ശൈഖ് ഡോ. അസീസ് ബിൻ ഫർഹാൻ അൽ അനസി
ഇസ്ലാമിക ലോകത്തെ അത്യുന്നത പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഒരാളും, സത്യവിശ്വാസികളുടെ മഹത്തായ മാതൃകയുമാണ് ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ رَحِمَهُ اللَّهُ. ഇറാഖിന്റെ പണ്ഡിതനായ അദ്ദേഹം, അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ സുപ്രധാന പ്രതീകമാണ്. ബിദ്അത്തുകാർക്കെതിരെയുള്ള മൂർച്ചയേറിയ വാളായി അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ മാറ്റി. പ്രവാചകൻ ﷺ യുടെ സുന്നത്തിന് അദ്ദേഹം ശക്തമായ സംരക്ഷണം തീർക്കുകയും, അതിന്റെ അതിരുകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. ഹദീസുകളുടെ മത്നുകളും പരമ്പരകളും അദ്ദേഹം കൃത്യമായി വേർതിരിച്ചു. മുർസൽ, മുസ്നദ്, മൗസൂൽ, മഖ്തൂഅ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഹദീസ് വിജ്ഞാന ശാഖകളെ അദ്ദേഹം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചു. നിവേദകരെ വിലയിരുത്തുകയും ദുർബലരെയുംവിശ്വസ്തരെയും വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാരിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും വലിയ മുഹദ്ദിസും (ഹദീസ് പണ്ഡിതൻ), മുഹദ്ദിസുകളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ഫഖീഹും ആയിരുന്നു. തർക്കങ്ങളില്ലാതെ അദ്ദേഹം ‘അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ ഇമാം’ (ഇമാമു അഹ്ലിസ്സുന്ന വൽ ജമാഅ) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രകാരനായ ഇമാം അദ്ദഹബി رَحِمَهُ اللَّهُ ഇമാം അഹ്മദിന്റെ ജീവചരിത്രം വിവരിക്കുമ്പോൾ ഇപ്രകാരം പറയുന്നു: “അദ്ദേഹം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ഇമാമാണ്, സത്യസന്ധനായ ശൈഖുൽ ഇസ്ലാമാണ്.”
പേരും ജനനവും
അഹ്മദ് ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ ബിൻ ഹിലാൽ ബിൻ അസദ് അദ്ദുഹ്ലി അശ്ശൈബാനി എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർണ്ണനാമം. ഹിജ്റ 164 റബീഉൽ അവ്വൽ മാസത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ഇമാം അബൂഹനീഫ رَحِمَهُ اللَّهُ മരിച്ച് 14 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും, ഇമാം അശ്ശാഫിഈ رَحِمَهُ اللَّهُ ജനിച്ച് 14 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം. തന്റെ ആദ്യകാല ജീവിതം മുതൽ തന്നെ അസാമാന്യമായ വ്യക്തിത്വത്തിന് ഉടമയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം അനാഥനായി മാറി. മുപ്പതാം വയസ്സിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് മരണപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ വളർത്തിയത് മാതാവായിരുന്നു. മാതാവിന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ അദ്ദേഹം ഖുർആൻ മനഃപാഠമാക്കുകയും, വിവിധ വിജ്ഞാന ശാഖകൾ പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. ഹദീസ്, കർമ്മശാസ്ത്രം, ഉസൂൽ, അറബി ഭാഷ എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം അഗാധമായ പാണ്ഡിത്യം നേടി.
വിജ്ഞാനാന്വേഷണം
ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഖുർആൻ ഹൃദിസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം തന്റെ പതിനാറാം വയസ്സിലാണ് ഹദീസുകൾ എഴുതിയെടുക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. അക്കാലത്തെ പ്രഗൽഭ പണ്ഡിതനായ അബൂ യൂസുഫ് അൽ-ഖാളി رَحِمَهُ اللَّهُ (ഇമാം അബൂഹനീഫയുടെ ശിഷ്യൻ) യുടെ സദസ്സിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഹദീസ് പഠനം ആരംഭിച്ചത്. മൂന്ന് വർഷത്തോളം അബൂ യൂസുഫിന്റെ സദസ്സിൽ പങ്കെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് ഹദീസുകൾ അന്വേഷിച്ച് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു. അബൂ യൂസുഫിൽ നിന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം ഹദീസ് പഠനത്തിന്റെ തുടക്കം കുറിച്ചത്.
യഹ്യ ബിൻ സഈദ് അൽ-ഖത്താൻ, അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മഹ്ദി, സുഫ്യാൻ ബിൻ ഉയൈന, വകീഅ് ബിൻ അൽ-ജർറാഹ് رَحِمَهُمُ اللَّهُ തുടങ്ങി ഒട്ടനവധി മഹാപണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം അറിവ് കരസ്ഥമാക്കി. മക്ക, കൂഫ, ബസ്വറ, യമൻ, സിറിയ (ശാമ്), അൽ ജസീറ, തുടങ്ങിയ പ്രധാനപ്പെട്ട വിജ്ഞാന കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കെല്ലാം അദ്ദേഹം യാത്ര ചെയ്തു. പിൽക്കാലത്ത് ഹദീസ് നിവേദന രംഗത്ത് ഏറ്റവും വലിയ സാന്നിധ്യമായി അദ്ദേഹം മാറി. മക്കയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ഇമാം അശ്ശാഫിഈ رَحِمَهُ اللَّهُ യെ ആദ്യമായി കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. പിന്നീട് ഇറാഖിൽ വെച്ച് വീണ്ടും കാണുകയും അവിടെ വെച്ച് കർമ്മശാസ്ത്രവും നിദാനശാസ്ത്രവും അദ്ദേഹം ശാഫിഈയിൽ നിന്ന് പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ രണ്ട് പണ്ഡിതന്മാരും പരസ്പരം വിജ്ഞാനങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുകയും, സ്നേഹത്തോടെയും ആദരവോടെയും വർത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു എന്നത് ചരിത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.
വിജ്ഞാനം അന്വേഷിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രകളെക്കുറിച്ച് ഹാഫിള് ഇബ്നു കസീർ رَحِمَهُ اللَّهُ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്: “ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഹദീസുകൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ഒരുപാട് യാത്രകൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കൂഫ, ബസ്വറ, മക്ക, മദീന, യമൻ, ശാമ് തുടങ്ങിയ നാടുകളിലേക്ക് അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു. റയ്, ഖുറാസാൻ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും മറ്റ് പല ദേശങ്ങളിലേക്കും യാത്ര ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലുള്ള ഹദീസുകൾ അദ്ദേഹം ശേഖരിച്ചു ക്രോഡീകരിച്ചു. ഇത്രയധികം ഹദീസുകൾ ക്രോഡീകരിച്ച മറ്റൊരു പണ്ഡിതൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ല.”
ഇമാം അഹ്മദ് رَحِمَهُ اللَّهُ യമനിലേക്ക് നടത്തിയ യാത്ര ചരിത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. സ്വൻആയിലെ പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ അബ്ദുറസാഖ് അസ്സൻആനി رَحِمَهُ اللَّهُ യെ തേടിയായിരുന്നു ആ യാത്ര. അക്കാലത്ത് ഹദീസ് പഠിപ്പിക്കുന്ന പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഹിജ്റ 197-ൽ അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലും യഹ്യ ബിൻ മഈനും ഒരുമിച്ച് ഹജ്ജിന് പോയി. മക്കയിൽ വെച്ച് അവർ അബ്ദുറസാഖ് അസ്സൻആനിയെ കണ്ടുമുട്ടി. അബ്ദുറസാഖ് അവരെ കണ്ടപ്പോൾ സലാം പറയുകയും യഹ്യ ബിൻ മഈനുമായി സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു. യഹ്യ ബിൻ മഈൻ അഹ്മദിനോട് പറഞ്ഞു: “ഇതാണ് അബ്ദുറസാഖ്.” അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹു അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ, നമ്മൾ ഈ ഹജ്ജ് കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം അല്ലാഹുവിന്റെ അനുമതിയോടെ യമനിലേക്ക് പോയി അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഹദീസ് പഠിക്കാം.” അപ്പോൾ യഹ്യ ബിൻ മഈൻ ചോദിച്ചു: “അദ്ദേഹം ഇവിടെയുണ്ടല്ലോ, പിന്നെ എന്തിനാണ് യമനിലേക്ക് പോകുന്നത്? ഇവിടെ വെച്ച് തന്നെ നമുക്ക് ഹദീസുകൾ കേൾക്കാമല്ലോ.” അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ പറഞ്ഞു: “ഇല്ല, നമ്മൾ നമ്മുടെ നിയ്യത്ത് മാറ്റരുത്. ഹജ്ജ് പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം യമനിലേക്ക് പോയിത്തന്നെ നാം ഹദീസ് പഠിക്കും.” ഇതാണ് വിജ്ഞാനാന്വേഷകരുടെ ദൃഢനിശ്ചയവും ലക്ഷ്യബോധവും.
