ശൈഖ് ഡോ. അസീസ് ബിൻ ഫർഹാൻ അൽ അനസി
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ മഹാനായ പണ്ഡിതൻ ഇമാം മാലിക് ബിൻ അനസ് رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ ജീവിതാരംഭവും വിജ്ഞാനാന്വേഷണവും പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉയർന്ന സ്ഥാനവും നാം മുൻഭാഗത്തിൽ മനസ്സിലാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത (വറഅ്), ഫത്വകൾ നൽകുന്നതിലെ ജാഗ്രത, അഖീദയിലുള്ള ഉറച്ച നിലപാടുകൾ, അദ്ദേഹം നേരിട്ട പരീക്ഷണങ്ങൾ, അവസാന കാലഘട്ടം എന്നിവയാണ് ഈ ഭാഗത്തിൽ വിശദീകരിക്കുന്നത്.
സൂക്ഷ്മതയും ഫത്വ നൽകുന്നതിലെ ജാഗ്രതയും
ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ അങ്ങേയറ്റം സൂക്ഷ്മതയുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു. ഫത്വ പറയുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം ‘മാശാഅല്ലാഹ് ലാ ഖുവ്വത ഇല്ലാ ബില്ലാഹ്’ (മാശാഅല്ലാഹ്, അല്ലാഹുവിനെക്കൊണ്ടല്ലാതെ യാതൊരു കഴിവുമില്ല) എന്ന് പറയുകയും അല്ലാഹുവോട് പാപമോചനം തേടുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. പണ്ഡിതന്മാരിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ‘എനിക്കറിയില്ല’ (ലാ അദ്രീ) എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. മൂസാ ബിൻ ദാവൂദ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “മാലിക് ബിൻ അനസിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ‘എനിക്കറിയില്ല’ എന്ന് പറയുന്ന മറ്റൊരു പണ്ഡിതനെയും ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.”
ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയാറുണ്ടായിരുന്നു: “തന്റെ കൂടെ ഇരിക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ‘എനിക്കറിയില്ല’ എന്ന് പറയാൻ ഒരു പണ്ഡിതൻ പഠിപ്പിച്ചുകൊടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. അത് അവർക്ക് മടങ്ങിച്ചെല്ലാനുള്ള ഒരടിസ്ഥാനമായി മാറണം. അതിനാൽ അവർക്കറിയാത്ത ഒരു കാര്യം ചോദിക്കപ്പെട്ടാൽ ‘എനിക്കറിയില്ല’ എന്ന് അവർ പറയട്ടെ.” അബൂ മുസ്അബ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: ഇമാം മാലിക് ഇപ്രകാരം പറയുന്നത് ഞാൻ കേട്ടു: “മദീനക്കാരായ എഴുപത് പണ്ഡിതന്മാർ ഞാൻ ഫത്വ നൽകാൻ യോഗ്യനാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത് വരെ ഞാൻ ഫത്വ നൽകിയിട്ടില്ല.”
മറ്റു നാടുകളിൽ നിന്നും ആളുകൾ ദീൻ പഠിക്കാനും സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാനും ഇമാം മാലിക്കിനെ തേടിയെത്തിയിരുന്നു. ഈജിപ്തിൽ നിന്നുള്ള പണ്ഡിതനും ഇമാം മാലിക്കിന്റെ സുഹൃത്തുമായ അംറ് ബിൻ യസീദ് رَحِمَهُ اللَّهُ ഒരിക്കൽ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു: “അല്ലയോ അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ്, വിവിധ നാടുകളിൽ നിന്നും തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളെ ക്ഷീണിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരുപാട് പണം ചെലവഴിച്ച് ആളുകൾ താങ്കളുടെ അടുക്കൽ വരുന്നു. അല്ലാഹു താങ്കൾക്ക് നൽകിയ വിജ്ഞാനത്തെക്കുറിച്ച് അവർ ചോദിക്കുമ്പോൾ താങ്കൾ ‘എനിക്കറിയില്ല’ എന്ന് പറയുന്നുവല്ലോ?” അപ്പോൾ അദ്ദേഹം മറുപടി പറഞ്ഞു: “അല്ലയോ അബ്ദുല്ലാഹ്, സിറിയയിൽ നിന്നും ഇറാഖിൽ നിന്നും ഈജിപ്തിൽ നിന്നുമൊക്കെ ആളുകൾ വന്ന് എന്നോട് ചോദിക്കുന്നു. ഞാൻ അവർക്കൊരു മറുപടി നൽകുകയും, പിന്നീട് അതിനേക്കാൾ മികച്ച മറ്റൊരു മറുപടി എനിക്ക് വ്യക്തമാവുകയും ചെയ്താൽ ഞാൻ അവരെ എവിടെപ്പോയി കണ്ടുപിടിക്കും?”
