പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള എല്ലാം, അത് ഭൗതികമോ സംയുക്തങ്ങളോ ഘടകങ്ങളോ ഗുണങ്ങളോ ആകട്ടെ, ഇവയെല്ലാം പ്രപഞ്ചത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും കാര്യങ്ങളെ സംവിധാനിക്കുകയും ചെയ്ത സ്രഷ്ടാവിന്റെ അസ്തിത്വത്തിലേക്കാണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. അല്ലാഹുവിന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ തെളിവുകൾ നിരവധിയും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും എണ്ണിക്കണക്കാക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്; അവയെ താഴെ പറയുന്ന ഇനങ്ങളായി തിരിക്കാം:
ഒന്നാമത്തെ ഇനം: പ്രകൃതിപരമായ (ഫിത്റത്ത്) തെളിവ്; മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ പ്രകൃതിദത്തമായ വാസനയിലൂടെ, തങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ബോധം കണ്ടെത്തുന്നു. മാത്രമല്ല, ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ വരുമ്പോൾ, ഈ കാര്യങ്ങളെല്ലാം നിയന്ത്രിക്കാനും ദുരിതങ്ങൾ അകറ്റാനും കഴിവുള്ള ശക്തനായ ഒരു നിയന്താവിലേക്ക് തങ്ങൾ മടങ്ങേണ്ടതുണ്ടെന്ന തിരിച്ചറിവും അവർക്കുണ്ടാകുന്നു. കൂടാതെ, സ്തുത്യർഹനും ഉന്നതനുമായ സ്രഷ്ടാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള മാനസികമായ തിരിച്ചറിവ് മനുഷ്യപ്രകൃതിയിൽ അന്തർലീനമാണ്. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ۞
‘ആകയാൽ (നബിയേ,) നീ നിന്റെ മുഖം ഋജുമാനസനായിക്കൊണ്ട് ഈ മതത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുനിർത്തുക. ഏതൊരു പ്രകൃതിയിൽ അല്ലാഹു മനുഷ്യരെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നുവോ ആ പ്രകൃതിയത്രെ അത്. അല്ലാഹുവിന്റെ സൃഷ്ടി വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് യാതൊരു മാറ്റവുമില്ല. അതാണ് വക്രതയില്ലാത്ത മതം. പക്ഷെ മനുഷ്യരിൽ അധികപേരും മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.’¹
രണ്ടാമത്തെ ഇനം: യുക്തിസഹവും സംവേദനാത്മകവുമായ തെളിവുകൾ; അവ അസ്തിത്വത്തിന്റെ തെളിവുകളാണ്. നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള എല്ലാ പ്രാപഞ്ചിക സംഭവങ്ങളും അവയ്ക്ക് പിന്നിലൊരു കാരണമുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു; കാരണം, അവയൊന്നും ഇല്ലാതിരുന്ന ഒരവസ്ഥയ്ക്ക് ശേഷമാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഇല്ലാതിരുന്നതിന് ശേഷം അസ്തിത്വത്തിൽ വരുന്ന എല്ലാത്തിനും ഒരു കാരണമുണ്ടായിരിക്കണം എന്നത് അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വസ്തുതയാണ്. ഈ സംഭവങ്ങളെല്ലാം ഒരു കാരണവുമില്ലാതെ യാദൃച്ഛികമായി ഉണ്ടായവയാകാം, എന്നാൽ ഭൗതിക വസ്തുക്കൾക്ക് സ്വയം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നതിനാൽ അത് യുക്തിക്കും ബുദ്ധിക്കും നിരക്കാത്ത അസാധ്യമായ കാര്യമാണ്; സ്വയം ക്രമീകരിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന കാര്യം പിന്നെ പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാമത്തെ സാധ്യത, ഈ വസ്തുക്കൾ അവയെത്തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നതാണ്; ഇത് യുക്തിപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ആദ്യത്തെ വാദത്തേക്കാൾ പ്രശ്നമുള്ളതും സങ്കീർണ്ണവുമാണ്. അതിനാൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഒരേയൊരു വിശദീകരണം, ഈ അസ്തിത്വങ്ങൾക്കെല്ലാം ഒന്നിന്റെയും ആവശ്യമില്ലാത്ത, സ്വയംപര്യാപ്തനും സ്തുത്യർഹനുമായ അതിമഹത്തായ ഒരു സ്രഷ്ടാവുണ്ട് എന്നതാണ്.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ ۞ أَمْ خَلَقُوا السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ ۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ ۞ أَمْ عِندَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُصَيْطِرُونَ ۞
‘അതല്ല, യാതൊരു വസ്തുവിൽ നിന്നുമല്ലാതെ അവർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണോ? അതല്ല, അവർ തന്നെയാണോ സ്രഷ്ടാക്കൾ? അതല്ല, അവരാണോ ആകാശങ്ങളും ഭൂമിയും സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്? അല്ല, അവർക്ക് ദൃഢബോധ്യമില്ല. അതല്ല, അവരുടെ പക്കലാണോ നിന്റെ രക്ഷിതാവിന്റെ ഖജനാവുകൾ ഉള്ളത്? അതല്ല, അവരാണോ അധികാരം നടത്തുന്നവർ?’²
മൂന്നാമത്തെ ഇനം: ശരീയത്തിന്റെ (ഇസ്‌ലാമിക നിയമം) തെളിവുകൾ; അവ നിരവധിയും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമാണ്. പ്രാചീന കാലം മുതലുള്ള ദൈവീക നിയമങ്ങളുടെ അസ്തിത്വം, ദൂതന്മാരെ നിയോഗിച്ചത്, ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചത് തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പെടുന്നു. ഇവയെല്ലാം സ്തുത്യർഹനും ഉന്നതനുമായ അവന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ തെളിവുകളാണ്.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيمَا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ۞
‘മനുഷ്യർ ഒരൊറ്റ സമുദായം മാത്രമായിരുന്നു. എന്നിട്ടവർ ഭിന്നിച്ചതാണ്. നിന്റെ രക്ഷിതാവിങ്കൽ നിന്ന് ഒരു വചനം മുൻകൂട്ടി ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ അവർ ഏതൊരു കാര്യത്തിൽ ഭിന്നിക്കുന്നുവോ അതിൽ അവർക്കിടയിൽ (ഉടനെ) തീരുമാനമുണ്ടാക്കപ്പെടുമായിരുന്നു.’³
അല്ലാഹു വീണ്ടും പറയുന്നു:
كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ ۚ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ۖ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ ۗ وَاللَّهُ يَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ۞
‘മനുഷ്യർ ഒരൊറ്റ സമുദായമായിരുന്നു. (അവർ ഭിന്നിച്ചപ്പോൾ) സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുന്നവരും താക്കീത് നൽകുന്നവരുമായിക്കൊണ്ട് അല്ലാഹു പ്രവാചകന്മാരെ നിയോഗിച്ചു. ആളുകൾക്കിടയിൽ അവർ ഭിന്നിച്ച വിഷയത്തിൽ തീർപ്പുകൽപിക്കുന്നതിനായി അവരുടെ കൂടെ സത്യവുമായി അവൻ വേദഗ്രന്ഥവും അവതരിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ വേദം നൽകപ്പെട്ടവർ തന്നെ വ്യക്തമായ തെളിവുകൾ വന്നുകിട്ടിയതിന് ശേഷം പരസ്പരമുള്ള മാത്സര്യം കാരണം അതിൽ (വേദത്തിൽ) ഭിന്നിച്ചു. എന്നാൽ ഏതൊരു സത്യത്തിൽ നിന്ന് അവർ ഭിന്നിച്ചകന്നുവോ ആ സത്യത്തിലേക്ക് അല്ലാഹു തന്റെ താല്പര്യപ്രകാരം സത്യവിശ്വാസികൾക്ക് വഴി കാണിച്ചു. താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവരെ അല്ലാഹു ശരിയായ പാതയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.’⁴
നാലാമത്തെ ഇനം: അല്ലാഹുവിന്റെ അസ്തിത്വത്തിനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ തെളിവുകളിലൊന്നാണ് ദൂതന്മാരുടെയും ഏകദൈവ വിശ്വാസികളുടെയും രക്ഷപ്പെടലും, അതോടൊപ്പം ദൂതന്മാരെ ധിക്കരിച്ച അവിശ്വാസികളുടെ നാശവും. ഈ സംഭവങ്ങൾ നടന്ന സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നവർ നേരിട്ട് കണ്ടതും, അവ കാണാത്തവർക്ക് മുതാവാതിറായ⁵ (നിരവധി ആളുകളാൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട) നിവേദനങ്ങളിലൂടെ അറിയാൻ കഴിഞ്ഞതുമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണിത്. ഈ സംഭവങ്ങളെല്ലാം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് സൂറത്തുശ്ശുഅറാഇൽ അവിശ്വാസികളുടെ നാശത്തെയും ദൂതന്മാരുടെയും വിശ്വാസികളുടെയും രക്ഷപ്പെടലിനെയും കുറിച്ച് അല്ലാഹു പരാമർശിക്കുമ്പോൾ, അതിലെ ഓരോ കഥകൾക്കും ശേഷം അല്ലാഹു ഇങ്ങനെ പറയുന്നത്:
إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ ۞ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ ۞
‘തീർച്ചയായും അതിലൊരു ദൃഷ്ടാന്തമുണ്ട്. എന്നാൽ അവരിൽ അധികപേരും വിശ്വസിക്കുന്നവരായിട്ടില്ല. തീർച്ചയായും നിന്റെ രക്ഷിതാവ് പ്രതാപിയും കരുണാനിധിയുമാകുന്നു.’⁶
അഞ്ചാമത്തെ ഇനം: അത്ഭുതങ്ങളും അതുപോലെ തന്നെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട വേദഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട തെളിവുകളും. സ്വതവേ അത്ഭുതകരമായ വിശുദ്ധ ഖുർആൻ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; സ്തുത്യർഹനും ഉന്നതനുമായ അവന്റെ അസ്തിത്വത്തിനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തെളിവുകളിൽ ഒന്നാണിത്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഒരക്ഷരം പോലും വായിക്കാനോ എഴുതാനോ അറിയാത്ത മുഹമ്മദ് ﷺ ക്ക് ഭാഷാപരമായും നിയമപരമായും വെല്ലുവിളിയുയർത്തുന്നതും, അറബികളും അനറബികളുമായ ഭാഷാവിദഗ്ദ്ധരെയും പണ്ഡിതന്മാരെയും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നതുമായ ഒരു ഗ്രന്ഥം എങ്ങനെ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയും?
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَىٰ أَن يَأْتُوا بِمِثْلِ هَٰذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا ۞ وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَٰذَا الْقُرْآنِ مِن كُلِّ مَثَلٍ فَأَبَىٰ أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا ۞
‘(നബിയേ,) പറയുക: ഈ ഖുർആൻ പോലൊന്ന് കൊണ്ടുവരുന്നതിനായി മനുഷ്യരും ജിന്നുകളും ഒന്നിച്ചുകൂടിയാലും തീർച്ചയായും അവരതുപോലൊന്ന് കൊണ്ടുവരികയില്ല. അവരിൽ ചിലർ ചിലർക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്നവരായാൽ പോലും. ഈ ഖുർആനിൽ മനുഷ്യർക്കായി നാം എല്ലാവിധ ഉദാഹരണങ്ങളും വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മനുഷ്യരിൽ അധികപേർക്കും നിഷേധിക്കുവാനല്ലാതെ മനസ്സുവന്നില്ല.’⁷
ആറാമത്തെ ഇനം: കാരണങ്ങളിൽ നിന്ന് കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അനുമാനം; വിവേകമുള്ള ഏതൊരാൾക്കും ആവശ്യമായ യുക്തിസഹമായ തെളിവാണിത്. ഒരു കാരണവുമില്ലാതെ ഒരു കാര്യവും സംഭവിക്കില്ല. കാൽപ്പാടുകൾ ഒരാൾ അവിടെ നടന്നുവെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരു പരിണതഫലം അതിന്റെ പ്രവൃത്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ, വിശുദ്ധ ഖുർആൻ പറയുന്നതിന് സമാനമായ കാര്യങ്ങളാണ് ബുദ്ധിമാന്മാരും വിവേകികളുമായ ആളുകൾ പറയുന്നത്:
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۖ ۞
‘നിങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ഭൂമിയെ ഒരു വിരിപ്പും, ആകാശത്തെ ഒരു മേൽപ്പുരയുമാക്കിത്തരികയും, ആകാശത്ത് നിന്ന് വെള്ളം ചൊരിഞ്ഞുതന്നിട്ട് അത് മുഖേന നിങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷിക്കുവാനുള്ള കായ്കനികൾ ഉൽപാദിപ്പിച്ചുതരികയും ചെയ്തവനാണവൻ.’⁸
അല്ലാഹു വീണ്ടും പറയുന്നു:
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَجَعَلَ الظُّلُمَاتِ وَالنُّورَ ۖ ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ ۞ هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن طِينٍ ثُمَّ قَضَىٰ أَجَلًا ۖ وَأَجَلٌ مُّسَمًّى عِندَهُ ۖ ثُمَّ أَنتُمْ تَمْتَرُونَ ۞
