ശൈഖ് സ്വാലിഹ് ബിൻ അബ്ദുൽ അസീസ് ആലു ശൈഖ്
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രവും അത് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയും – ഭരണഘടനയുടെ സ്വഭാവം, അധികാര വിഭജനം, ഭരണാധികാരിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രീതി, അദ്ദേഹത്തിന്മേലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ, ജനങ്ങളുടെയും ഭരണാധികാരിയുടെയും അവകാശങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിലെ ഇടപെടലുകൾ, ആഭ്യന്തര-വിദേശ രാഷ്‌ട്രീയ ബന്ധങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ – ഉൾപ്പെടുന്ന നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് സമകാലിക സാഹചര്യത്തിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന് കാലോചിതമായ മാറ്റങ്ങൾ അനിവാര്യമല്ലെന്ന് വാദിക്കുന്നവരും, മറുഭാഗത്ത് ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥ പൂർണ്ണമായും പരാജയമാണെന്ന് വാദിക്കുന്നവരും ഇക്കാലത്തുണ്ട്.
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥ പരാജയമാണെന്ന് വാദിക്കുന്നവർ അതിന് കാരണമായി പറയുന്നത്, നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെയും സച്ചരിതരായ ഖലീഫമാരുടെയും കാലഘട്ടത്തിലൊഴികെ മറ്റൊരിടത്തും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ അത് നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്നാണ്. മറ്റുചിലരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയും ഇസ്ലാമിക രാജ്യവും എന്നത് കേവലം ഒരു ആദർശപരവും സാങ്കൽപ്പികവുമായ ആശയമാണ്. പ്രായോഗിക തലത്തിൽ അത് നടപ്പിലാക്കുക അസാധ്യമാണെന്നും അവർ കരുതുന്നു. ഇത്തരമൊരു കാഴ്ചപ്പാട്, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രമെന്ന ആശയത്തെയും അതിന്റെ രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെയും കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ കേവലം സ്വപ്നലോകത്തെ സംസാരങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന ചിന്തയിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം.
എന്നാൽ ഈ രണ്ട് ചിന്താഗതികൾക്കും മധ്യേ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെയുള്ള ഒരു നിലപാടാണ് നാം സ്വീകരിക്കേണ്ടത്. മറ്റ് ഏത് രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥകളെയും പോലെ ഇസ്ലാമിലെ രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയും നേതൃത്വവും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെയാണ് അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നത്. ശൂറാ സമിതി അംഗങ്ങൾ, തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ അധികാരമുള്ളവർ, ന്യായാധിപന്മാർ, അധികാരമുള്ളവർ, ഉദ്യോഗസ്ഥർ, പണ്ഡിതന്മാർ, ചിന്തകർ തുടങ്ങി വിവിധ തുറകളിലുള്ള ജനങ്ങളും ഭരണാധികാരികളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധമാണ് ഇതിൽ പ്രധാനം. അതിനാൽ, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെ കേവലം ആദർശവൽക്കരിച്ച് അതിനെ പ്രായോഗിക തലത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റാതിരിക്കാൻ നാം ശ്രദ്ധിക്കണം. അതുപോലെതന്നെ, ഇസ്ലാം രാഷ്‌ട്രീയ കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നില്ലെന്നും, അത് വളരെ കുറഞ്ഞ കാലത്തേക്ക് മാത്രം നിലനിന്ന ഒന്നാണെന്നും, പിന്നീട് ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ നിയമങ്ങളൊന്നും പാലിക്കപ്പെടാത്ത രാജവാഴ്ചയിലേക്ക് അത് മാറിയെന്നുമുള്ള വാദങ്ങളെയും നാം തള്ളിക്കളയേണ്ടതുണ്ട്.
ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു സദസ്സിലോ ചുരുങ്ങിയ സമയത്തിനുള്ളിലോ പൂർണ്ണമായി പ്രതിപാദിക്കുക എന്നത് ദുഷ്കരമാണ്; കാരണം ഇത് വളരെ വിശാലവും നിരവധി ഉപവിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നതുമാണ്. എങ്കിലും, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനങ്ങളെക്കുറിച്ചും, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ ചില പ്രാഥമിക ആശയങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ ചില കാര്യങ്ങൾ ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കാം.
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചോ അല്ലെങ്കിൽ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തെക്കുറിച്ചോ സംസാരിക്കുമ്പോൾ നാം പ്രധാനമായും താഴെ പറയുന്ന വിഷയങ്ങളാണ് ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടത്:
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളുടെ പ്രാധാന്യം.
- രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ നിർവ്വചനം.
- സമൂഹങ്ങൾക്ക് രാഷ്‌ട്രീയ നിയമങ്ങളുടെ ആവശ്യകത.
- ഇസ്ലാം – മതവും രാഷ്‌ട്രവും.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയും മറ്റ് രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥകളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം.
- ഇസ്ലാമിലെ അധികാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം: അത് പരിധിയില്ലാത്തതാണോ അതോ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണോ?
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ സവിശേഷതകൾ.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിലെ മൂന്ന് അധികാരങ്ങൾ.
- ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില നിയമങ്ങൾ.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിലെ അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾ.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിലെ നേതൃത്വം, ബൈഅത്ത് എന്നിവയുടെ പ്രാധാന്യവും അനുബന്ധ വിഷയങ്ങളും.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ സ്രോതസ്സുകൾ.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങൾ.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ നെടുംതൂണുകൾ.
- ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ ചുമതലകൾ.
ഈ വിഷയങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ഈ മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ വിശദമായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ്. എന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് ഈ വിഷയങ്ങളെല്ലാം ക്രോഡീകരിച്ച് ഒരുമിച്ച് അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ശ്രമം മാത്രമാണിത്.
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം
ഖുർആനും സുന്നത്തും, അതുപോലെ സലഫുസ്സ്വാലിഹുകളുടെ മനസ്സിലാക്കലുകളും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാഷ്‌ട്രീയ കർമ്മശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അജ്ഞതയാണ് പലരെയും ഇസ്ലാമിക വ്യവസ്ഥയെയും ഇസ്ലാമിക കർമ്മശാസ്ത്രത്തെയും, എന്തിന് നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെയും സച്ചരിതരായ ഖലീഫമാരുടെയും സുന്നത്തിനെപ്പോലും തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചത്. അതിനാൽ, ആധുനിക ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന് കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായ ഒരു രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനായി നാം ഈ കർമ്മശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഇസ്ലാമിക നിയമസംഹിതയുടെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കുക എന്നതാണ് ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നത്. ഇസ്ലാമിക ശരീഅത്ത് ഏതെങ്കിലും ഒരു കാലഘട്ടത്തിലോ പ്രദേശത്തോ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല; മറിച്ച് അത് ആരാധനാ കർമ്മങ്ങളും, സദാചാര മൂല്യങ്ങളും, രാഷ്‌ട്രീയ നിയമങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒന്നാണ്. എല്ലാ കാലത്തിനും ദേശത്തിനും ഇത് അനുയോജ്യമാണ്. ജനങ്ങളുടെ ഇഹലോകവും പരലോകവും നന്നാക്കാൻ പര്യാപ്തമായ വ്യവസ്ഥയാണത്.