അന്ത്യവിശ്രമം കൊള്ളുന്ന സമയത്ത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രോഗശയ്യയിൽ വെച്ച് നടന്ന ഒരു സംഭവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയുടെ ആഴം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അൽ-ഖഅ്നബി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഇമാം മാലിക്കിന്റെ മരണത്തിന് കാരണമായ രോഗാവസ്ഥയിൽ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. സലാം പറഞ്ഞ് ഇരുന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം കരയുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു. ഞാൻ ചോദിച്ചു: ‘അല്ലയോ അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ്, താങ്കളെന്താണ് കരയുന്നത്?’ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘അല്ലയോ ഇബ്നു ഖഅ്നബ്, ഞാൻ കരയാതിരിക്കാൻ എന്തുണ്ട് ന്യായം? എന്നേക്കാൾ കരയാൻ അർഹനായി ആരാണുള്ളത്? അല്ലാഹുവാണെ സത്യം! എന്റെ സ്വന്തം അഭിപ്രായപ്രകാരം ഞാൻ നൽകിയ ഓരോ ഫത്വയുടെ പേരിലും ഓരോ ചാട്ടവാറടി എനിക്ക് ലഭിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ എന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചുപോകുന്നു. മുമ്പ് കഴിഞ്ഞുപോയ പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞത് സ്വീകരിക്കാനുള്ള വിശാലത എനിക്കുണ്ടായിരുന്നുവല്ലോ. സ്വന്തം അഭിപ്രായപ്രകാരം ഞാൻ ഫത്വ നൽകിയില്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ എന്ന് ഞാൻ കൊതിക്കുന്നു’.”
സുന്നത്തിനോടുള്ള ആദരവും ബിദ്അത്തുകളോടുള്ള താക്കീതും
ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ പ്രവാചകൻ ﷺ യുടെ സുന്നത്തിനെ അങ്ങേയറ്റം ആദരിക്കുകയും, ബിദ്അത്തുകളെ ശക്തിയായി എതിർക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. സുന്നത്തിനെ അദ്ദേഹം ഉപമിച്ചത് നൂഹ് നബിയുടെ കപ്പലിനോടാണ്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “സുന്നത്ത് എന്നത് നൂഹ് നബിയുടെ കപ്പൽ പോലെയാണ്. അതിൽ കയറിയവൻ രക്ഷപ്പെട്ടു, അതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിഞ്ഞു നിന്നവൻ മുങ്ങിനശിച്ചു.”
ഹാഫിള് അബൂ നുഐം رَحِمَهُ اللَّهُ ഉദ്ധരിക്കുന്ന ഒരു സംഭവമുണ്ട്. ഒരാൾ ഇമാം മാലിക്കിന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് ഒരു മതവിധി ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “റസൂലുല്ലാഹി ﷺ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.” ഉടനെ ആ മനുഷ്യൻ ചോദിച്ചു: “താങ്കളുടെ അഭിപ്രായമെന്താണ്?.” ഇത് കേട്ട് കോപിഷ്ഠനായ ഇമാം മാലിക് വിശുദ്ധ ഖുർആനിലെ ഈ വചനം പാരായണം ചെയ്തു:
فَلْيَحْذَرِ ٱلَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِۦٓ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
“ആകയാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ (റസൂലിന്റെ) കൽപ്പനക്ക് എതിർ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ തങ്ങൾക്ക് വല്ല കുഴപ്പവും ബാധിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ വേദനയേറിയ ശിക്ഷ ബാധിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് സൂക്ഷിച്ചുകൊള്ളട്ടെ.” [സൂറത്തുന്നൂർ – 63]
മതകാര്യങ്ങളിലെ അനാവശ്യ തർക്കങ്ങളെയും വാദപ്രതിവാദങ്ങളെയും അദ്ദേഹം കഠിനമായി വെറുത്തിരുന്നു. ഇബ്നു വഹബ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: ഇമാം മാലിക് ഇപ്രകാരം പറയുന്നത് ഞാൻ കേട്ടു: “മതകാര്യങ്ങളിലെ ഈ തർക്കം ഒരിക്കലും ദീനിൽ പെട്ടതല്ല.” അഹ്ലുൽ അഹ്വാഅ് (ദേഹേച്ഛകളെ പിൻപറ്റുന്ന ബിദ്അത്തുകാർ) അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കൽ വന്നാൽ അദ്ദേഹം അവരോട് പറയുമായിരുന്നു: “ഞാൻ എന്റെ ദീനിന്റെ കാര്യത്തിൽ വ്യക്തമായ തെളിവിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. എന്നാൽ നീ സംശയമുള്ളവനാണ്; അതിനാൽ നിന്നെപ്പോലെ സംശയമുള്ള മറ്റൊരുവന്റെ അടുക്കൽ പോയി തർക്കിച്ചുകൊള്ളുക.”
ഒരിക്കൽ ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ സദസ്സിