നത് വളരെ കുറവായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ ശപിക്കപ്പെട്ടവൻ അവനേക്കാൾ ക്രൂരനായ ഒരു നായ്ക്കുട്ടിയെ അവശേഷിപ്പിച്ചാണ് പോയത്.’
അവർ വീണ്ടും കലാപമുണ്ടാക്കിയപ്പോൾ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ ക്ഷമയോടെ കാത്തിരിക്കുകയും ഒടുവിൽ അവരുടെ കോട്ടകൾ ഉപരോധിച്ച് അവരെ പിടികൂടി വധിക്കുകയും ഖുർത്വുബയുടെ കവാടത്തിൽ ക്രൂശിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് അന്തുലുസിൽ സമാധാനവും സുരക്ഷയും പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ കാരണമായി.
ഹിജ്റ 316-ൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ തന്നെത്തന്നെ ‘ഖലീഫ’ (അമീറുൽ മുഅ്മിനീൻ) ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. മുൻകാല ഉമയ്യ ഭരണാധികാരികളെല്ലാം ‘അമീർ’ എന്ന് മാത്രമായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. അബ്ബാസിയ്യ ഖലീഫയായ അൽ മുഅ്തമിദിന്റെ കാലത്ത് ബാഗ്ദാദിലെ ഭരണം തികച്ചും ദുർബലമാവുകയും തുർക്കി സൈന്യത്തിന്റെ കൈപ്പാവയായി ഖലീഫ മാറുകയും ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് അന്തുലുസിലെ ശക്തനായ ഭരണാധികാരിയായ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ ഈ പദവി ഏറ്റെടുത്തത്. വടക്കേ ആഫ്രിക്കയിലെ ഉബൈദിയ്യ ഭരണകൂടം സ്വയം ഖിലാഫത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ചതും ഇതിനൊരു കാരണമായിരുന്നു.
അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഖുർത്വുബ ലോകത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു വിസ്മയമായി മാറി. ‘ലോകത്തിന്റെ രത്നം’ (جوهرة العالم) എന്നാണ് അത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. നിരത്തുകളും വീടുകളും കൃത്യമായി സംവിധാനിക്കപ്പെട്ട ആ നഗരം രാത്രികാലങ്ങളിൽ വിളക്കുകളാൽ പ്രകാശമാനമായിരുന്നു. യൂറോപ്പ് മുഴുവൻ അന്ധകാരത്തിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന ആ കാലത്ത് ഖുർത്വുബ ഒരു പ്രകാശഗോപുരമായി നിലകൊണ്ടു. അന്തുലുസിൽ അദ്ദേഹം നിരക്ഷരത പൂർണ്ണമായും നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്തു; പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ഒരുപോലെ വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവരായി മാറി. ഖുർത്വുബയിൽ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച വലിയ ഗ്രന്ഥശാലയിൽ അഞ്ച് ലക്ഷത്തിലധികം പുസ്തകങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഖുർത്വുബയിലെ ജനസംഖ്യ അഞ്ച് ലക്ഷത്തോളമായിരുന്നു. ബാഗ്ദാദ് കഴിഞ്ഞാൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനവാസമുള്ള രണ്ടാമത്തെ നഗരമായിരുന്നു അത്.
കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിലെ ചക്രവർത്തിയുൾപ്പെടെയുള്ള യൂറോപ്യൻ രാജാക്കന്മാർ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിറുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കാൻ വിലയേറിയ ഉപഹാരങ്ങൾ കൊടുത്തയച്ചിരുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ടിലെയും സ്വീഡനിലെയും രാജാവായ ജോർജ്ജ് രണ്ടാമൻ തന്റെ മക്കളെയും പ്രത്യേകിച്ച് മകളെയും ഖുർത്വുബയിലെ സർവ്വകലാശാലയിൽ പഠിക്കാൻ അയച്ചുകൊണ്ട് ഒരു കത്തെഴുതിയിരുന്നു. “അങ്ങയുടെ വിനീത ദാസൻ ജോർജ്ജ് രണ്ടാമൻ, ഇംഗ്ലണ്ടിലെ രാജാവ്” എന്നാണ് ആ കത്ത് അവസാനിക്കുന്നത്. ഇസ്‌ലാമിക ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആ കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രതാപമാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്. യൂറോപ്പ് അന്ധകാര യുഗത്തിലായിരുന്നപ്പോൾ അവർ തങ്ങളുടെ മക്കളെ ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാനങ്ങൾ പഠിക്കാൻ അയച്ചു. ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാനങ്ങൾക്ക് പുറമെ വൈദ്യശാസ്ത്രം, എഞ്ചിനീയറിംഗ് തുടങ്ങിയ എല്ലാ ഭൗതിക ശാസ്ത്രശാഖകളും ഖുർത്വുബയിൽ പഠിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ഇസ്‌ലാമിക ഭരണത്തിന്റെ പ്രതാപം ലോകത്തെ കാണിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ‘മദീനത്തുസ്സഹ്‌റ’ എന്ന പേരിൽ അതിമനോഹരമായ ഒരു നഗരം നിർമ്മിച്ചു. ഒൻപത് വർഷമെടുത്താണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കിയത്. സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും വെളുത്ത മാർബിളും ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ഈ നഗരവും കൊട്ടാരവും യൂറോപ്യൻ രാജാക്കന്മാരെയും പ്രതിനിധികളെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ അക്കാലത്തെ പ്രഗത്ഭനായ പണ്ഡിതനും ഖാസിയുമായിരുന്ന അൽ മുൻദിർ ബിൻ സഈദ് അൽ ബല്ലൂത്വി ഒരു വെള്ളിയാഴ്ച ഖുതുബയിൽ ഈ നിർമ്മാണത്തിലെ ധൂർത്തിനെതിരെ ശക്തമായി വിമർശിച്ചു. ഖലീഫ മുൻനിരയിൽ സന്നിഹിതനായ സദസ്സിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം ഖുർആൻ വചനങ്ങളും ഹദീസുകളും ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് ധൂർത്തിനെതിരെ സംസാരിച്ചത്. ഈ വിമർശനം ഖലീഫയ്ക്ക് വിഷമമുണ്ടാക്കിയെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് ഉൾക്കൊണ്ടു. തന്നെ രഹസ്യമായി ഉപദേശിക്കുന്നതിന് പകരം പരസ്യമായി വിമർശിച്ചതിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അതൃപ്തിയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, ആ പണ്ഡിതനെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല. ചില മന്ത്രിമാർ ഖാസിയെ മാറ്റാൻ ഉപദേശിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത് ഇപ്രകാരമായിരുന്നു: “സത്യം വിളിച്ചുപറഞ്ഞ ഇത്തരമൊരു പണ്ഡിതനെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കിയാൽ ഞാൻ അല്ലാഹുവിനോട് എന്ത് മറുപടി പറയും?” സത്യസന്ധരായ പണ്ഡിതന്മാരെ ഭരണാധികാരികൾ എത്രത്തോളം ആദരിക്കണം എന്നതിന്റെ ഉത്തമ മാതൃകയാണിത്.
അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ ഹിജ്റ 300 മുതൽ 350 വരെ അമ്പത് വർഷക്കാലം ഭരണം നടത്തി. വൃദ്ധസദനങ്ങളും സർവ്വകലാശാലകളും സ്ഥാപിച്ച അദ്ദേഹം രാജ്യത്തെ ഒരു വിജ്ഞാന കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. വടക്കേ ആഫ്രിക്കയിലെ സിയൂട്ട, മെലില്ല തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ അന്തുലുസിന്റെ അതിർത്തികൾ അദ്ദേഹം സുരക്ഷിതമാക്കി (ഇന്നും ഈ പ്രദേശങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തെച്ചൊല്ലി തർക്കങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്). അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയത്തിൽ മാത്രമല്ല, അല്ലാഹുവിനെ ഭയപ്പെടുന്ന കാര്യത്തിലും മാതൃകയായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ നാട്ടിൽ കടുത്ത വരൾച്ചയുണ്ടായപ്പോൾ മഴയെ തേടിക്കൊണ്ടുള്ള നമസ്കാരത്തിനായി (ഇസ്തിസ്ഖാഅ്) ജനങ്ങൾ പള്ളിയിൽ ഒത്തുകൂടി. ഖലീഫയെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ ഖാസിയായ അൽ മുൻദിർ ബിൻ സഈദ് ഒരാളെ അയച്ചു. കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ അദ്ദേഹം കണ്ടത്, ഏറ്റവും ലളിതമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച് മണ്ണിൽ മുഖംവെച്ച് സുജൂദ് ചെയ്ത് കരയുന്ന ഖലീഫയെയാണ്. ഖലീഫ ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കുകയായിരുന്നു: “അല്ലാഹുവേ, എന്റെ പാപങ്ങൾ കാരണം എന്റെ ജനതയെ നീ ശിക്ഷിക്കരുതേ, നിനക്ക് എന്നിൽ നിന്ന് യാതൊന്നും നഷ്ടപ്പെടാനില്ലല്ലോ.” ഈ വിവരം ദൂതൻ ഖാസിയെ അറിയിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷിക്കാം, തീർച്ചയായും നിങ്ങൾക്ക് മഴ ലഭിക്കും. ഭൂമിയിലെ ഭരണാധികാരി വിനയാന്വിതനായാൽ ആകാശത്തെ ഭരണാധികാരി കാരുണ്യം ചൊരിയും.” അന്ന് അന്തുലുസിൽ സമൃദ്ധമായി മഴ ലഭിച്ചു.
അരനൂറ്റാണ്ട് കാലം ഭരിച്ച ആ ഭരണാധികാരി മരണപ്പെട്ടതിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു കുറിപ്പ് ലഭിച്ചു. അതിൽ തനിക്ക് പൂർണ്ണമായി സന്തോഷവും സമാധാനവും ലഭിച്ച ദിവസങ്ങൾ അദ്ദേഹം കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അമ്പത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിനിടയിൽ വെറും 14 ദിവസങ്ങൾ മാത്രമാണ് തനിക്ക് യാതൊരു ദുഃഖവുമില്ലാതെ കടന്നുപോയത് എന്ന് അദ്ദേഹം അതിൽ എഴുതിവെച്ചു. ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം എത്രമാത്രം വലുതാണെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഉമർ ബിൻ അൽ ഖത്താബ് പറഞ്ഞതുപോലെ:
لو عثرت بغلة في العراق لخشيت أن يسألني الله عنها لماذا لم تمهد لها الطريق
‘ഇറാഖിൽ ഒരു കോവർകഴുത തട്ടി വീണാൽ പോലും, എന്തുകൊണ്ട് നീ അതിന് വഴിയൊരുക്കിക്കൊടുത്തില്ല എന്ന് അല്ലാഹു എന്നോട് ചോദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ ഭയക്കുന്നു.’¹
ഈ ചിന്തയുള്ള ഭരണാധികാരികൾക്ക് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായ സമാധാനത്തോടെ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഈ ചരിത്ര സത്യങ്ങളെല്ലാം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു കവി പാടിയതിപ്രകാരമാണ്:
لسنا وإن أحسابنا كرمت يوماً على الأنساب نتكل نبني كما كانت أوائلنا تبني ونفعل مثل ما فعلوا
‘നമ്മുടെ പാരമ്പര്യം എത്ര മഹത്തരമാണെങ്കിലും, നാം ഒരിക്കലും അതിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവരല്ല. മറിച്ച്, നമ്മുടെ മുൻഗാമികൾ പടുത്തുയർത്തിയതുപോലെ നാമും നിർമ്മിക്കും; അവർ പ്രവർത്തിച്ചതുപോലെ നാമും പ്രവർത്തിക്കും.’
അല്ലാഹു ഈ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് പാഠമുൾക്കൊള്ളാൻ നമുക്ക് തൗഫീഖ് നൽകുമാറാകട്ടെ.
- താരിഖ് അത്ത്വബ്‌രി