ഓറിയന്റലിസ്റ്റുകളും അതുപോലെ നമ്മുടെ സമൂഹത്തിലുള്ള ചിലരും ഇസ്ലാമിനെക്കുറിച്ച് നടത്തുന്ന കുപ്രചരണങ്ങൾക്കുള്ള മറുപടി കൂടിയാണിത്. ഇസ്ലാം കേവലം സ്രഷ്ടാവും സൃഷ്ടിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നാണെന്നും, രാഷ്‌ട്രീയ-സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ അതിന് യാതൊരു പങ്കുമില്ലെന്നും അവർ വാദിക്കുന്നു. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെയും ഖലീഫമാരുടെയും കാലഘട്ടത്തിൽ നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ട 40 വർഷത്തോളം മാത്രം നീണ്ടുനിന്ന ഭരണവ്യവസ്ഥ ഒരു രാഷ്‌ട്രത്തെ നയിക്കാൻ പൂർണ്ണമായും പര്യാപ്തമായ ഒന്നായിരുന്നില്ലെന്നും അവർ ആരോപിക്കുന്നു.
എന്നാൽ നീതിബോധത്തോടെ ചിന്തിക്കുന്ന പലരും ഈ സത്യം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ‘മുഹമ്മദൻ ഇസ്ലാമിക് ലോ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഫിറ്റ്സ്ജെറാൾഡ് പറയുന്നു: “ഇസ്ലാം കേവലം ഒരു മതം മാത്രമല്ല, അതൊരു രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥ കൂടിയാണ്.” ആധുനികരും പുരോഗമനവാദികളും എന്ന് സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ചില മുസ്ലിംകൾ മതത്തെയും രാഷ്‌ട്രീയത്തെയും വേർതിരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇസ്ലാമിക ചിന്തയുടെ അടിസ്ഥാനം തന്നെ ഈ രണ്ട് കാര്യങ്ങളും പരസ്പരം വേർതിരിക്കാനാവാത്തവിധം ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു എന്നതാണ്. ‘എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ഇസ്ലാം’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ സ്ട്രോത്ത്മാൻ പറയുന്നു: “ഇസ്ലാം ഒരു മതപരമായ പ്രതിഭാസവും അതോടൊപ്പം രാഷ്‌ട്രീയപരമായ പ്രതിഭാസവുമാണ്.” കാരണം അതിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുഹമ്മദ് നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം ഒരു പ്രവാചകനും അതുപോലെതന്നെ രാഷ്‌ട്രീയ കാര്യങ്ങളിൽ അതീവ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഒരു ഭരണാധികാരിയുമായിരുന്നു. ഈ രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രാധാന്യത്തിലേക്കാണ് ഇതെല്ലാം വിരൽചൂണ്ടുന്നത്.
രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ നിർവ്വചനം
മുൻകാലങ്ങളിൽ ഈ വിഷയത്തിന് വിവിധ പേരുകൾ നൽകപ്പെട്ടിരുന്നു. ചിലർ ഇതിനെ ‘അൽ-വിലായ’ (الولاية – അധികാരം) എന്നും, മറ്റ് ചിലർ ‘അൽ-ഇമാമതുൽ കുബ്റാ’ (الإمامة الكبرى – പരമാധികാരം) എന്നും വിളിച്ചു. ‘അസ്സിയാസതുശ്ശർഇയ്യ’ (السياسة الشرعية – ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയം) അല്ലെങ്കിൽ ‘അസ്സിയാസതുൽ മദനിയ്യ’ (السياسة المدنية – പൗര രാഷ്‌ട്രീയം) എന്നും, ‘അൽ-അഹ്കാമുസ്സുൽത്വാനിയ്യ’ (الأحكام السلطانية – ഭരണഘടനാ നിയമങ്ങൾ) എന്നും ഇതിന് പേരുകൾ നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മറ്റുചിലർ നികുതി, സാമ്പത്തികം തുടങ്ങിയ ചില ഉപവിഷയങ്ങളെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഇതിന് പേരുകൾ നൽകി.
ഖുർആനിലും സുന്നത്തിലും വ്യക്തമായി പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ളതോ, പണ്ഡിതന്മാർ ഏകാഭിപ്രായത്തിലെത്തിയതോ ആയ രാഷ്‌ട്രീയ തത്വങ്ങൾ എല്ലാവരും നിർബന്ധമായും പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിക്കാൻ പാടുള്ളതല്ല. അല്ലാഹുവും ദാസനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം, നീതിയുക്തമായ ഭരണം, അർഹതപ്പെട്ടവർക്ക് അവകാശങ്ങൾ വകവെച്ചുകൊടുക്കൽ, ബൈഅത്ത്, മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ, കൂടിയാലോചന, ജനങ്ങൾക്കിടയിലെ നീതി തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
എന്നാൽ ഖുർആനിലോ സുന്നത്തിലോ വ്യക്തമായ പരാമർശമില്ലാത്തതോ, പണ്ഡിതന്മാർ ഏകാഭിപ്രായത്തിലെത്താത്തതോ ആയ രാഷ്‌ട്രീയ നിയമങ്ങൾക്കും ചട്ടങ്ങൾക്കും കാലാനുസൃതമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താവുന്നതാണ്. ഇസ്ലാമിക ശരീഅത്തിൽ വ്യക്തമായ പരിധികൾ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ ജനങ്ങളുടെ പൊതുനന്മയാണ് പരിഗണിക്കേണ്ടത്. അതിനാൽ, പഴയകാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ഏതെങ്കിലും ഒരു ഭരണവ്യവസ്ഥയെ മാത്രം പൂർണ്ണമായും പകർത്തേണ്ടതില്ല. ജനങ്ങളുടെ നന്മയും സുരക്ഷയും ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്നതാണ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, കാലാനുസൃതമായി നിയമങ്ങളിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനോ പുതിയ നിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാനോ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന് അധികാരമുണ്ട്.