മഹാന്മാരുടെ പ്രശംസകൾ
ഇമാം അഹ്മദ് رَحِمَهُ اللَّهُ വിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുക്കന്മാരും സമകാലികരും ശിഷ്യന്മാരുമെല്ലാം വലിയ രൂപത്തിൽ പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പണ്ഡിതനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അലി ബിൻ അൽ-മദീനി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഇസ്ലാമിക സമുദായത്തിൽ, ഉമറുബ്നുൽ ഖത്താബിന്റെ കാലഘട്ടത്തിന് ശേഷം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിനോളം വലിയൊരു പണ്ഡിതനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല. അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ ദീനിന് വലിയ സംരക്ഷണം നൽകി. ഫിത്നയുടെ (മിഹ്നത്ത്) കാലത്ത് അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിനെക്കൊണ്ടും, റിദ്ദത്തിന്റെ കാലത്ത് അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെക്കൊണ്ടുമാണ് അല്ലാഹു ഈ ദീനിനെ സംരക്ഷിച്ചു നിർത്തിയത്.”
ഇമാം അശ്ശാഫിഈ رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഞാൻ ഇറാഖിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുമ്പോൾ അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായ, കൂടുതൽ വിജ്ഞാനമുള്ള, കൂടുതൽ ഫിഖ്ഹുള്ള, കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മതയുള്ള മറ്റൊരാളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.” യഹ്യ ബിൻ മഈൻ رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഞങ്ങളെപ്പോലെ ആകാൻ അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ ആഗ്രഹിച്ചുവെന്ന് ജനങ്ങൾ പറയുന്നു. ഇല്ല, അല്ലാഹുവാണെ സത്യം! അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിന്റെ വഴിയിലായിത്തീരാൻ ഞങ്ങൾക്കാർക്കും സാധ്യമല്ല.” അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ മഹ്ദി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “സുഫ്യാൻ അഥൗരിക്ക് ശേഷം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിനോളം വിജ്ഞാനമുള്ള ഒരാളെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.”
ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ റാഹവൈഹി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ ഈ സമുദായത്തിന് വലിയൊരു അനുഗ്രഹമാണ്. അദ്ദേഹം ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ജനങ്ങൾ അജ്ഞതയിൽ (ജഹാലത്ത്) അകപ്പെടുമായിരുന്നു.” യഹ്യ ബിൻ സഈദ് അൽ-ഖത്താൻ رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. എന്നിൽ നിന്ന് ഹദീസ് സ്വീകരിക്കാൻ അഹ്മദിനേക്കാൾ മികച്ച ഒരാളും എന്റെ സദസ്സിൽ വന്നിട്ടില്ല.” ഖുതൈബ ബിൻ സഈദ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ വറഅ് (സൂക്ഷ്മത) എന്താണെന്ന് ജനങ്ങൾ അറിയുമായിരുന്നില്ല. സലഫുകളുടെ ഒരു അടയാളമാണ് അഹ്മദ്. അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത് ഭൂമിക്ക് വലിയൊരു അനുഗ്രഹമാണ്.”
അലി ബിൻ അബീ ഫസാറ رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “എന്റെ മാതാവ് 20 വർഷത്തോളം ശാരീരികമായി തളർന്നു കിടക്കുകയായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം അവർ എന്നോട് പറഞ്ഞു: ‘നീ പോയി അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിനോട് എനിക്ക് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കാൻ പറയുക.’ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ ചെന്ന് വാതിലിൽ മുട്ടി. അദ്ദേഹം അകത്തുനിന്ന് ചോദിച്ചു: ‘ആരാണ്?’ ഞാൻ പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ മാതാവ് തളർന്നു കിടക്കുകയാണ്, അവർ താങ്കളോട് ദുആ ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.’ അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വളരെ ദേഷ്യത്തോടെ പറഞ്ഞു: ‘ഞാനല്ല, ജനങ്ങളാണ് എനിക്ക് വേണ്ടി ദുആ ചെയ്യേണ്ടത്.’ ഈ മറുപടി കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ തിരിച്ചുപോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ അകത്തുനിന്നും ഒരു സ്ത്രീ പുറത്തുവന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞു: ‘താങ്കൾ വിഷമിക്കേണ്ട, താങ്കൾ പറഞ്ഞത് അദ്ദേഹം കേട്ടതിന് ശേഷം ഞാൻ അദ്ദേഹം ദുആ ചെയ്യുന്നത് കേട്ടു.’ ഞാൻ വേഗം എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചുചെന്നപ്പോൾ, തളർന്നു കിടന്നിരുന്ന എന്റെ മാതാവ് വാതിൽക്കൽ എന്നെ കാത്തുനിൽക്കുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു!” അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാർത്ഥനകൾ സ്വീകരിക്കുന്നവനായിരുന്നു എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണിത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം തന്നെ ഈ സമുദായത്തിന് വലിയൊരു കാരുണ്യമായിരുന്നു.
