സ്വപ്നങ്ങൾ: ഇസ്‌ലാമിക വിധികളും മര്യാദകളും

ശൈഖ് സ്വാലിഹ് ബിൻ അബ്ദില്ലാഹ് അൽ-ഹുമൈദ്

തഖ്‌വയും സൽസ്വഭാവങ്ങളും

ഒരാളുടെ പ്രതീക്ഷ എത്രത്തോളം വലുതാകുന്നുവോ, അവന്റെ അന്വേഷണവും അത്രത്തോളം ശക്തമാകും. ഒരാളുടെ ഭയം എത്രത്തോളം വലുതാകുന്നുവോ, അവന്റെ ഒളിച്ചോട്ടവും അത്രത്തോളം ശക്തമാകും. അല്ലാഹുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള സദ്‌വിചാരം നന്നാകുമ്പോൾ ഒരുവന്റെ കർമ്മങ്ങളും നന്നാകുന്നു. യഥാർത്ഥ ആയുധം എന്നത് ബുദ്ധിയുടെ ആയുധമാണ്, മറിച്ച് നാവിന്റെ ആയുധമല്ല. ശക്തി കുടികൊള്ളുന്നത് മൗനത്തിലാണ്, അല്ലാതെ സംസാരത്തിലല്ല. എല്ലാ മനുഷ്യരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ഒരാൾക്കും കഴിയില്ല, എന്നാൽ അവർക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നൽകാതിരിക്കാൻ ഒരാൾക്ക് സാധിക്കും. ജനങ്ങൾ ആരുടെ ഉപദ്രവത്തെ ഭയന്ന് അയാളെ ഒഴിവാക്കുന്നുവോ, അയാളാണ് അന്ത്യനാളിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കൽ ഏറ്റവും മോശപ്പെട്ട സ്ഥാനമുള്ളവൻ. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഈ ലോകത്ത് നിന്ന് യാത്രയാകും, എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളുടെ ബാക്കിപത്രങ്ങൾ ഇവിടെ അവശേഷിക്കും. ആരെങ്കിലും സൽകർമ്മം ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഗുണം അവന് തന്നെയാണ്, ആരെങ്കിലും തിന്മ ചെയ്താൽ അതിന്റെ ദോഷവും അവന് തന്നെ. നിന്റെ രക്ഷിതാവ് ദാസന്മാരോട് ഒട്ടും അനീതി കാണിക്കുന്നവനല്ല.

അദൃശ്യകാര്യങ്ങൾ അറിയാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ വ്യഗ്രത

മനുഷ്യന്റെ മനസ്സുകൾ എപ്പോഴും അദൃശ്യമായ കാര്യങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവയാണ്. ഭാവിയിൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന അജ്ഞാതമായ കാര്യങ്ങൾ അറിയാൻ ഹൃദയങ്ങൾ കൊതിക്കുന്നു. ഈയൊരു വ്യഗ്രത കാരണം ജ്യോത്സ്യന്മാർ, പ്രവചനക്കാർ, പ്രശ്നക്കാർ, രാശി നോക്കുന്നവർ തുടങ്ങിയവരുമായി ആളുകൾ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അല്ലാഹു കാരുണ്യം ചെയ്തവരൊഴികെയുള്ളവർ വഴിപിഴക്കുകയും മറ്റുള്ളവരെ വഴിപിഴപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നബി ﷺ പറയുന്നു:

مَنْ أَتَى كَاهِنًا أَوْ عَرَّافًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ، فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ

‘ആരെങ്കിലും ഒരു ജ്യോത്സ്യനെയോ പ്രവചനക്കാരനെയോ സമീപിച്ച് അയാൾ പറയുന്നത് സത്യപ്പെടുത്തുകയാണെങ്കിൽ, മുഹമ്മദ് നബിക്ക് അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിൽ അവൻ അവിശ്വസിച്ചിരിക്കുന്നു.’¹

ഇമാം അത്വഹാവി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: ‘വിലക്കപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും, (ഇസ്‌ലാമിക വിധികൾക്ക്) പൂർണ്ണമായി കീഴടങ്ങിക്കൊണ്ട് മനസ്സമാധാനം നേടാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെ അവന്റെ ആ ആഗ്രഹം യഥാർത്ഥ തൗഹീദിൽ നിന്നും ശുദ്ധമായ അറിവിൽ നിന്നും തടയുന്നതാണ്.’

സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നങ്ങൾ

നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ച അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾക്ക് പകരമായി ഇസ്‌ലാം സത്യസന്ധവും സൽകർമ്മങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതുമായ സ്വപ്നങ്ങളെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. സത്യസന്ധനായ നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബി ﷺ വ്യക്തമാക്കിയതുപോലെ, സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നങ്ങൾ പ്രവാചകത്വത്തിന്റെ നാൽപ്പത്താറ് ഭാഗങ്ങളിൽ ഒരു ഭാഗമാണ്. ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ ഏറ്റവും സത്യസന്ധമായി സംസാരിക്കുന്നവരായിരിക്കും ഏറ്റവും സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നങ്ങൾ കാണുന്നവർ. നബി ﷺ തന്റെ അനുചരന്മാരോട് ഇപ്രകാരം ചോദിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു:

هَلْ رَأَى أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْ رُؤْيَا؟

‘നിങ്ങളാരെങ്കിലും വല്ല സ്വപ്നവും കണ്ടിരുന്നോ?’²

അപ്പോൾ അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിച്ചവർ തങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ നബി ﷺ ക്ക് വിവരിച്ചുകൊടുക്കും. ഹാഫിദ് അന്നവവി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “നബി ﷺ സ്വഹാബികളോട് സ്വപ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചിരുന്നത്, അവർക്ക് അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനവും ശ്രേഷ്ഠതയും പഠിപ്പിച്ചുകൊടുക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിക്കുന്ന അദൃശ്യകാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങളും അതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.” ഹാഫിദ് ഇബ്നു ഹജർ അൽ-അസ്ഖലാനി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “സ്വപ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നതിലൂടെ അതിന് നൽകേണ്ട പ്രാധാന്യവും അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയുമാണ് വ്യക്തമാകുന്നത്.”

ഇമാം ഇബ്നുൽ ഖയ്യിം رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “സ്വപ്നങ്ങൾ എന്നത് ചില ഉപമകളാണ്. സ്വപ്നം കാണുന്നയാൾക്ക് നൽകപ്പെടുന്ന ഉപമകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അതിന് സമാനമായ കാര്യങ്ങളിലേക്ക് അവൻ സൂചന നൽകുന്നു. സമാനമായ ആശയങ്ങളിലേക്ക് കടന്നുചെല്ലുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇതിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തിന് ‘തഅ്ബീർ’ (കടന്നുചെല്ലൽ) എന്ന് പേരുനൽകപ്പെട്ടത്.” ശൈഖ് അബ്ദുർറഹ്മാൻ അസ്സഅ്ദി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാനമെന്നത് മതപരമായ വിജ്ഞാനശാഖകളിൽ പെട്ടതാണ്. അത് ഫത്‌വയുടെ (മതവിധി പറയുന്നതിന്റെ) പരിധിയിൽ വരുന്നതാണ്. യൂസുഫ് നബിയുടെ ചരിത്രം വിവരിക്കുന്നിടത്ത് അല്ലാഹു സുബ്ഹാനഹുവതആല ഇപ്രകാരം പറയുന്നു:

وَكَذَٰلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَىٰ آلِ يَعْقُوبَ

‘അപ്രകാരം നിന്റെ രക്ഷിതാവ് നിന്നെ തെരഞ്ഞെടുക്കുകയും, സ്വപ്നവാർത്തകളുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ നിന്ന് നിനക്കവൻ പഠിപ്പിച്ചുതരികയും, നിന്റെ മേലും യഅ്ഖൂബ് കുടുംബത്തിൻമേലും അവന്റെ അനുഗ്രഹം അവൻ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്യും.’³

അതുകൊണ്ട്, സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാനം എന്നത് ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങൾക്കനുസൃതമായ ഒരു മതവിജ്ഞാനമാണ്. ഇത് ശരിയാണെന്ന് പ്രമാണങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ അറിവില്ലാതെ സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് വ്യാഖ്യാനം നൽകാൻ ആരും മുതിരരുത്. സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാനമെന്നത് ഫത്‌വയാണ്. അറിവുള്ളവരല്ലാതെ അതിൽ സംസാരിക്കാൻ പാടില്ല. (‘പ്രമുഖൻമാരേ, എന്റെ ഈ സ്വപ്നത്തെപ്പറ്റി നിങ്ങൾ എനിക്ക് വിധി പറഞ്ഞുതരിക’ എന്ന് ഖുർആനിൽ പരാമർശിച്ചതിൽ നിന്നും ഇത് വ്യക്തമാണ്). ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ വിനോട് ‘എല്ലാവർക്കും സ്വപ്നം വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയുമോ?’ എന്ന് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം നൽകിയ മറുപടി ഇപ്രകാരമായിരുന്നു: “പ്രവാചകത്വത്തെക്കൊണ്ട് കളിക്കുകയാണോ?”

സ്വപ്നങ്ങളുടെ മൂന്ന് ഇനങ്ങൾ

സ്വപ്നങ്ങൾ മൂന്ന് ഇനങ്ങളുണ്ട്. ഒന്നാമത്തേത്: സൽകർമ്മങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്വപ്നം (അർറുഅ്‌യ അസ്സ്വാലിഹ). ഇത് അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. പ്രവാചകത്വത്തിന്റെ നാൽപ്പത്താറ് ഭാഗങ്ങളിൽ ഒരു ഭാഗവുമാണിത്. ഇതൊരു സത്യമായ സ്വപ്നവും സത്യസന്ധമായ സന്തോഷവാർത്തയുമാണ്. അബൂ സഈദുൽ ഖുദ്‌രി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറയുന്നു:

إِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ رُؤْيَا يُحِبُّهَا، فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ اللَّهِ، فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا

‘നിങ്ങളിലൊരാൾ തനിക്കിഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടാൽ, തീർച്ചയായും അത് അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. അതിനാൽ അവൻ അതിന് അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കട്ടെ.’⁴

നല്ല സ്വപ്നങ്ങൾ ഒരു വിശ്വാസിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുമെങ്കിലും അതവനെ വഞ്ചിതനാക്കരുത്. അത് സത്യത്തോടും മതനിയമങ്ങളോടും യോജിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ അത് നന്മയുടെയും സമാധാനത്തിന്റെയും പ്രേരണയാണ്. നല്ല സ്വപ്നങ്ങളെക്കൊണ്ട് ആശ്വസിക്കുകയും സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യാം, എന്നാൽ അതിനെ മാത്രം ആശ്രയിക്കാൻ പാടില്ല. ഇമാം ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബർറ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നങ്ങളെ വിശ്വസിക്കുക എന്നത് യഥാർത്ഥമാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ അപാരമായ യുക്തിയും കാരുണ്യവും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അത് സത്യവിശ്വാസിയുടെ ഈമാൻ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.” അല്ലാഹു തന്റെ പ്രവാചകന്റെ സ്വപ്നത്തെ സത്യമാക്കിയിരിക്കുന്നു. സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നങ്ങൾ അവശേഷിക്കുന്ന സന്തോഷവാർത്തകളാണ്; അവ നന്മയെക്കുറിച്ച് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുകയും തിന്മയെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. അബൂഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ നിവേദനം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറയുന്നു:

