ശൈഖ് ഡോ. സുറൂർ ബ്നു മുദക്കിർ അൽ-അജമി
ഹിജ്റ 420-നും 424-നും ഇടയിലുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ബാഗ്ദാദിൽ ബുവൈഹിയ്യ കുടുംബം ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചതും, അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടം ശിഥിലമായി വിവിധ രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടതുമായ ചരിത്രസംഭവങ്ങളാണല്ലോ കഴിഞ്ഞ അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ നാം പരിശോധിച്ചത്. ഖലീഫയുടെ അധികാരം കേവലം വെള്ളിയാഴ്ച ഖുതുബയിലെ പ്രാർത്ഥനയിലും പേരിനും മാത്രമായി ചുരുങ്ങിയ ആ കാലഘട്ടം വരെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ നാം മനസ്സിലാക്കി. ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഇരുപത് അദ്ധ്യായങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഈ പഠനത്തിൽ നാം എന്തൊക്കെ ഉൾക്കൊണ്ടു എന്ന് ചിന്തിക്കുന്നത് ഉചിതമായിരിക്കും. നബി ﷺ യുടെ ജനനം, ഹിജ്റ, സച്ചരിതരായ ഖലീഫമാരുടെ ഭരണം, തുടർന്ന് ഹിജ്റ 41-ൽ മുആവിയ ബിൻ അബീ സുഫ്‌യാൻ റളിയള്ളാഹു അൻഹുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഉമയ്യ ഭരണകൂടം സ്ഥാപിതമായതും നാം കണ്ടു. യസീദ് ബിൻ മുആവിയയുടെയും തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകന്റെയും കാലശേഷം അബ്ദുല്ല ബിൻ സുബൈർ റളിയള്ളാഹു അൻഹുവും അബ്ദുൽ മാലിക് ബിൻ മർവാനും തമ്മിലുണ്ടായ അധികാര തർക്കങ്ങളും നാം ചർച്ച ചെയ്തു. ഹിജ്റ 41 മുതൽ 132 വരെ നീണ്ടുനിന്ന ഉമയ്യ ഭരണകൂടം ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ ഖിലാഫത്തുർറാശിദക്ക് ശേഷം വന്ന ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകൂടമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. അഹ്‌ലുസ്സുന്നത്തി വൽ ജമാഅത്തിന്റെ വിശ്വാസങ്ങൾ ഏറ്റവും ശക്തമായി നിലനിന്നതും ഈ കാലഘട്ടത്തിലായിരുന്നു.
തുടർന്ന് അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടം അധികാരത്തിൽ വന്നതും അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അന്തുലുസിൽ സ്വതന്ത്രമായൊരു ഇസ്‌ലാമിക രാഷ്ട്രം രൂപംകൊണ്ടതും നാം മനസ്സിലാക്കി. അബ്ബാസിയ്യ ഭരണകൂടത്തിലെ കരുത്തരായ പത്ത് ഖലീഫമാരുടെ കാലശേഷം, ഹിജ്റ 247-ൽ ഖലീഫ ജഅ്ഫർ അൽ മുതവക്കിൽ അലല്ലാഹ് വധിക്കപ്പെട്ടതോടെ തുടങ്ങിയ തുർക്കി സൈന്യത്തിന്റെ ആധിപത്യവും നാം കണ്ടു. ഇക്കാലത്താണ് ഉബൈദിയ്യ (ഫാത്വിമിയ്യ), ഖർമത്വിയ്യ, ഹംദാനിയ്യ, ഇഖ്‌ശീദിയ്യ തുടങ്ങിയ വിവിധ ഭരണകൂടങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടത്. സമാന്തരമായി, അന്തുലുസിൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിന് ശേഷം വന്ന ഭരണാധികാരികളുടെയും പ്രത്യേകിച്ച് അൽ ഹാജിബ് അൽ മൻസൂറിന്റെയും വിജയകരമായ ഭരണകാലവും നാം ചർച്ച ചെയ്തു. ഉമയ്യ ഭരണകൂടത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം അന്തുലുസിൽ രൂപംകൊണ്ട ‘മുലൂകുത്ത്വവാഇഫിന്റെ’ കാലഘട്ടവും വരാനിരിക്കുന്ന മുറാബിത്വീൻ, മുവഹ്ഹിദീൻ ഭരണകൂടങ്ങളുടെ ചരിത്രവും നാം പഠനവിധേയമാക്കുന്നതാണ്.
ഈ ചരിത്രപഠനങ്ങളിൽ നിന്ന് നാം ഉൾക്കൊള്ളേണ്ട സുപ്രധാന പാഠങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
ഒന്നാമതായി, ഇസ്‌ലാം വളരെ ശക്തമായാണ് ആരംഭിച്ചത്. ഏതൊരു കാര്യവും ശക്തമായി ആരംഭിച്ചാൽ പിന്നീട് അതിൽ ദൗർബല്യം സ്വാഭാവികമാണ്. നബി ﷺ പറയുന്നു:
بَدَأَ الْإِسْلَامُ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ كَمَا بَدَأَ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ
‘ഇസ്‌ലാം അപരിചിതമായിക്കൊണ്ടാണ് ആരംഭിച്ചത്. അത് ആരംഭിച്ചതുപോലെ തന്നെ അപരിചിതമായി മടങ്ങും. അതിനാൽ അപരിചിതർക്ക് (ഗുറബാഅ്) മംഗളങ്ങൾ.’¹
മറ്റൊരു ഹദീസിൽ ഇപ്രകാരം കാണാം:
لَا يَأْتِي عَلَيْكُمْ زَمَانٌ إِلَّا وَالَّذِي بَعْدَهُ شَرٌّ مِنْهُ
‘നിങ്ങൾക്ക് ഒരു കാലഘട്ടം വന്നാൽ, അതിന് ശേഷമുള്ള കാലഘട്ടം അതിനേക്കാൾ മോശമായിരിക്കും.’²
ഇതിന്റെ അർത്ഥം തിന്മകൾ വർദ്ധിക്കുകയും നന്മകൾ കുറയുകയും ചെയ്യും എന്നാണ്. എന്നാൽ ഇത് നാം സത്യം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിന്നോ നന്മ കൽപ്പിക്കുകയും തിന്മ വിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നോ പിന്മാറാനുള്ള കാരണമല്ല. മറിച്ച്, ഇത് അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രപഞ്ച നിയമമാണ് (സുന്നത്തുല്ല). പരിശുദ്ധ ഖുർആൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു:
سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلُ ۖ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا
‘മുമ്പ് കഴിഞ്ഞുപോയിട്ടുള്ള അല്ലാഹുവിൻ്റെ നടപടിക്രമം തന്നെ. അല്ലാഹുവിൻ്റെ നടപടിക്രമത്തിന് യാതൊരു മാറ്റവും നീ കണ്ടെത്തുകയില്ല.’³
രണ്ടാമതായി, ചരിത്രം പഠിക്കുന്നത് കേവലം വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രമാകരുത്; മറിച്ച്, അത് നമ്മുടെ വർത്തമാനകാലത്തെ തിരുത്താനും ഭാവിയെ മെച്ചപ്പെടുത്താനും സഹായിക്കണം. മുൻഗാമികൾ എങ്ങനെയാണ് സമൂഹത്തെ നന്നാക്കിയതെന്ന് പഠിച്ച് അതേ മാതൃക നാമും പിന്തുടരുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. അതുകൊണ്ടാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നത്: ‘ചരിത്രം പഠിക്കുന്നവൻ കാലം മുഴുവൻ ജീവിച്ചവനെപ്പോലെയാണ്’. ഖിലാഫത്തുർറാശിദയുടെ കാലഘട്ടം പഠിക്കുമ്പോൾ നാം ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിക്കുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. കവി പറഞ്ഞതുപോലെ:
لسنا وإن أحسابنا كرمت يوماً على الأنساب نتكل نبني كما كانت أوائلنا تبني ونفعل مثل ما فعلوا
‘നമ്മുടെ പാരമ്പര്യം എത്ര മഹത്തരമാണെങ്കിലും, നാം ഒരിക്കലും അതിൽ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവരല്ല. മറിച്ച്, നമ്മുടെ മുൻഗാമികൾ പടുത്തുയർത്തിയതുപോലെ നാമും നിർമ്മിക്കും; അവർ പ്രവർത്തിച്ചതുപോലെ നാമും പ്രവർത്തിക്കും.’
മൂന്നാമതായി, ഒരു വ്യക്തിക്ക് പോലും സമൂഹത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. തന്റെ 19-ാമത്തെ വയസ്സിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് അന്തുലുസിലെത്തി വലിയൊരു രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുത്ത അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിലിന്റെ ചരിത്രം ഇതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ളവർക്ക് അതിനനുസരിച്ചുള്ള നേട്ടങ്ങളും കൈവരിക്കാൻ കഴിയും. കവി പറഞ്ഞതുപോലെ:
“وإذا كانت النفوس كباراً تعبت في مرادها الأجسام”
‘മനസ്സുകൾ വലുതാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാനായി ശരീരങ്ങൾ ക്ഷീണിക്കും’.
നാലാമതായി, ഉസ്മാൻ ബിൻ അഫ്ഫാൻ റളിയള്ളാഹു അൻഹുവിന്റെ കാലം മുതൽ ഇന്നുവരെ മുസ്ലീങ്ങൾക്കിടയിലുണ്ടായ കലാപങ്ങളും വിപ്ലവങ്ങളും ഇസ്‌ലാമിക സമൂഹത്തിന് വരുത്തിവെച്ച വൻ നാശനഷ്ടങ്ങളാണ് നാം കണ്ടത്. നൂറ്റമ്പതോളം കലാപങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ നാം പരിശോധിച്ചെങ്കിലും അവയൊന്നും തന്നെ മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് യാതൊരു ഗുണവും നൽകിയിട്ടില്ല. ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാം ഇബ്നു തൈമിയ്യയുടെ വാക്കുകൾ ഇതിന് അടിവരയിടുന്നു: “ഭരണാധികാരിക്കെതിരെ നന്മ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ട ഒരു വിഭാഗത്തെയും എനിക്കറിയില്ല; അവർ തിരുത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചതിനേക്കാൾ വലിയ തിന്മകളും നാശങ്ങളുമാല്ലാതെ ആ കലാപങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നിട്ടില്ല.” ഈ വാക്കുകൾ ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിനും തികച്ചും പ്രസക്തമാണ്. ആധുനിക കാലത്തെ വിപ്ലവങ്ങളും ഭരണമാറ്റങ്ങളും (ഉദാഹരണത്തിന്, ഈജിപ്തിലെയും ലിബിയയിലെയും സിറിയയിലെയും ഇറാഖിലെയും ഭരണമാറ്റങ്ങൾ) കൂടുതൽ നാശനഷ്ടങ്ങൾ മാത്രമേ വരുത്തിവെച്ചിട്ടുള്ളൂ.
അഞ്ചാമതായി, ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് നാം മികച്ച മാതൃകകളെ കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഏറ്റവും വലിയ മാതൃക നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബി ﷺ ആണ്. അവിടുത്തെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നത് അവിടുത്തെ സൽസ്വഭാവങ്ങളും പ്രവൃത്തികളും ജീവിതത്തിൽ പകർത്താനാണ്. അതുപോലെ, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വലിയ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ച അബ്ദുറഹ്മാൻ അദ്ദാഖിൽ (19 വയസ്സ്), അബ്ദുല്ല ബിൻ അബ്ബാസ് റളിയള്ളാഹു അൻഹു (നബി ﷺ മരിക്കുമ്പോൾ 11 വയസ്സ്) തുടങ്ങിയവരും നമുക്ക് മാതൃകയാണ്. നീതിമാന്മാരായ ഭരണാധികാരികളായ ഉമർ ബിൻ അബ്ദുൽ അസീസ്, അബ്ദുൽ മാലിക് ബിൻ മർവാൻ, അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ എന്നിവരുടെ ജീവിതവും നാം പഠിക്കണം. അമ്പതുവർഷം അന്തുലുസ് ഭരിച്ച അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നാസിർ മരണപ്പെട്ടതിന് ശേഷം ലഭിച്ച കുറിപ്പിൽ, തന്റെ ജീവിതത്തിൽ യാതൊരു ദുഃഖവുമില്ലാതെ പൂർണ്ണമായി സന്തോഷിച്ച ദിനങ്ങൾ വെറും 14 ദിവസങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു എന്നത് ഭരണാധികാരത്തിന്റെ വലിയ ഉത്തരവാദിത്തത്തെ കാണിക്കുന്നു.
