ശൈഖ് ഡോ. അസീസ് ബിൻ ഫർഹാൻ അൽ അനസി
ഇസ്ലാമിക ലോകത്തെ അത്യുന്നത പണ്ഡിതനായ ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ ജനനം, വിജ്ഞാനാന്വേഷണം, മഹാന്മാരുടെ പ്രശംസകൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്തായ ഗ്രന്ഥമായ ‘അൽ-മുസ്നദ്’ എന്നിവയെക്കുറിച്ചാണ് കഴിഞ്ഞ ഭാഗത്തിൽ നാം മനസ്സിലാക്കിയത്. ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷണങ്ങളിലൊന്നായ ‘മിഹ്നത്ത്’, അതിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടിയുറച്ച നിലപാടുകൾ, അവസാന നാളുകൾ എന്നിവയാണ് ഈ ഭാഗത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നത്.
പരീക്ഷണങ്ങളും അടിയുറച്ച നിലപാടുകളും
അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രവാചകന്മാർക്കും സജ്ജനങ്ങളായ ദാസന്മാർക്കും പരീക്ഷണങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. അത് അല്ലാഹുവിന്റെ ഒരു നടപടിക്രമമാണ് (സുന്നത്തുല്ല). അല്ലാഹു വചനം നൽകുന്നു:
وَلَنَبْلُوَنَّكُم بِشَىْءٍ مِّنَ ٱلْخَوْفِ وَٱلْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ ٱلْأَمْوَٰلِ وَٱلْأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ * ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَـٰبَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوٓا۟ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ
“കുറച്ചൊക്കെ ഭയം, പട്ടിണി, ധനനഷ്ടം, ജീവഹാനി, വിഭവനഷ്ടം എന്നിവ മുഖേന നിങ്ങളെ നാം പരീക്ഷിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. (അത്തരം ഘട്ടങ്ങളിൽ) ക്ഷമിക്കുന്നവർക്ക് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുക. തങ്ങൾക്ക് വല്ല വിപത്തും ബാധിച്ചാൽ അവർ (ആ ക്ഷമാലുക്കൾ) പറയുന്നത്; ഞങ്ങൾ അല്ലാഹുവിന്റെ അധീനത്തിലാണ്, അവങ്കലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങേണ്ടവരുമാണ് എന്നായിരിക്കും.” [സൂറത്തുൽ ബഖറ – 155, 156]
അല്ലാഹു വീണ്ടും പറയുന്നു:
وَنَبْلُوكُم بِٱلشَّرِّ وَٱلْخَيْرِ فِتْنَةً ۖ وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ
“തിന്മ നൽകിക്കൊണ്ടും നന്മ നൽകിക്കൊണ്ടും ഒരു പരീക്ഷണം എന്ന നിലയിൽ നിങ്ങളെ നാം പരിശോധിക്കുന്നതാണ്. നമ്മുടെ അടുത്തേക്ക് തന്നെ നിങ്ങൾ മടക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.” [സൂറത്തുൽ അൻബിയാഅ് – 35]
നബി ﷺ യോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടു: “ആർക്കാണ് ഏറ്റവും കഠිනമായ പരീക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുക?” അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: “പ്രവാചകന്മാർക്ക്. പിന്നീട് അവരോട് സാമ്യമുള്ളവർക്ക് (പണ്ഡിതന്മാർക്ക്), ശേഷം അവരോട് സാമ്യമുള്ളവർക്ക്.” (സുനൻ ഇബ്നുമാജ – 4023). ഈ പ്രവാചക വചനത്തിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമായിരുന്നു ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിച്ച ‘മിഹ്നത്ത്’ (പരീക്ഷണം). ഖുർആൻ സൃഷ്ടിയാണെന്ന (ഖൽഖുൽ ഖുർആൻ) വാദവുമായി മുഅ്തസിലിയ്യകൾ എന്ന പിഴച്ച വിഭാഗം ഭരണകൂടത്തെ സ്വാധീനിച്ച സമയമായിരുന്നു അത്. ഖലീഫ അൽ-മഅ്മൂൻ ഈ വാദം അംഗീകരിക്കുകയും പണ്ഡിതന്മാരെ ഇത് അംഗീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. പല പണ്ഡിതന്മാരും ഭയം കാരണം മൗനം ദീക്ഷിക്കുകയോ, വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ (തൗരിയത്ത്) നൽകി രക്ഷപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ رَحِمَهُ اللَّهُ അതിന് തയ്യാറായില്ല. “ഖുർആൻ അല്ലാഹുവിന്റെ വചനമാണ്, അത് സൃഷ്ടിയല്ല” എന്ന സത്യത്തിൽ അദ്ദേഹം ഉറച്ചുനിന്നു.
അൽ-മഅ്മൂനിന് ശേഷം വന്ന അൽ-മുഅ്തസിം, അൽ-വാസിഖ് എന്നീ ഖലീഫമാരുടെ കാലത്തും ഈ പീഡനം തുടർന്നു. ഇമാം അഹ്മദിനെ ജയിലിലടക്കുകയും കഠിനമായി മർദ്ദിക്കുകയും ചെയ്തു. ബോധം നഷ്ടപ്പെടുന്നതുവരെ അദ്ദേഹത്തെ ചാട്ടവാർ കൊണ്ടടിച്ചു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ ബോധം വരുത്താനായി അവർ വാളുകൊണ്ട് കുത്തുമായിരുന്നു. ബോധം വരുമ്പോൾ അവർ വീണ്ടും ചോദിക്കും: “ഖുർആനിനെക്കുറിച്ച് താങ്കളുടെ അഭിപ്രായമെന്താണ്?” അദ്ദേഹം പറയും: “ഖുർആൻ അല്ലാഹുവിന്റെ വചനമാണ്, അത് സൃഷ്ടിയല്ല.” ഈ കഠിനമായ മർദ്ദനങ്ങൾക്കിടയിലും തന്റെ നിലപാടിൽ നിന്നൊരു അണുവിട മാറാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ വന്ന് പറഞ്ഞു: “അല്ലയോ ഇമാം, താങ്കൾക്കൊരു ഇളവില്ലേ? ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടി മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ താങ്കൾക്കത് പറഞ്ഞുകൂടേ?” അപ്പോൾ അദ്ദേഹം തന്റെ വീട്ടുമുറ്റത്തേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ നോക്കുക.” അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പേനയും കടലാസുമായി കാത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇമാം അഹ്മദ് എന്ത് പറയുന്നുവെന്ന് എഴുതിയെടുക്കാനായിരുന്നു അവർ കാത്തുനിന്നത്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഞാൻ ജീവൻ ഭയന്ന് അസത്യം പറഞ്ഞാൽ, ഈ ഉമ്മത്ത് നാശത്തിലേക്ക് പോകും. ഖുർആൻ സൃഷ്ടിയാണെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കും. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ജീവൻ പോയാലും ഞാൻ സത്യം മാത്രമേ പറയൂ.” അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ നിലപാടുകൾ അദ്ദേഹം സ്വന്തം രക്തം കൊണ്ട് സംരക്ഷിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് അലി ബിൻ അൽ-മദീനി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞത്: “റിദ്ദത്തിന്റെ കാലത്ത് അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെക്കൊണ്ടും, മിഹ്നത്തിന്റെ കാലത്ത് അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബലിനെക്കൊണ്ടും അല്ലാഹു ഈ ദീനിനെ സംരക്ഷിച്ചു നിർത്തി.”
പിന്നീട് ഖലീഫ അൽ-മുതവക്കിൽ അധികാരത്തിൽ വന്നതോടെയാണ് ഈ പരീക്ഷണത്തിന് അവസാനമായത്. അദ്ദേഹം അഹ്ലുസ്സുന്നയുടെ വിശ്വാസത്തെ അംഗീകരിക്കുകയും, ഇമാം അഹ്മദിനെ മോചിപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ ആദരവ് നൽകുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇമാം അഹ്മദ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ സാമീപ്യമോ അവരുടെ സമ്മാനങ്ങളോ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. അദ്ദേഹം ഭൗതിക വിരക്തിയോടെ തന്റെ പഴയ ജീവിതത്തിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങി.
അവസാന നാളുകളും വിയോഗവും
വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടുനിന്ന ജയിൽവാസവും കഠിനമായ മർദ്ദനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ കാര്യമായി ബാധിച്ചിരുന്നു. തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം നിരന്തരം രോഗബാധിതനായിരുന്നു. എങ്കിലും അദ്ദേഹം വിജ്ഞാന സപര്യയും ഇബാദത്തുകളും തുടർന്നുപോന്നു. 77-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രോഗം മൂർച്ഛിച്ചു.
ഇമാം അഹ്മദ് رَحِمَهُ اللَّهُ രോഗിയാണെന്ന വാർത്ത ബാഗ്ദാദിലാകെ പടർന്നു. ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ സന്ദർശിക്കാൻ ഒഴുകിയെത്തി. ബാഗ്ദാദിലെ തെരുവുകൾ ജനനിബിഡമായി. കടകമ്പോളങ്ങൾ അടഞ്ഞുകിടന്നു. കച്ചവടങ്ങൾ നിലച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ ഒരു നോക്കുകാണാനും അദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കാനും ജനങ്ങൾ മത്സരിച്ചു. ഖലീഫ അൽ-മുതവക്കിൽ തന്റെ സൈന്യത്തെ അയച്ച് തെരുവുകളിൽ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തേണ്ടി വന്നു. അത്രമാത്രം ജനസമ്മതിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നത്.
ഹിജ്റ 241 റബീഉൽ അവ്വൽ 12 ന്, ഒരു വെള്ളിയാഴ്ച ദിവസമാണ് അദ്ദേഹം ഇഹലോകവാസം വെടിഞ്ഞത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനാസ നമസ്കാരത്തിൽ എട്ടുലക്ഷത്തോളം പുരുഷന്മാരും അറുപതിനായിരത്തോളം സ്ത്രീകളും പങ്കെടുത്തുവെന്നാണ് പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ അബ്ദുൽ വഹ്ഹാബ് അൽ-വർറാഖ് رَحِمَهُ اللَّهُ തിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാസ നമസ്കാരങ്ങളിലൊന്നാണിത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം ബാഗ്ദാദിലുണ്ടാക്കിയ സ്വാധീനം ചെറുതായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനാസ കണ്ട് ഇരുപതിനായിരത്തോളം യഹൂദരും ക്രിസ്ത്യാനികളും മജൂസികളും ഇസ്ലാം സ്വീകരിച്ചു എന്ന് ചരിത്രത്തിൽ കാണാൻ സാധിക്കും.
അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ അദ്ദേഹം സഹിച്ച ത്യാഗങ്ങളും, ദീനിന് നൽകിയ സംഭാവനകളും എക്കാലത്തും അനുസ്മരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്. അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന് അല്ലാഹു മഗ്ഫിറത്തും മർഹമത്തും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവാചകൻ ﷺ യോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തെയും നമ്മെയും അല്ലാഹു ഒരുമിച്ചുകൂട്ടട്ടെ.