لَمْ يَبْقَ بَعْدِي مِنَ النُّبُوَّةِ إِلَّا الْمُبَشِّرَاتُ. قَالُوا: وَمَا الْمُبَشِّرَاتُ؟ قَالَ: الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ

‘പ്രവാചകത്വത്തിൽ നിന്ന് സന്തോഷവാർത്തകൾ (മുബശ്ശിറാത്ത്) അല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഇനി അവശേഷിക്കുന്നില്ല.’ സ്വഹാബികൾ ചോദിച്ചു: ‘എന്താണ് ആ സന്തോഷവാർത്തകൾ?’ അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: ‘സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നങ്ങൾ.’⁵

ഒരാൾ തന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ സത്യമായി പുലരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ എപ്പോഴും സത്യം പറയുകയും, ഹലാലായ ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയും, അല്ലാഹുവിന്റെ കൽപ്പനകൾ പാലിക്കുകയും, വിലക്കുകൾ ഒഴിവാക്കുകയും, അല്ലാഹുവിനെ ധാരാളമായി സ്മരിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. ഒരു മുസ്‌ലിം തനിക്കിഷ്ടമുള്ള ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടാൽ അവൻ അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും അതിൽ സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. തനിക്കിഷ്ടപ്പെട്ടവരോടും, അറിവും ശ്രേഷ്ഠതയും ഗുണകാംക്ഷയുമുള്ളവരോടും മാത്രം അവൻ ആ സ്വപ്നം പങ്കുവെക്കട്ടെ. അറിവുള്ള പണ്ഡിതൻ അത് പരമാവധി നന്മയായി വ്യാഖ്യാനിക്കും. ഗുണകാംക്ഷയുള്ളവൻ അവന് ഉപകാരപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങളിലേക്ക് അവനെ നയിക്കുകയും സഹായിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇഷ്ടപ്പെട്ട സുഹൃത്ത് തനിക്കറിയാമെങ്കിൽ അത് പറഞ്ഞുകൊടുക്കുകയും, അറിയില്ലെങ്കിൽ മൗനം പാലിക്കുകയും ചെയ്യും. അതുകൊണ്ടാണ് യഅ്ഖൂബ് നബി തന്റെ മകൻ യൂസുഫിനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്:

قَالَ يَا بُنَيَّ لَا تَقْصُصْ رُؤْيَاكَ عَلَىٰ إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا لَكَ كَيْدًا

‘അദ്ദേഹം (പിതാവ്) പറഞ്ഞു: എന്റെ കുഞ്ഞുമകനേ, നിന്റെ സ്വപ്നം നിന്റെ സഹോദരന്മാർക്ക് നീ വിവരിച്ചുകൊടുക്കരുത്. അവർ നിനക്കെതിരെ വല്ല കുതന്ത്രവും പ്രയോഗിച്ചേക്കാം.’⁶

പണ്ഡിതന്മാർ ഈ വചനത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു: “ഗുണകാംക്ഷയുള്ളവരോടോ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ അറിയുന്നവരോടോ അല്ലാതെ സ്വപ്നങ്ങൾ പങ്കുവെക്കാൻ പാടില്ല എന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ് ഈ വചനം.” നബി ﷺ പറയുന്നു:

إِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ رُؤْيَا فَلَا يُحَدِّثْ بِهَا إِلَّا عَالِمًا أَوْ نَاصِحًا

‘നിങ്ങളിലൊരാൾ ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടാൽ, അറിവുള്ളവനോടോ ഗുണകാംക്ഷയുള്ളവനോടോ അല്ലാതെ അവൻ അത് പറയരുത്.’⁷

മറ്റൊരു നിവേദനത്തിൽ ‘അറിവുള്ളവനോടോ, ഗുണകാംക്ഷയുള്ളവനോടോ, ബുദ്ധിമാനായവനോടോ അല്ലാതെ’ എന്നും വന്നിട്ടുണ്ട്. മറ്റൊരു റിപ്പോർട്ടിൽ ‘സ്നേഹമുള്ളവനോടോ, ചിന്താശേഷിയുള്ളവനോടോ അല്ലാതെ അവൻ അത് പങ്കുവെക്കരുത്’ എന്നും വന്നിരിക്കുന്നു.

രണ്ടാമത്തെ ഇനം: പിശാചിൽ നിന്നുള്ള സ്വപ്നം. അബൂഖതാദ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറയുന്നു:

الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ مِنَ اللَّهِ، وَالْحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ

‘സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നങ്ങൾ അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ളതാണ്, ദുസ്വപ്നങ്ങൾ പിശാചിൽ നിന്നുള്ളതാണ്.’⁸

അബൂഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊരു ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറയുന്നു:

الرُّؤْيَا ثَلَاثٌ: فَرُؤْيَا حَقٌّ، وَرُؤْيَا يُحَدِّثُ بِهَا الرَّجُلُ نَفْسَهُ، وَرُؤْيَا تَحْزِينٌ مِنَ الشَّيْطَانِ

‘സ്വപ്നങ്ങൾ മൂന്ന് വിധമുണ്ട്: സത്യസന്ധമായ സ്വപ്നം, ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ മനസ്സുമായി സംസാരിക്കുന്നത് (മനസ്സിലെ ചിന്തകൾ), പിശാചിൽ നിന്നുള്ള ദുഃഖിപ്പിക്കുന്ന സ്വപ്നം.’⁹

ഒരു മുസ്‌ലിം തനിക്ക് വെറുപ്പുള്ള ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടാൽ, അവൻ കണ്ടതിന്റെ തിന്മയിൽ നിന്ന് മൂന്ന് തവണ അവൻ അല്ലാഹുവിനോട് ശരണം തേടട്ടെ (അഊദുബില്ലാഹ് ചൊല്ലുക). ശേഷം അവന്റെ ഇടതുഭാഗത്തേക്ക് മൂന്ന് തവണ തുപ്പുകയും (ഊതുകയും), എഴുന്നേറ്റ് നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. അവൻ കിടന്നിരുന്ന വശത്ത് നിന്ന് മാറിമറ കിടക്കുകയും ചെയ്യുക. അവൻ ആ സ്വപ്നം ആരോടും പറയരുത്. അബൂ സഈദുൽ ഖുദ്‌രി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറയുന്നു:

وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ، فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهَا، وَلَا يَذْكُرْهَا لِأَحَدٍ، فَإِنَّهَا لَا تَضُرُّهُ

‘അവൻ വെറുക്കുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലുമാണ് അവൻ കാണുന്നതെങ്കിൽ, അത് പിശാചിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. അതിനാൽ അതിന്റെ തിന്മയിൽ നിന്ന് അവൻ അല്ലാഹുവിനോട് കാവൽ തേടുകയും, ആരോടും അത് പറയാതിരിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ. എന്നാൽ അതവന് യാതൊരു ഉപദ്രവവും വരുത്തുകയില്ല.’¹⁰

വെറുക്കപ്പെട്ടതും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായ സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് വ്യാഖ്യാനം നൽകാൻ പാടില്ല, അതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനും പാടില്ല.

