ശൈഖ് ഡോ. അസീസ് ബിൻ ഫർഹാൻ അൽ അനസി
ഇസ്ലാമിക ലോകത്തെ അത്യുന്നത പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഒരാളും, ഹദീസ് വിജ്ഞാന ശാഖയിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത സംഭാവനകൾ അർപ്പിച്ച മഹാപണ്ഡിതനുമാണ് ഇമാം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ رَحِمَهُ اللَّهُ. കേവലം ഒരു ഹദീസ് പണ്ഡിതൻ എന്നതിലുപരി, കർമ്മശാസ്ത്രം, ഭാഷാശാസ്ത്രം, ചരിത്രം, തത്ത്വചിന്ത, വൈദ്യശാസ്ത്രം, ഖഗോളശാസ്ത്രം തുടങ്ങി ഒട്ടനവധി വിജ്ഞാന ശാഖകളിൽ അഗാധമായ പാണ്ഡിത്യമുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മഹാപ്രതിഭയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഹദീസ് ക്രോഡീകരണത്തിലും നിവേദകരെ വിലയിരുത്തുന്നതിലും തന്റേതായ വ്യതിരിക്തമായ ശൈലി അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തി.
പേരും ജനനവും
അബൂ ഹാതിം മുഹമ്മദ് ബിൻ ഹിബ്ബാൻ ബിൻ അഹ്മദ് ബിൻ ഹിബ്ബാൻ അത്തമീമി അൽ-ദാരിമി അൽ-ബുസ്തി എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർണ്ണനാമം. ഹിജ്റ 270-നോടടുത്ത് ‘ബുസ്ത്’ എന്ന പ്രദേശത്താണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. സിജിസ്താൻ (ഇന്നത്തെ അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം) പ്രവിശ്യയിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമായിരുന്നു ബുസ്ത്. സ്വന്തം നാടായ ബുസ്തിലേക്ക് ചേർത്തിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ‘അൽ-ബുസ്തി’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
വിജ്ഞാനാന്വേഷണവും യാത്രകളും
ഇമാം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ വിജ്ഞാനാന്വേഷണ യാത്രകൾ ചരിത്രത്തിൽ അത്ഭുതത്തോടെയാണ് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. നാല്പതിലധികം വർഷങ്ങൾ അദ്ദേഹം വിജ്ഞാന സമ്പാദനത്തിനായി യാത്ര ചെയ്തു. തന്റെ വിജ്ഞാന ദാഹം ശമിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന്റെ ഒരറ്റം മുതൽ മറ്റേയറ്റം വരെ അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു. ഖുറാസാൻ, ഇറാഖ്, ഹിജാസ് (മക്കയും മദീനയും), ശാമ് (സിറിയ), ഈജിപ്ത്, ട്രാൻസ്ഓക്സിയാന തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം അദ്ദേഹം സഞ്ചരിക്കുകയും അവിടങ്ങളിലെ പണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്ന് വിജ്ഞാനം നുകരുകയും ചെയ്തു.
അദ്ദേഹം തന്നെ തന്റെ യാത്രകളെക്കുറിച്ച് പറയുന്നത് കാണുക: “വിജ്ഞാനം തേടിയുള്ള എന്റെ യാത്രകളിൽ ഞാൻ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറുമുള്ള ഒട്ടനവധി നഗരങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. രണ്ടായിരത്തിലധികം (2000) പണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്നും ഞാൻ നേരിട്ട് ഹദീസ് കേട്ടെഴുതിയിട്ടുണ്ട്.” ഇത്രയും വലിയൊരു ഗുരുസമ്പത്ത് ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ വളരെ അപൂർവ്വമാണ്.
ഗുരുക്കന്മാരും ശിഷ്യന്മാരും
അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടായിരത്തിലധികം വരുന്ന ഗുരുക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖൻ, ‘ഇമാമുൽ അഇമ്മഃ’ (ഇമാമുമാരുടെ ഇമാം) എന്നറിയപ്പെടുന്ന മഹാനായ ഇമാം ഇബ്നു ഖുസൈമ رَحِمَهُ اللَّهُ ആണ്. ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ ഹദീസ് സമാഹാരങ്ങളിലും ചിന്തകളിലും ഇബ്നു ഖുസൈമ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ സ്വാധീനം വളരെ പ്രകടമാണ്. ഇതിന് പുറമെ അബൂ യഅ്ല അൽ-മൗസ്വിലി, സുനനുൻ നസാഈയുടെ രചയിതാവായ ഇമാം നസാഈ, അബൂ ഖലീഫ അൽ-ഫദ്ൽ ബിൻ അൽ-ഹുബാബ്, ഇബ്നു ജരീർ അത്വബ്രി رَحِمَهُمُ اللَّهُ തുടങ്ങിയ മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുക്കന്മാരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നായി നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികൾ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിജ്ഞാനം സ്വീകരിച്ചു. പ്രശസ്ത ഹദീസ് പണ്ഡിതനായ അൽ-ഹാകിം അന്നൈസാപൂരി, ഇബ്നു മന്ദഃ, അബൂ അബ്ദുല്ല അൽ-ഹാകിം رَحِمَهُمُ اللَّهُ തുടങ്ങിയവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രമുഖ ശിഷ്യന്മാരാണ്.