‘ആകാശങ്ങളും ഭൂമിയും സൃഷ്ടിക്കുകയും, ഇരുട്ടുകളും വെളിച്ചവും ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്ത അല്ലാഹുവിന് മാത്രമാകുന്നു സ്തുതി. എന്നിട്ടും സത്യനിഷേധികൾ തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിന് സമന്മാരെ സങ്കൽപിക്കുന്നു. അവനാണ് നിങ്ങളെ കളിമണ്ണിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ചത്. എന്നിട്ടവൻ (നിങ്ങൾക്ക്) ഒരു അവധി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. ക്ലിപ്തമായ മറ്റൊരു അവധി അവന്റെ അടുക്കലുണ്ട്. എന്നിട്ടും നിങ്ങൾ സംശയിക്കുന്നു.’⁹
ഏഴാമത്തെ ഇനം: അസ്തിത്വത്തിലുള്ള എല്ലാം അവന്റെ അസ്തിത്വത്തിന്റെ സാക്ഷിയും തെളിവുമാണ്. ഭ്രാന്തനല്ലാത്ത ആരും തങ്ങൾ സ്വയം സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് അവകാശപ്പെടില്ല. അതിനാൽ, സ്രഷ്ടാവിന്റെ അസ്തിത്വം നിഷേധിക്കുന്നവരുടെ അവശേഷിക്കുന്ന വാദം സ്രഷ്ടാവില്ലാതെ നിലവിൽ വന്നു എന്നതാണ്, വിവേകമുള്ള ഒരു വ്യക്തിയും അംഗീകരിക്കാത്ത ആശയമാണിത്. അതിനാൽ ഇത്, സമ്പൂർണ്ണതയുള്ള ഒരു സ്രഷ്ടാവിന്റെ അസ്തിത്വം അനിവാര്യമാക്കുന്നു; പ്രത്യേകിച്ചും അനന്തമായി തുടരുന്ന കാരണങ്ങളുടെ (Infinite Regress in Causes)¹⁰ അസാധുവാക്കൽ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ ۞ أَمْ خَلَقُوا السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ ۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ ۞
‘അതല്ല, യാതൊരു വസ്തുവിൽ നിന്നുമല്ലാതെ അവർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണോ? അതല്ല, അവർ തന്നെയാണോ സ്രഷ്ടാക്കൾ? അതല്ല, അവരാണോ ആകാശങ്ങളും ഭൂമിയും സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്? അല്ല, അവർക്ക് ദൃഢബോധ്യമില്ല.’¹¹
- അർറൂം 30:30.
- അത്ത്വൂർ 52:35-37.
- യൂനുസ് 10:19.
- അൽബഖറ 2:213.
- ‘മുതാവാതിർ’ എന്നത് ഒരു വലിയ കൂട്ടം ആളുകൾ നിവേദനം ചെയ്ത റിപ്പോർട്ടുകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇവരുടെ വലിയ എണ്ണം കാരണം ഇവർ ഒരു വ്യാജവാർത്തയ്ക്ക് വേണ്ടി ഒത്തുചേർന്നു എന്നത് അസാധ്യമാണ്. ഇവരുടെ നിവേദനങ്ങൾ ഭൗതികമായ കാര്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, ഇത് റിപ്പോർട്ടുകളെ വളരെ വിശ്വസനീയവും ആധികാരികവുമാക്കുന്നു; വാസ്തവത്തിൽ ഇതൊരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.
- അശ്ശുഅറാഅ് 26:8-9.
- അൽഇസ്രാഅ് 17:88-89.
- അൽബഖറ 2:22.
- അൽഅൻആം 6:1-2.
- ഒരു പ്രാഥമിക കാരണവുമില്ലാതെ അല്ലെങ്കിൽ സ്രഷ്ടാവായ അല്ലാഹുവില്ലാതെ അനന്തമായി കാരണങ്ങൾ പിന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ലെന്ന ആശയത്തെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മറ്റൊരു വിധത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഓരോ സംഭവത്തിനും അല്ലെങ്കിൽ കാര്യത്തിനും സംഭവിക്കാൻ അതിനുമുമ്പ് ഒരു കാരണം ആവശ്യമാണെങ്കിൽ, ഇത് അനന്തമായി പിന്നോട്ട് പോകുകയാണെങ്കിൽ, കാര്യങ്ങളുടെ സംഭവവികാസങ്ങൾക്ക് പ്രാരംഭ കാരണമോ തുടക്കമോ ഉണ്ടാകില്ല. ഈ ആശയം കാരണങ്ങളുടെ പരമ്പര ആരംഭിക്കുന്ന ഒരു പ്രഥമ കാരണമോ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്ത കാരണമോ ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അനന്തമായ കാരണങ്ങളുടെ പരമ്പര എന്ന ആശയത്തെ ഇത് എതിർക്കുന്നു; ഒരു പ്രാഥമിക കാരണത്തിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ ആത്യന്തിക ഉത്ഭവത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെ ഇത് എടുത്തുകാണിക്കുന്നു.
- അത്ത്വൂർ 52:35-36.