മൂന്നാമത്തെ ഇനം: മനസ്സിന്റെ ചിന്തകൾ (ഹദീസുന്നഫ്സ്). അബൂഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ ഹദീസിൽ നബി ﷺ സൂചിപ്പിച്ച ‘ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ മനസ്സുമായി സംസാരിക്കുന്നത്’ എന്നതാണ് ഇത്. ഒരു മനുഷ്യൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ തന്റെ ദൈനംദിന കാര്യങ്ങളിൽ, അതായത് മാർക്കറ്റിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ, ജോലി, പഠനം, കുടുംബം തുടങ്ങിയ ജീവിതകാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയും, ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുമ്പോൾ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ സ്വപ്നം കാണുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ ‘അദ്ഗാസു അഹ്‌ലാം’ (അർത്ഥമില്ലാത്ത സ്വപ്നങ്ങൾ) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാനം ഒരു ഇജ്തിഹാദാണ്

സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാനം എന്നത് ഒരു ഇജ്തിഹാദാണ് (ഗവേഷണത്തിലൂടെ കണ്ടെത്തുന്ന നിഗമനം). അത് ശരിയാകാനും തെറ്റാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ഉറപ്പോ തീർപ്പോ കൽപ്പിക്കാൻ പാടില്ല. വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന ആളുടെ കാര്യത്തിലും ഈ ഉറപ്പ് നൽകാൻ പാടില്ല. അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ഒരു സ്വപ്നം വ്യാഖ്യാനിച്ചപ്പോൾ നബി ﷺ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞത് ഇപ്രകാരമായിരുന്നു:

أَصَبْتَ بَعْضًا وَأَخْطَأْتَ بَعْضًا

‘താങ്കൾ പറഞ്ഞതിൽ ചിലത് ശരിയാണ്, ചിലത് തെറ്റുമാണ്.’¹¹

ശുദ്ധപ്രകൃതി, വിശ്വസ്തത, സത്യസന്ധത, അടിയുറച്ച അറിവ്, സൽസ്വഭാവം, ശരിയായ നടപടിക്രമങ്ങൾ, നല്ല രീതികൾ എന്നിവ ഒരു സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാതാവിന് ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ട മര്യാദകളാണ്. വിവരമില്ലാത്തവരോടോ, അറിവ് കുറഞ്ഞവരോടോ, മതനിഷ്ഠ കുറഞ്ഞവരോടോ സ്വപ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാൻ പാടില്ല. അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം ശ്രദ്ധിക്കുക:

لَّقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ ۖ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِن شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ ۖ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِن دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا

‘തീർച്ചയായും അല്ലാഹു തന്റെ ദൂതന് സ്വപ്നം സത്യമായി പുലർത്തിക്കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. അതായത് അല്ലാഹു ഉദ്ദേശിക്കുന്ന പക്ഷം സുരക്ഷിതരായിക്കൊണ്ട്, തലമുണ്ഡനം ചെയ്തവരും മുടിവെട്ടിയവരുമായിക്കൊണ്ട് യാതൊന്നും ഭയപ്പെടാതെ നിങ്ങൾ മസ്ജിദുൽ ഹറാമിൽ പ്രവേശിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. എന്നാൽ നിങ്ങൾ അറിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത കാര്യം അവൻ അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ അതിന് പുറമെ വേഗത്തിലുള്ള ഒരു വിജയം അവൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകി.’¹²