പണ്ഡിതന്മാരുടെ പ്രശംസകൾ
ഇമാം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തെയും ഓർമ്മശക്തിയെയും കുറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർ ഒട്ടനവധി പ്രശംസകൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്:
- ഇമാം അദ്ദഹബി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “അൽ-ഇമാം, അൽ-അല്ലാമ (മഹാപണ്ഡിതൻ), അൽ-ഹാഫിള്, ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾക്ക് അർഹനായ വ്യക്തിയാണ് അബൂ ഹാതിം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ. ഭാഷ, കർമ്മശാസ്ത്രം, ഹദീസ് എന്നീ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം ഒരു മഹാസമുദ്രമായിരുന്നു.”
- അൽ-ഖത്വീബ് അൽ-ബഗ്ദാദി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഹദീസുകൾ മനഃപാഠമുള്ള, ആഴത്തിലുള്ള അറിവുള്ള, വിശ്വസ്തനായ പണ്ഡിതനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സുന്നത്തിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും അതിലെ ന്യൂനതകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിലും അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ പാടവമുണ്ടായിരുന്നു.”
- അൽ-ഹാകിം അന്നൈസാപൂരി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “കർമ്മശാസ്ത്രത്തിലും, ഭാഷയിലും, ഹദീസിലും, വചനങ്ങളിലും (വഅ്ള്) ഇബ്നു ഹിബ്ബാനെപ്പോലെ അറിവുള്ള മറ്റൊരാളെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.”
ഗ്രന്ഥരചനകൾ
ഒട്ടനവധി വിലപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന് സമർപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പണ്ഡിതന്മാരുടെയും വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും പ്രധാന അവലംബങ്ങളാണ്:
- അത്തഖാസീം വൽ അൻവാഅ് (التقاسيم والأنواع): ‘സ്വഹീഹ് ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഹദീസ് ഗ്രന്ഥമാണിത്. മറ്റ് ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഒരു ക്രമീകരണമാണ് അദ്ദേഹം ഇതിൽ സ്വീകരിച്ചത്. ഹദീസുകളെ അദ്ദേഹം അഞ്ച് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങളായും (കൽപ്പനകൾ, വിലക്കുകൾ, വിവരങ്ങൾ, അനുവദനീയമായവ, പ്രവാചകന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ) നാനൂറോളം ഉപവിഭാഗങ്ങളായും തിരിച്ചു. ബുഖാരിക്കും മുസ്ലിമിനും ഇബ്നു ഖുസൈമക്കും ശേഷം ഹദീസ് സാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും ആധികാരികമായ സ്വഹീഹായ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നാണിത്.
- അഥ്ഥികാത്ത് (الثقات): വിശ്വസ്തരായ ഹദീസ് നിവേദകരെ (റുവാത്തുകൾ) കുറിച്ചുള്ള വളരെ ബൃഹത്തായ ചരിത്രഗ്രന്ഥമാണിത്.
- അൽ-മജ്റൂഹീൻ (المجروحين من المحدثين والضعفاء والمتروكين): ദുർബലരായ നിവേദകരെക്കുറിച്ചുള്ള കൃത്യമായ വിവരണം നൽകുന്ന ഗ്രന്ഥം.
- റൗദത്തുൽ ഉഖലാഅ് വ നുസ്ഹത്തുൽ ഫുദലാഅ് (روضة العقلاء ونزهة الفضلاء): ഇസ്ലാമിക സ്വഭാവമര്യാദകൾ, സദാചാരം, തത്ത്വചിന്ത എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം രചിച്ച അത്യുജ്ജ്വലമായ ഒരു ഗ്രന്ഥമാണിത്. ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് ചിന്തിക്കാനും ജീവിതം നന്നാക്കാനുമുള്ള അമൂല്യമായ പാഠങ്ങൾ ഇതിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ വലിയ തോതിൽ പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ട്.
- മശാഹീറു ഉലമാഇൽ അംസ്വാർ (مشاهير علماء الأمصار): വിവിധ നാടുകളിലെ പ്രശസ്തരായ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ജീവചരിത്ര ഗ്രന്ഥം.
പരീക്ഷണങ്ങളും വിയോഗവും
തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ സമാർഖന്ദിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് ചില പരീക്ഷണങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ നാമഗുണവിശേഷണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില വാക്കുകൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന അറിവില്ലാത്ത ചിലർ തെറ്റിദ്ധരിക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ വലിയ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അവിടെ നിന്ന് മാറിനിൽക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അക്കാലത്തെ വലിയ പണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണക്കുകയും ആ ആരോപണങ്ങൾ അടിസ്ഥാനരഹിതമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.
നീതിമാനായ ഒരു ന്യായാധിപനായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ അറിവും സമ്പത്തും ഇസ്ലാമിനും മുസ്ലിംകൾക്കുമായി മാറ്റിവെച്ച ആ മഹാപണ്ഡിതൻ ഹിജ്റ 354 ശവ്വാൽ മാസം 21-ാം തീയതി വെള്ളിയാഴ്ച രാത്രി തന്റെ 84-ാം വയസ്സിൽ സ്വന്തം നാടായ ബുസ്തിൽ വെച്ച് അല്ലാഹുവിങ്കലേക്ക് യാത്രയായി.
വിജ്ഞാന രംഗത്ത് അദ്ദേഹം ബാക്കിവെച്ച അമൂല്യമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെ ഇന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാമം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മുൻഗാമികളിലും പിൻഗാമികളിലുമുള്ള വിശ്വാസികൾക്കിടയിൽ ഇമാം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന് മേൽ സലാം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ. അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് മഗ്ഫിറത്തും മർഹമത്തും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ. പ്രവാചകന്മാരോടും സിദ്ദീഖുകളോടും ശഹീദുകളോടും സ്വാലിഹുകളോടുമൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെയും നമ്മെയും അല്ലാഹു ഒരുമിച്ചുകൂട്ടട്ടെ.