പണ്ഡിതന്മാരുടെ ധീരമായ നിലപാടുകളും ചരിത്രത്തിൽ നാം കണ്ടു. അബ്ബാസിയ്യ ഭരണാധികാരിയായ അബ്ദുല്ല ബിൻ അലിയുടെ മുന്നിൽ ധീരമായി സത്യം വിളിച്ചുപറഞ്ഞ അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ ഔസാഈയുടെ ചരിത്രവും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ മുഴുവൻ മർദ്ദനങ്ങളും ഏറ്റിട്ടും ഖുർആൻ സൃഷ്ടിയാണെന്ന വാദത്തിനെതിരെ അടിയുറച്ചുനിന്ന ഇമാം അഹ്‌മദ് ബിൻ ഹൻബലിന്റെ ചരിത്രവും ഇതിൽ പെടുന്നു. അന്തുലുസിലെ ഖാസിയായിരുന്ന അൽ മുൻദിർ ബിൻ സഈദ് അൽ ബല്ലൂത്വി ഒരു വെള്ളിയാഴ്ച ഖുതുബയിൽ ഖലീഫയെ മുൻനിരയിലിരുത്തി ധൂർത്തിനെതിരെ ശക്തമായി വിമർശിച്ച സംഭവം പണ്ഡിതന്മാരുടെ നിഷ്പക്ഷതയെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ തലമുറ ഇത്തരം മാതൃകകൾക്ക് പകരം സിനിമ-കായിക താരങ്ങളെയും മറ്റ് പ്രശസ്തരെയും മാതൃകയാക്കുന്നത് ഖേദകരമാണ്. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ
‘തീർച്ചയായും അല്ലാഹുവിൻ്റെ ദൂതനിൽ നിങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ മാതൃകയുണ്ട്. അതായത് അല്ലാഹുവെയും അന്ത്യദിനത്തെയും പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവർക്ക്.’⁴
ഇമാം മാലിക് പറഞ്ഞതുപോലെ: “لَنْ يُصْلِحَ آخِرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ إِلَّا بِمَا صَلُحَ بِهِ أَوَّلُهَا” ‘ഈ സമുദായത്തിന്റെ ആദ്യകാലക്കാർ ഏതൊന്ന് കൊണ്ടാണോ നന്നാക്കപ്പെട്ടത്, അത് കൊണ്ടല്ലാതെ ഈ സമുദായത്തിന്റെ അവസാനക്കാർ നന്നാക്കപ്പെടുകയില്ല’. മുൻഗാമികൾ എങ്ങനെയാണ് നന്നാക്കപ്പെട്ടത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ചരിത്രപഠനം അനിവാര്യമാണ്.
ആറാമതായി, ചരിത്രം പൂർണ്ണമായും സത്യസന്ധമായിരിക്കണമെന്നില്ല; അതിൽ പല കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും തിരിമറികളും നടന്നിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ ചരിത്രം വായിക്കുമ്പോൾ നാം കൃത്യമായി അന്വേഷിക്കുകയും ശരിയായത് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. നബി ﷺ യുടെ ചരിത്രത്തിൽ പോലും പലരും കളവുകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ റളിയള്ളാഹു അൻഹും തുടങ്ങിയ മഹത്തുക്കളെക്കുറിച്ചും ഇത്തരം അപവാദങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അപവാദങ്ങൾ നേരിട്ട വ്യക്തിത്വങ്ങളിലൊരാളാണ് മുആവിയ ബിൻ അബീ സുഫ്‌യാൻ റളിയള്ളാഹു അൻഹു. അങ്ങേയറ്റം നീതിമാനും ബുദ്ധിമാനുമായ അദ്ദേഹം നാൽപത് വർഷക്കാലം ഇസ്‌ലാമിക രാഷ്ട്രം ഭരിച്ചു (ഇരുപത് വർഷം അമീറായും ഇരുപത് വർഷം ഖലീഫയായും). അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഖബറിനരികിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അബ്ദുൽ മാലിക് ബിൻ മർവാൻ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ചരിത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്: “സംസാരിക്കുമ്പോൾ വിജ്ഞാനത്തോടെ സംസാരിക്കുകയും, മൗനമായിരിക്കുമ്പോൾ വിവേകത്തോടെ മൗനമായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് അദ്ദേഹം. നൽകിയാൽ സമ്പന്നമാക്കുകയും യുദ്ധം ചെയ്താൽ പൂർണ്ണമായി പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നവനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.”
ചരിത്രം പഠിക്കുമ്പോൾ രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ നാം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം: ഒന്നാമതായി, വിവരങ്ങൾ കൈമാറുന്നതിലെ വിശ്വസ്തത. തെറ്റായ കാര്യങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കരുത്. രണ്ടാമതായി, വിലയിരുത്തലിലെ നീതി. അവിശ്വാസികളാണെങ്കിൽ പോലും അവരെക്കുറിച്ച് സത്യസന്ധമായ കാര്യങ്ങൾ മാത്രമേ പറയാവൂ. മരണപ്പെട്ടുപോയ വ്യക്തികളെക്കുറിച്ച് നാം അന്യായമായി സംസാരിച്ചാൽ അന്ത്യനാളിൽ നാം അതിന് മറുപടി പറയേണ്ടിവരും. അതിനാൽ ചരിത്രത്തെ സമീപിക്കുമ്പോൾ സത്യസന്ധതയും നീതിയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുക എന്നത് ഓരോ മുസ്ലീമിന്റെയും ബാധ്യതയാണ്. അല്ലാഹു നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഉപകാരപ്രദമായ വിജ്ഞാനവും സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്യാനുള്ള തൗഫീഖ് നൽകുമാറാകട്ടെ.
- സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം – 145
- സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 7068
- സൂറത്ത് അൽ ഫത്ഹ് – 23
- സൂറത്ത് അൽ അഹ്‌സാബ് – 21