ഇസ്ലാമിക വീക്ഷണത്തിൽ രാഷ്‌ട്രീയത്തിന്റെ നിർവ്വചനം
ഖുർആനിലും സുന്നത്തിലും ഭരണം (حكم), കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യൽ എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ‘സിയാസ’ (السياسة – രാഷ്‌ട്രീയം) എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പറഞ്ഞതായി സ്വഹീഹൈനിൽ കാണാം:
كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمُ الأَنْبِيَاءُ
‘ബനൂ ഇസ്രാഈല്യരുടെ കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത് പ്രവാചകന്മാരായിരുന്നു.’¹
ഇബ്നുൽ അസീർ തന്റെ ‘അന്നിഹായ’ (النهاية) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ പറയുന്നു: “തസൂസുഹും (تَسُوسُهُمُ) എന്നാൽ ഭരണാധികാരികൾ ജനങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ അവർ കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നു എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്.” കാര്യങ്ങൾ നന്നാക്കിത്തീർക്കാനുള്ള ശ്രമത്തെയാണ് സിയാസ എന്ന് പറയുന്നത്.
ഇസ്ലാമിക കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാർ സിയാസയെ വിവിധ രീതിയിൽ നിർവ്വചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇബ്നുൽ ഖയ്യിം തന്റെ ‘അത്തുറുഖുൽ ഹുകുമിയ്യ’ (الطرق الحكمية) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇബ്നു അഖീലിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കുന്നു: “പ്രവാചകൻ സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പഠിപ്പിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, ജനങ്ങളെ നന്മയിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുകയും തിന്മയിൽ നിന്ന് അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് സിയാസ എന്ന് പറയുന്നത്.”
ഇബ്നു നുജൈം തന്റെ ‘അൽ-ബഹ്റുർറാഇഖ്’ (البحر الرائق) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ പറയുന്നു: “പ്രത്യേകമായ ഒരു തെളിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ലെങ്കിലും, ഭരണാധികാരി ജനങ്ങളുടെ നന്മ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് സിയാസ എന്ന് പറയുന്നത്.”
അൽ-അസ്ഹറിലെ പ്രശസ്ത പണ്ഡിതനായിരുന്ന അബ്ദുറഹ്മാൻ താജ് ഇതിനെ നിർവ്വചിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്: “ശരീഅത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാകാത്ത രീതിയിൽ, രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ കാര്യങ്ങളും സമൂഹത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള നിയമങ്ങളാണ് സിയാസ.”
ഈ നിർവ്വചനങ്ങളിൽ നിന്നെല്ലാം മനസ്സിലാകുന്നത്, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രം അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നത് രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ നന്മയെയാണ് (صلاح الدولة). അതായത്, രാഷ്‌ട്രത്തെ നന്മയിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുകയും തിന്മയിൽ നിന്ന് അകറ്റുകയുമാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. സദ്ഭരണത്തെക്കുറിച്ചും അതിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങളെക്കുറിച്ചും ധാരാളം ചർച്ചകൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ചിലർ ഒരു ഭരണത്തെയോ രാഷ്‌ട്രത്തെയോ നല്ലതെന്നോ ചീത്തയെന്നോ യാതൊരു മാനദണ്ഡവുമില്ലാതെ വിലയിരുത്താറുണ്ട്. എന്നാൽ സിയാസതുശ്ശർഇയ്യ അനുസരിച്ച് ഭരണം വിലയിരുത്തപ്പെടേണ്ടത് കൃത്യമായ ചില മാനദണ്ഡങ്ങളുടെയും നിയമങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം. നന്മ വർദ്ധിപ്പിക്കാനും തിന്മ ഇല്ലാതാക്കാനുമുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഭരണത്തിലുണ്ടാകണം.
രാഷ്‌ട്രത്തിലെ ഭരണാധികാരിയായാലും പൗരന്മാരായാലും എല്ലാവരും മനുഷ്യരാണെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം നാം ഉൾക്കൊള്ളണം. ഭരണാധികാരി എല്ലാ മനുഷ്യസഹജമായ ദൗർബല്യങ്ങൾക്കും അതീതനാണെന്നോ, അയാൾക്ക് പൂർണ്ണമായ അധികാരമുണ്ടെന്നോ, അയാൾ ചെയ്യുന്നത് മാത്രമാണ് ശരിയെന്നോ നാം കരുതരുത്. അതുപോലെതന്നെ, ജനങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ശരിയാണെന്നും അവർക്ക് പൂർണ്ണമായ അധികാരമുണ്ടെന്നും ചിന്തിക്കരുത്. ഇസ്ലാമിക ശരീഅത്തിൽ ഭരണാധികാരിക്കും ജനങ്ങൾക്കും നൽകപ്പെട്ടിട്ടുള്ള അവകാശങ്ങൾ പരിധിയില്ലാത്തതല്ല; മറിച്ച് അത് നിയന്ത്രണങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. ജനങ്ങളുടെ ഇഹലോകവും പരലോകവും നന്നാക്കുക എന്നതാണ് ഭരണാധികാരിയും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ഖുർആനിലും സുന്നത്തിലും പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്നതല്ല സിയാസതുശ്ശർഇയ്യ. ഖുർആനും സുന്നത്തും സമുദായത്തിന്റെ ഇജ്മാഉം വിലക്കിയിട്ടില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളെല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. സലഫീ പ്രബോധനത്തിന്റെ ഇമാമുകളിൽ ഒരാളായ ഇബ്നുൽ ഖയ്യിം പറയുന്നു: “ഖുർആനിലും സുന്നത്തിലും പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ മാത്രമേ രാഷ്‌ട്രീയത്തിൽ പാടുള്ളൂ എന്ന് പറയുന്നവർക്ക് തെറ്റുപറ്റിയിരിക്കുന്നു. സ്വഹാബികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെപ്പോലും അവർ തെറ്റായിട്ടാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്. ജനങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കാൻ ഇസ്ലാമിക ശരീഅത്ത് പര്യാപ്തമല്ലെന്നും, അതിന് മറ്റ് നിയമങ്ങളുടെ ആവശ്യമുണ്ടെന്നും അവർ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു. ഇതുമൂലം ഭരണാധികാരികൾ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടാനുസരണം നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും അത് വലിയ നാശങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നീതി നടപ്പിലാക്കാനാണ് അല്ലാഹു പ്രവാചകന്മാരെ നിയോഗിച്ചതും വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചതും. ഏതു മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയാണെങ്കിലും നീതിയും ന്യായവും നടപ്പിലാക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അവിടെ അല്ലാഹുവിന്റെ നിയമങ്ങളുണ്ട്.”
സമൂഹങ്ങൾക്ക് രാഷ്‌ട്രീയ നിയമങ്ങളുടെ ആവശ്യകത
സമൂഹങ്ങൾക്ക് രാഷ്‌ട്രീയ നിയമങ്ങൾ അനിവാര്യമാണെന്ന കാര്യത്തിൽ യാതൊരു സംശയവുമില്ല. ഇബ്നു റബീഅ് പറയുന്നു: “ജനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വവും ഭരണവും കൽപ്പനകളും നിരോധനങ്ങളും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.” പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ ഇബ്നു ഖൽദൂൻ പറയുന്നു: “മനുഷ്യർ ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കുക എന്നത് അനിവാര്യമാണ്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃത്യാതന്നെ ഒരു സാമൂഹിക ജീവിയാണെന്നാണ് ചിന്തകർ പറയുന്നത്. ജനങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കുമ്പോൾ അവർക്കിടയിൽ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടാകുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. അതിനാൽ, എല്ലാവർക്കും ബാധകമാകുന്ന ചില രാഷ്‌ട്രീയ നിയമങ്ങൾ അവർക്ക് അത്യാവശ്യമാണ്.”
ഇസ്ലാം: മതവും രാഷ്‌ട്രവും
അല്ലാഹുവും ദാസനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇസ്ലാം കൃത്യമായി പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. അല്ലാഹുവിന് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളായ തൗഹീദ്, ആരാധന, അവനു മാത്രം അനുയോജ്യമായ അസ്മാഉവസ്സ്വിഫാത് (الأسماء والصفات) എന്നിവയെല്ലാം ഇസ്ലാം വിവരിക്കുന്നു. അതുപോലെതന്നെ, ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങളും ഇസ്ലാം പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
പ്രവാചകന്മാരിൽ പലരും രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നവരായിരുന്നു. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം മദീനയിലെത്തിയ ഉടനെത്തന്നെ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രം പ്രഖ്യാപിച്ചു. മദീനയിലുണ്ടായിരുന്ന ജൂതന്മാരുമായും മറ്റും അദ്ദേഹം കരാറിലേർപ്പെട്ടു. നമസ്കാരത്തിന് ഇമാമുമാരെയും, പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ന്യായാധിപന്മാരെയും നിശ്ചയിച്ചു. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെ കാലത്തും പിന്നീട് സച്ചരിതരായ ഖലീഫമാരുടെ കാലത്തും ഭരണവ്യവസ്ഥ കൂടുതൽ വിപുലമായി. ഇസ്ലാം ഒരു മതവും അതോടൊപ്പം ഒരു രാഷ്‌ട്രവുമാണെന്നത് പകൽപോലെ വ്യക്തമായ സത്യമാണ്. ആർക്കും അത് നിഷേധിക്കാനാവില്ല. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُم بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَىٰ فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ
‘ഹേ ദാവൂദ്, തീര്‍ച്ചയായും നിന്നെ നാം ഭൂമിയില്‍ ഒരു ഖലീഫയാക്കിയിരിക്കുന്നു. ആകയാല്‍ ജനങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ സത്യപ്രകാരം നീ വിധികൽപ്പിക്കുക. തന്നിഷ്ടത്തെ നീ പിൻപറ്റരുത്‌. അത് അല്ലാഹുവിന്റെ മാര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ നിന്ന് നിന്നെ തെറ്റിച്ചുകളയും. അല്ലാഹുവിന്റെ മാര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകുന്നവരാരോ അവര്‍ക്ക് വിചാരണയുടെ ദിവസത്തെ മറന്നുകളഞ്ഞതിന്‍റെ ഫലമായി കഠിനമായ ശിക്ഷയാണുള്ളത്‌.’²
അല്ലാഹു തന്റെ പ്രവാചകനോട് പറയുന്നു:
وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ
‘അല്ലാഹു അവതരിപ്പിച്ചതനുസരിച്ച് അവർക്കിടയിൽ നീ വിധികൽപ്പിക്കണമെന്നും, അവരുടെ തന്നിഷ്ടങ്ങളെ നീ പിൻപറ്റരുതെന്നും (നാം കൽപിക്കുന്നു).’³
ഇസ്ലാമിന് ഒരു രാഷ്‌ട്രമില്ലെന്നും, അത് വെറും മതമാണെന്നും വാദിക്കുന്ന ചിലർ ഇസ്ലാമിലേർപ്പെട്ടവരുടെയും അതിനെ എതിർക്കുന്നവരുടെയും കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. മനുഷ്യനും ദൈവവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മാത്രമാണ് ഇസ്ലാം എന്നാണ് അവർ കരുതുന്നത്. അവർ മതത്തെയും രാഷ്‌ട്രത്തെയും വേർതിരിച്ചു കാണാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വാദം ഖുർആനിനും സുന്നത്തിനും ചരിത്രത്തിനും അനുഭവങ്ങൾക്കും പൂർണ്ണമായും വിരുദ്ധമാണ്. എന്നാൽ, രക്തച്ചൊരിച്ചിലുകളും അധികാര വടംവലികളും അവകാശ നിഷേധങ്ങളും സ്വേച്ഛാധിപത്യവും നീതിയില്ലായ്മയുമെല്ലാം നിറഞ്ഞ മുൻകാല അനുഭവങ്ങളെ മുൻനിർത്തി ഒരു ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രം വരുമോ എന്ന ഭയവും പലർക്കുമുണ്ട്.
നാം ഈ വിഷയത്തെ സമീപിക്കുന്നത് ഇസ്ലാമിക നിയമങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. ഏത് രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥ നടപ്പിലാക്കുമ്പോഴും ചില പ്രയാസങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരും. ആ പ്രയാസങ്ങളെ മറികടന്ന്, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ പൂർത്തീകരിക്കാൻ ആവശ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. വ്യക്തിജീവിതത്തിലായാലും സമൂഹത്തിലായാലും നന്മകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കാനും തിന്മകൾ ഇല്ലാതാക്കാനുമാണ് ഭരണകൂടം ശ്രമിക്കേണ്ടത്. ഇസ്ലാമിന്റെ സമഗ്രതയും പൂർണ്ണതയും ഇതിൽ വ്യക്തമാണ്.