അൽ-മുസ്നദ് (ഹദീസ് ഗ്രന്ഥം)
ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ رَحِمَهُ اللَّهُ ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന് നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവനകളിൽ ഒന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹദീസ് ഗ്രന്ഥമായ ‘അൽ-മുസ്നദ്’. സുന്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഇത്രയധികം ഹദീസുകൾ ക്രോഡീകരിച്ച മറ്റൊരു ഗ്രന്ഥം ആ കാലഘട്ടത്തിലുണ്ടായിരുന്നില്ല. യമനിലെ സ്വൻആയിൽ അബ്ദുറസാഖ് അസ്സൻആനിയിൽ നിന്ന് ഹദീസ് പഠിക്കുന്ന കാലത്താണ് അദ്ദേഹം ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചന ആരംഭിച്ചത്. ഹിജ്റ 200-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് 36 വയസ്സുള്ളപ്പോഴായിരുന്നു അത്. ഹിജ്റ 228-ലാണ് അദ്ദേഹം ഈ ഗ്രന്ഥം പൂർത്തിയാക്കിയത്.
ഏകദേശം 40,000-ത്തോളം ഹദീസുകൾ (ആവർത്തനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ) ഈ ഗ്രന്ഥത്തിലുണ്ട്. 283 സ്വഹാബികളിൽ നിന്നുള്ള ഹദീസുകൾ ഇതിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത ഹദീസുകളിൽ 300 ഹദീസുകൾ ‘സുലാസിയ്യുൽ ഇസ്നാദ്’ (മൂന്ന് നിവേദകർ മാത്രമുള്ളത്) ആണ്. അതായത്, ഇമാം അഹ്മദിനും നബി ﷺ ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് നിവേദകർ മാത്രമുള്ള ഹദീസുകൾ. ഇതിനെ ‘ഉലുവ്വുൽ ഇസ്നാദ്’ (ഉയർന്ന പരമ്പര) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
‘അൽ-മുസ്നദ്’ എന്ന പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, ഈ ഗ്രന്ഥം ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് വിഷയങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല (കർമ്മശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങളെപ്പോലെ), മറിച്ച് സ്വഹാബികളുടെ പേരുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. ഓരോ സ്വഹാബിയും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത മുഴുവൻ ഹദീസുകളും ഒരുമിച്ച് നൽകിയിരിക്കുന്നു. 904 സ്വഹാബികളുടെ പേരിലുള്ള മുസ്നദുകൾ ഇതിലുണ്ട്. ഇതിനായി അദ്ദേഹം ഗ്രന്ഥത്തെ 18 മുസ്നദുകളായി തിരിച്ചു. ഉദാഹരണത്തിന് മുസ്നദുൽ ഖുലഫാഉർ റാശിദീൻ, മുസ്നദുൽ അശറത്തുൽ മുബശ്ശിരീന ബിൽ ജന്ന (സ്വർഗ്ഗം കൊണ്ട് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കപ്പെട്ട പത്ത് പേർ), മുസ്നദു അഹ്ലുൽ ബൈത്ത്, മുസ്നദു ബനീ ഹാശിം, മുസ്നദു മക്ക, മുസ്നദു മദീന, മുസ്നദു ശാമിയ്യീൻ തുടങ്ങിയ ക്രമീകരണങ്ങളിലാണിത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഇസ്ലാമിക വിജ്ഞാന ശാഖക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ ഈ അമൂല്യ ഗ്രന്ഥം ഇന്നും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പണ്ഡിതന്മാർക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും വലിയൊരു അവലംബമാണ്.