സ്വപ്നങ്ങൾ മതവിധികൾക്കുള്ള അടിസ്ഥാനമല്ല

സ്വപ്നങ്ങൾ മതവിധികൾ സ്വീകരിക്കാനുള്ള ഒരു സ്രോതസ്സല്ല. അതുപോലെ നിയമനിർമ്മാണങ്ങൾക്കും, ഒരു കാര്യം ഹലാലാക്കാനോ ഹറാമാക്കാനോ സ്വപ്നങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കാൻ പാടില്ല. സ്വപ്നങ്ങൾ വഴി ഇസ്‌ലാമിക വിധികൾ സ്ഥിരപ്പെടുകയുമില്ല. കാരണം, അല്ലാഹു സുബ്ഹാനഹുവതആല ദീൻ പൂർത്തിയാക്കിയിരിക്കുന്നു, ദിവ്യബോധനം (വഹ്‌യ്) നിലച്ചിരിക്കുന്നു. മുഹമ്മദ് നബി ﷺ വ്യക്തമായ പ്രബോധനം പൂർത്തിയാക്കിയതിന് ശേഷമേ ഉന്നതമായ ലോകത്തേക്ക് യാത്രയായിട്ടുള്ളൂ. ഹാഫിദ് അന്നവവി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ശഅ്ബാൻ മുപ്പതാമത്തെ രാത്രിയായിരിക്കുകയും, ആളുകൾ മാസപ്പിറവി കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഒരാൾ നബി ﷺ യെ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുകയും, ‘ഇന്ന് റമദാനിലെ ആദ്യ രാത്രിയാണ്’ എന്ന് നബി ﷺ സ്വപ്നത്തിൽ പറയുകയും ചെയ്താലും, ആ സ്വപ്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നോമ്പെടുക്കാൻ പാടില്ല. സ്വപ്നം കണ്ടയാൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ആ സ്വപ്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നോമ്പ് സാധുവാകില്ല.”

കൂടാതെ, സ്വപ്നങ്ങളിൽ കള്ളം പറയുക എന്നത് വൻപാപങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ്. കാരണം, അത് അല്ലാഹുവിന്റെ പേരിൽ കളവ് പറയലാണ്. അബ്ദുല്ലാഹി ബ്നു ഉമർ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറയുന്നു:

مِنْ أَفْرَى الْفِرَى أَنْ يُرِيَ عَيْنَيْهِ مَا لَمْ تَرَ

‘ഏറ്റവും വലിയ കള്ളം എന്നത്, ഒരാൾ താൻ കാണാത്ത ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുക എന്നതാണ്.’¹³

അബ്ദുല്ലാഹി ബ്നു അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊരു ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറയുന്നു:

مَنْ تَحَلَّمَ بِحُلْمٍ لَمْ يَرَهُ كُلِّفَ أَنْ يَعْقِدَ بَيْنَ شَعِيرَتَيْنِ، وَلَنْ يَفْعَلَ

‘താൻ കാണാത്ത സ്വപ്നം കണ്ടുവെന്ന് ആരെങ്കിലും വാദിച്ചാൽ, അന്ത്യനാളിൽ രണ്ട് ബാർലി മണികൾ കൂട്ടിക്കെട്ടാൻ അവനോട് കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നതാണ്, അവനൊരിക്കലും അതിന് സാധിക്കുകയുമില്ല.’¹⁴

ഇമാം അത്വബരി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ പറയുന്ന കള്ളങ്ങൾ ഇതിനേക്കാൾ വലിയ കുഴപ്പങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയേക്കാമെങ്കിലും, സ്വപ്നത്തിൽ കള്ളം പറഞ്ഞവന് ഇത്രയും കഠിനമായ താക്കീത് ലഭിക്കാൻ കാരണം എന്താണ്? കാരണം, സ്വപ്നത്തിൽ കള്ളം പറയുകയെന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ പേരിൽ കള്ളം പറയലാണ്. താൻ കാണാത്ത ഒരു കാര്യം അല്ലാഹു തനിക്ക് കാണിച്ചുതന്നു എന്നാണ് അവൻ വാദിക്കുന്നത്. സൃഷ്ടികളുടെ പേരിൽ കള്ളം പറയുന്നതിനേക്കാൾ ഗൗരവമുള്ളതാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ പേരിൽ കള്ളം പറയുക എന്നത്.”

---

1. മുസ്‌നദ് അഹ്‌മദ്, സുനനുൽ കുബ്റാ ലിൽ ബൈഹഖി
2. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 7047
3. സൂറ യൂസുഫ് – 6
4. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 6985
5. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 6990
6. സൂറ യൂസുഫ് – 5
7. സുനൻ അത്തിർമിദി – 2280
8. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 6984
9. സുനൻ അത്തിർമിദി – 2270
10. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 6985
11. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 7046
12. സൂറ അൽ ഫത്ഹ് – 27
13. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 7043
14. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 7042