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വ്യക്തമായ ചില അടിസ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. ഇസ്ലാമിന് മുൻപും പല രാജ്യങ്ങളിലും ഭരണവ്യവസ്ഥകളുണ്ടായിരുന്നു; ഉദാഹരണത്തിന് റോമാ സാമ്രാജ്യം, പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം തുടങ്ങിയവ. ഗ്രീക്കുകാർക്കിടയിലും പലതരത്തിലുള്ള ഭരണവ്യവസ്ഥകളുണ്ടായിരുന്നു. ആധുനിക യൂറോപ്പ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനം തന്നെ ഗ്രീക്കുകാരുടേതാണ്. പ്ലാറ്റോയുടെ ‘റിപ്പബ്ലിക്’, അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ ‘പൊളിറ്റിക്സ്’ തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.
എന്നാൽ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥ അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നത് പ്രധാനമായും ഒരു കാര്യത്തിലാണ്:
അധികാരം അല്ലാഹുവിനുള്ളതാണ്: ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിൽ പരമാധികാരം അല്ലാഹുവിനാണ്. ഭരണാധികാരിയോ ജനങ്ങളോ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയോ എന്തെങ്കിലും അധികാരം പ്രയോഗിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് അല്ലാഹു നൽകിയ അധികാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ മറ്റ് വ്യവസ്ഥകളിൽ അധികാരം ജനങ്ങൾക്കോ മറ്റെന്തെങ്കിലും അടിസ്ഥാനത്തിലോ ആണ് നൽകപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിൽ പരമാധികാരവും നിയമനിർമ്മാണാധികാരവും അല്ലാഹുവിനു മാത്രമാണ്. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം നിയമനിർമ്മാതാവാണോ അതോ അല്ലാഹുവിന്റെ സന്ദേശം എത്തിക്കുന്നയാൾ മാത്രമാണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ഉസ്വൂൽ പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ട്. പല പണ്ഡിതന്മാരും നിയമനിർമ്മാണം അല്ലാഹുവിന് മാത്രമാണെന്നാണ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
شَرَعَ لَكُم مِّنَ الدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ
‘നൂഹിനോട് കൽപിച്ചതും, നിനക്ക് നാം ബോധനം നൽകിയതുമായ കാര്യം അവൻ നിങ്ങൾക്ക് മതനിയമമാക്കിത്തന്നിരിക്കുന്നു.’⁴
എന്നാൽ അദ്ദേഹം സന്ദേശം എത്തിക്കുന്നയാളും അതോടൊപ്പം നിയമനിർമ്മാതാവുമാണെന്ന് മറ്റുചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഇതിന് തെളിവായി അവർ ഈ ഹദീസ് ഉദ്ധരിക്കുന്നു:
وَإِنَّمَا حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ
‘അല്ലാഹു ഹറാമാക്കിയതുപോലെത്തന്നെയാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ ഹറാമാക്കിയതും.’⁵
ചുരുക്കത്തിൽ, നിയമനിർമ്മാണ അധികാരം ജനങ്ങൾക്കല്ല; മറിച്ച് അല്ലാഹുവിനാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിൽ നിയമനിർമ്മാണ അധികാരവും (السلطة التشريعية) ഭരണനിർവ്വഹണ അധികാരവും (السلطة التنظيمية) തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
ഖുർആനിന്റെയും സുന്നത്തിന്റെയും ഇജ്മാഇന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താൻ ആർക്കും അധികാരമില്ല. എന്നാൽ ഇജ്തിഹാദിന് സാധ്യതയുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ ഭരണകൂടത്തിന് നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാവുന്നതാണ്. ഇതിനെയാണ് السلطة التنظيمية എന്ന് പറയുന്നത്. എന്നാൽ ജനാധിപത്യം പോലെയുള്ള മറ്റ് വ്യവസ്ഥകളിൽ ജനങ്ങൾക്കാണ് പരമാധികാരം. അവർ തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികൾ വഴിയോ അല്ലാതെയോ ഇഷ്ടമുള്ള നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിൽ ഭരണാധികാരിയും ജനങ്ങളും ഇസ്ലാമിക നിയമങ്ങൾക്കും മൂല്യങ്ങൾക്കും വിധേയരായിരിക്കണം.
അധികാരത്തിന്മേലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ
ഇസ്ലാമിൽ അധികാരം പരിധിയില്ലാത്തതല്ല; മറിച്ച് അതിന് കൃത്യമായ നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ട്. ഭരണാധികാരിക്കും ജനങ്ങൾക്കും ഈ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ബാധകമാണ്.
- ശരീഅത്ത് നിയമങ്ങൾ: ആധുനിക ലോകത്തെ ഭരണഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പോലെ, ഇസ്ലാമിൽ അധികാരങ്ങൾക്ക് മേൽ ശരീഅത്ത് നിയമങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണമുണ്ട്.
- മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ: ഇസ്ലാം നൽകുന്ന അടിസ്ഥാന മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾക്കും സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമായി അധികാരം പ്രയോഗിക്കാൻ പാടില്ല. ആധുനിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനങ്ങളെക്കാൾ എത്രയോ മുകളിലാണ് ഇസ്ലാം നൽകുന്ന അവകാശങ്ങൾ. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെ അറഫാ പ്രഭാഷണം ഇതിനൊരു ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്:
إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا
‘നിങ്ങളുടെ ഈ മാസത്തിലും, നിങ്ങളുടെ ഈ രാജ്യത്തിലും, നിങ്ങളുടെ ഈ ദിവസത്തിനും എത്രത്തോളം പവിത്രതയുണ്ടോ, അത്രത്തോളം പവിത്രമാണ് നിങ്ങളുടെ രക്തവും സമ്പത്തും അഭിമാനവും.’⁶
ലക്ഷക്കണക്കിന് മുസ്ലിംകൾ പങ്കെടുത്ത ആ വലിയ സദസ്സിൽ വെച്ച് നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം ചെയ്ത പ്രഭാഷണം മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഇസ്ലാമിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
3. പൊതുനന്മ: സമൂഹത്തിന്റെയും വ്യക്തിയുടെയും നന്മയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകണം. ഭരണാധികാരി തന്റെയോ തന്റെ ഗോത്രത്തിന്റെയോ മദ്ഹബിന്റെയോ താല്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ പാടില്ല. അപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ചാൽ അത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിലേക്ക് നയിക്കും. അതിനാൽ ഭരണാധികാരിയുടെ അധികാരങ്ങൾ കൃത്യമായി നിർവ്വചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കണം. ബൈഅത്ത് ഒരു കരാറാണ്; അതിലൂടെ ഭരണാധികാരിക്ക് പരിധിയില്ലാത്ത അധികാരം നൽകപ്പെടുന്നില്ല. ശൂറാ സമിതിയിലൂടെയും മറ്റും അധികാരങ്ങൾക്ക് പരിധി നിശ്ചയിക്കാൻ കഴിയും.
4. ഉത്തരവാദിത്തം: ഭരണാധികാരിയും ജനങ്ങളും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളവരായിരിക്കണം. ഈ ഉത്തരവാദിത്തം രണ്ട് കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉടലെടുക്കുന്നത്:
- അല്ലാഹുവിനോടുള്ള ബാധ്യത: ഭരണാധികാരി താൻ അല്ലാഹുവിന് മുന്നിൽ ഉത്തരം പറയേണ്ടവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. അല്ലാഹു തനിക്ക് നൽകിയ ഉത്തരവാദിത്തമാണിതെന്നും, അതിനെക്കുറിച്ച് അല്ലാഹു ചോദിക്കുമെന്നും അയാൾ ഭയപ്പെടണം. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً
‘ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ഒരു ഖലീഫയെ നിയോഗിക്കാൻ പോകുകയാണ്.’⁷
- ജനങ്ങളോടുള്ള ബാധ്യത: തനിക്ക് ബൈഅത്ത് നൽകി അധികാരം ഏൽപ്പിച്ച ജനങ്ങളോട് തനിക്ക് ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ടെന്ന് ഭരണാധികാരി മനസ്സിലാക്കണം.
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ സവിശേഷതകൾ
- ദൈവിക സ്രോതസ്സ്: ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥ അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. അതിനാൽ ഇതിൽ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളില്ല, പക്ഷപാതിത്വമില്ല, ഇതിനെ ബഹുമാനിക്കാനും അംഗീകരിക്കാനും എളുപ്പമാണ്.
- ആരാധനയും പൗരത്വവും: ഇത് ആരാധനയോടൊപ്പം തന്നെ പൗരജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
- സാർവ്വലൗകികത: ഇത് ലോകം മുഴുവനുമുള്ള മനുഷ്യർക്ക് ബാധകമാണ്. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا
‘പറയുക: മനുഷ്യരേ, തീര്‍ച്ചയായും ഞാന്‍ നിങ്ങളിലേക്കെല്ലാമുള്ള അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനാകുന്നു.’⁸
- സമഗ്രത: ഇത് ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ തുറകളെയും സ്പർശിക്കുന്നതാണ്.
- പ്രായോഗികത: യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ടുള്ള നിയമങ്ങളാണ് ഇസ്ലാം നൽകുന്നത്. ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്നതും, ഭരണാധികാരിയെയും ജനങ്ങളെയും അവകാശങ്ങളും കടമകളുമുള്ള മനുഷ്യരായി കാണുന്നതുമെല്ലാം ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
- മിതത്വം: ഇസ്ലാമിക വ്യവസ്ഥ മിതത്വമുള്ളതാണ്. സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയോ തീവ്രവാദത്തെയോ അത് അനുകൂലിക്കുന്നില്ല. ഭരണാധികാരിക്ക് അവകാശങ്ങൾ നൽകുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ, അദ്ദേഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനും ചോദ്യം ചെയ്യാനും ഈ വ്യവസ്ഥയിൽ ഇടമുണ്ട്.
അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രം മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ട് നിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല. ഇസ്ലാമിന്റെ മഹത്തായ മാതൃക ലോകത്തിന് മുന്നിൽ കാണിച്ചുകൊടുക്കുക എന്നതാണ് ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനാൽ, ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രവും മറ്റു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കേവലം സമാധാനം നിലനിർത്തുക എന്നത് മാത്രമല്ല ലക്ഷ്യമാക്കുന്നത്. ആദർശപരമായ സുരക്ഷ, നിയമപരമായ സുരക്ഷ, ജനങ്ങളുടെ ജീവനും സ്വത്തിനുമുള്ള സുരക്ഷ (الأمن البدني) എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇസ്ലാമിക പ്രബോധനം അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്നാണ്. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം വിവിധ രാജാക്കന്മാർക്കയച്ച കത്തുകളിൽ ഇത് വ്യക്തമായി കാണാം.
അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളിലെ പ്രധാന തത്വങ്ങൾ:
- നീതി: ശത്രുക്കളോടുപോലും നീതി കാണിക്കണം. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ
‘നിങ്ങള്‍ നീതി പാലിക്കുക. അതാണ് ധര്‍മ്മനിഷ്ഠയോട് ഏറ്റവും അടുത്തത്.’⁹
മറ്റൊരു ആയത്തിൽ അല്ലാഹു പറയുന്നു:
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَىٰ
‘തീര്‍ച്ചയായും അല്ലാഹു കൽപിക്കുന്നത് നീതി പാലിക്കുവാനും നന്മ ചെയ്യുവാനും കുടുംബബന്ധമുള്ളവര്‍ക്ക് (സഹായം) നൽകുവാനുമാണ്.’¹⁰
- സമത്വം: എല്ലാവരോടും സമത്വത്തോടെ വർത്തിക്കണം.
- കരാറുകൾ പാലിക്കൽ : അല്ലാഹു പറയുന്നു:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ
‘സത്യവിശ്വാസികളേ, നിങ്ങള്‍ കരാറുകള്‍ പൂര്‍ത്തീകരിക്കുക.’¹¹
അല്ലാഹു വീണ്ടും പറയുന്നു:
وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ ۖ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا
‘നിങ്ങള്‍ കരാര്‍ നിറവേറ്റുക. തീര്‍ച്ചയായും കരാറിനെപ്പറ്റി ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നതാണ്‌.’¹²
കരാറുകൾ പാലിക്കുന്നതിന്റെ ഗൗരവം വ്യക്തമാക്കുന്ന മറ്റൊരു ആയത്ത് കാണുക: മുസ്ലിംകളല്ലാത്തവരുമായി നാം സമാധാന കരാറിലേർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവർക്കെതിരെ മറ്റൊരു രാജ്യത്തുള്ള മുസ്ലിംകൾ നമ്മോട് സഹായം ചോദിച്ചാൽപോലും നാം അവരെ സഹായിക്കാൻ പാടില്ല. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
وَإِنِ اسْتَنصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَاقٌ
‘ഇനി മതകാര്യത്തില്‍ അവര്‍ നിങ്ങളോട് സഹായം തേടുകയാണെങ്കിൽ സഹായിക്കാൻ നിങ്ങള്‍ക്ക് ബാധ്യതയുണ്ട്‌. എന്നാല്‍ നിങ്ങളുമായി കരാറിലേര്‍പ്പെട്ടുകഴിയുന്ന ജനതക്കെതിരായി (നിങ്ങളവരെ സഹായിക്കാന്‍) പാടില്ല.’¹³
- സഹകരണം: ഭൂമിയിൽ നന്മകൾ വളർത്താനായി എല്ലാവരുമായി സഹകരിക്കണം. അല്ലാഹു പറയുന്നു:
وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا
‘അവൻ നിങ്ങളെ അവിടെ അധിവസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.’¹⁴
മനുഷ്യനെ ഭൂമിയിൽ ഖലീഫയാക്കിയത് ഭൂമിയിൽ നന്മകൾ നിറയ്ക്കാനാണ്. അതിനാൽ മാനവരാശിയുടെയും ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന്റെയും നന്മയ്ക്കായി എല്ലാവരുമായും സഹകരിക്കണം.
നേതൃത്വവും ബൈഅത്തും
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയമാണ് ഇമാമത്ത് (الإمامة – നേതൃത്വം). ജനങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കാനും, അവർക്ക് നന്മകൾ വരുത്താനും, തിന്മകളിൽ നിന്ന് അവരെ സംരക്ഷിക്കാനും ഒരു ഇമാമിനെ (ഭരണാധികാരിയെ) നിശ്ചയിക്കുക എന്നതാണ് ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നത്.
ജനങ്ങളും ഭരണാധികാരിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഉറപ്പിക്കുന്നത് ‘ബൈഅത്ത്’ വഴിയാണ്. ചിലർ ഇതിനെ ഖിലാഫത്ത് (الخلافة) എന്നും, ചിലർ അൽ-അഹ്കാമുസ്സുൽത്വാനിയ്യ (الأحكام السلطانية) എന്നും വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെ ഏറ്റവും കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന പദം ‘ബൈഅത്ത്’ എന്നതാണ്. ഭരണാധികാരിയും ജനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഒരു കരാറാണിത്. ജനങ്ങളുടെ മതപരവും ഭൗതികവുമായ കാര്യങ്ങൾ നോക്കിനടത്താൻ ഭരണാധികാരിയെ ഏൽപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഏജൻസി കരാർ പോലെയാണിത്.
ഈ കരാറിലൂടെ ജനങ്ങളെല്ലാവരും തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കാൻ ഭരണാധികാരിയെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, അല്ലാഹുവിനെ ഭയപ്പെടുന്ന, സ്വജനപക്ഷപാതമില്ലാതെ ജനങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരാളായിരിക്കണം ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിലെ ഭരണാധികാരി. എന്നാൽ ഭരണാധികാരിയും ഒരു മനുഷ്യനായതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിനും വീഴ്ചകൾ സംഭവിക്കാം. അപ്പോഴാണ് ശൂറാ സമിതിയുടെയും, തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ അധികാരമുള്ളവരുടെയും, ഉപദേശം നൽകുന്നവരുടെയും, നന്മ കൽപ്പിക്കുകയും തിന്മ വിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരുടെയും, പണ്ഡിതന്മാരുടെയും ആവശ്യകത വരുന്നത്. ഭരണാധികാരിക്ക് സംഭവിക്കുന്ന വീഴ്ചകൾ പരിഹരിക്കുക എന്നതാണ് ഇവരുടെ ചുമതല.
ജനങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ ഭരണാധികാരിക്ക് അധികാരമുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ പൂർണ്ണരൂപത്തിലുള്ള ഭരണവ്യവസ്ഥ നിലനിന്നിരുന്നത് നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെയും സച്ചരിതരായ ഖലീഫമാരുടെയും കാലത്തും, പിന്നീട് ചില ഖലീഫമാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും കാലത്തും മാത്രമാണ്. പിൽക്കാലത്ത് പലപ്പോഴും ഭരണാധികാരികൾ തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഈ പരമാധികാരം ദുരുപയോഗം ചെയ്തു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അധികാരങ്ങൾ വികേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് ചർച്ചകൾ ഉയർന്നുവന്നു.
നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെ കാലത്ത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു ഇമാമും, ന്യായാധിപനും, ഫത്വ നൽകുന്നയാളും, ഗവർണർമാരെ നിശ്ചയിക്കുന്നയാളുമെല്ലാം. അതുപോലെ അബൂബക്കർ റദിയല്ലാഹു അൻഹുവിന്റെ കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്നെയായിരുന്നു ന്യായാധിപനും ഭരണാധികാരിയും. എന്നാൽ പിന്നീട് ഭരണാധികാരികൾക്ക് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഒറ്റയ്ക്ക് നോക്കിനടത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് വന്നപ്പോൾ, അവർ തങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങൾ മറ്റുള്ളവർക്ക് വീതിച്ചുനൽകാൻ തുടങ്ങി. അങ്ങനെയാണ് പുതിയ വകുപ്പുകളും മന്ത്രാലയങ്ങളും നിലവിൽ വന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇതെല്ലാം ഭരണാധികാരിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന് ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ മറ്റുള്ളവരെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു എന്ന് മാത്രം.
ആധുനിക കാലത്തെ പാർലമെന്റുകളും ജനപ്രതിനിധി സഭകളും ശൂറാ സമിതികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇസ്ലാമിൽ ശൂറാ സമിതിയും അഹ്ലുൽ ഹല്ലി വൽ അഖ്ദും ഉണ്ട്. ശൂറാ സമിതിയെ നിശ്ചയിക്കുന്നത് ഭരണാധികാരിയാണ്. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയ്ക്ക് ശൂറാ സമിതിയുണ്ടായിരുന്നു. അബൂബക്കർ റദിയല്ലാഹു അൻഹുവിനും ഉമർ റദിയല്ലാഹു അൻഹുവിനുമെല്ലാം ശൂറാ സമിതികളുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ അഹ്ലുൽ ഹല്ലി വൽ അഖ്ദിന്റെ ചുമതല ജനങ്ങളുടെ നന്മ മനസ്സിലാക്കി അവർക്ക് അനുയോജ്യനായ ഭരണാധികാരിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക എന്നതാണ്.
ജനപ്രതിനിധി സഭകൾ ജനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവരാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇസ്ലാമിൽ ജനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് ഭരണാധികാരിയാണ്. എന്നാൽ തന്റെ അധികാരങ്ങൾ ജനപ്രതിനിധികളെ ഏൽപ്പിക്കാൻ ഭരണാധികാരി തീരുമാനിക്കുകയാണെങ്കിൽ അതിൽ തെറ്റില്ല. ജനപ്രതിനിധി സഭകൾ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിന് യോജിച്ചതല്ലെന്നും, അവ പാശ്ചാത്യ ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയാണെന്നും ചിലർ വാദിക്കുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ അത് ശരിയല്ല. ഭരണാധികാരി തന്റെ അധികാരം മറ്റുള്ളവരെ ഏൽപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ഒരു രൂപം മാത്രമാണിത്.
എന്നാൽ ഇത്തരം സഭകൾക്ക് നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള അധികാരമില്ല. അവർക്ക് ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാം. എന്നാൽ മതപരമായ നിയമനിർമ്മാണം അല്ലാഹുവിനും റസൂലിനും മാത്രമുള്ളതാണ്. പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവർക്ക് അധികാരമുണ്ട്.
ബൈഅത്ത് നൽകിക്കഴിഞ്ഞാൽ പിന്നീട് ഭരണാധികാരിക്കെതിരെ രംഗത്തുവരാൻ ജനങ്ങൾക്ക് അധികാരമില്ല. ഭരണാധികാരികൾ അക്രമം കാണിച്ചാൽ പോലും ക്ഷമിക്കാനാണ് ഇസ്ലാം പഠിപ്പിക്കുന്നത്. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം പറഞ്ഞു:
عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ
‘തനിക്കിഷ്ടമുള്ള കാര്യത്തിലായാലും വെറുപ്പുള്ള കാര്യത്തിലായാലും ഒരു മുസ്ലിമിന് (ഭരണാധികാരിയെ) കേൾക്കലും അനുസരിക്കലും നിർബന്ധമാണ്.’¹⁵
ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം ഇബ്നു തൈമിയ്യ പറയുന്നു: “ഭരണാധികാരികളുടെ അക്രമങ്ങളിൽ ക്ഷമിക്കുക എന്നത് അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങളിലൊന്നാണ്.”
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രത്തിൽ അക്രമങ്ങൾ കണ്ടാൽ ക്ഷമിക്കുകയും, അതോടൊപ്പം നന്മയ്ക്കായി പരിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് സലഫുകളുടെ രീതി. ഭരണകൂടത്തിന് തെറ്റുകൾ സംഭവിക്കരുതെന്നോ, എല്ലാം പൂർണ്ണമായിരിക്കണമെന്നോ ഇസ്ലാം നിഷ്കർഷിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ അടിസ്ഥാനപരമായ നിയമങ്ങളും ചട്ടങ്ങളും ഇസ്ലാമികമായിരിക്കണം. കാലാനുസൃതമായി അവയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താവുന്നതാണ്.
സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ ഭരണാധികാരി കേവലം ഒരു സൂക്ഷിപ്പുകാരൻ മാത്രമാണ്. ഇസ്ലാമിക കർമ്മശാസ്ത്രത്തിൽ പൊതുഖജനാവിന് ‘ബൈത്തുമാലിൽ മുസ്ലിമീൻ’ (بيت مال المسلمين – മുസ്ലിംകളുടെ സമ്പത്ത്) എന്നാണ് പറയുന്നത്; അല്ലാതെ രാജ്യത്തിന്റെയോ ഭരണാധികാരിയുടെയോ സമ്പത്ത് എന്നല്ല. അതിനാൽ സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിൽ കർശനമായ നിരീക്ഷണവും നിയന്ത്രണവും ആവശ്യമാണ്. ഭരണാധികാരിക്കും ഇത്തരം നിയന്ത്രണങ്ങൾ ബാധകമാണ്. ശൂറാ സമിതിക്കും അഹ്ലുൽ ഹല്ലി വൽ അഖ്ദിനുമാണ് ഇത്തരം നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താനുള്ള അധികാരമുള്ളത്.
സമ്പത്ത് കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ഭരണാധികാരിക്ക് പൂർണ്ണ അധികാരമുണ്ടെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നുണ്ട്. നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം തനിക്ക് ലഭിച്ച സമ്പത്ത് ഒരാൾക്ക് നൽകിയ സംഭവം അവർ ഇതിന് തെളിവായി ഉദ്ധരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അബൂബക്കർ റദിയല്ലാഹു അൻഹുവും ഉമർ റദിയല്ലാഹു അൻഹുവും ജനങ്ങളുടെ പൊതുനന്മയ്ക്ക് വേണ്ടി മാത്രമാണ് സമ്പത്ത് ചിലവഴിച്ചിരുന്നത്. ഉസ്മാൻ റദിയല്ലാഹു അൻഹു നബി സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലം ചെയ്തതുപോലെ തനിക്ക് ഉചിതമെന്ന് തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങൾക്ക് സമ്പത്ത് ചിലവഴിച്ചിരുന്നു. ഏതായാലും സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങളിലെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്.
ഇസ്ലാമിക രാഷ്‌ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചും അതിന്റെ വിശാലതയെക്കുറിച്ചും എല്ലാവർക്കും മനസ്സിലായിക്കാണുമെന്ന് കരുതുന്നു. പണ്ഡിതന്മാരും പ്രബോധകരും ഈ വിഷയത്തിൽ കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. സമൂഹത്തിൽ നന്മകൾ വളർത്താനും തിന്മകൾ ഇല്ലാതാക്കാനും എല്ലാവരും ഒത്തുശ്രമിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അല്ലാഹു എല്ലാവർക്കും തൗഫീഖ് നൽകട്ടെ.
- സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 3455, സ്വഹീഹ് മുസ്ലിം – 1842
- സൂറത്ത് സ്വാദ് – 26
- സൂറത്തുൽ മാഇദ – 49
- സൂറത്തുശ്ശൂറാ – 13
- സുനൻ അബീദാവൂദ് – 4604, സുനൻ ഇബ്നുമാജ – 12
- സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 67, സ്വഹീഹ് മുസ്ലിം – 1679
- സൂറത്തുൽ ബഖറ – 30
- സൂറത്തുൽ അഅ്റാഫ് – 158
- സൂറത്തുൽ മാഇദ – 8
- സൂറത്തുന്നഹ്ൽ – 90
- സൂറത്തുൽ മാഇദ – 1
- സൂറത്തുൽ ഇസ്റാഅ് – 34
- സൂറത്തുൽ അൻഫാൽ – 72
- സൂറത്തു ഹൂദ് – 61
- സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 7144, സ്വഹീഹ് മുസ്ലിം – 1839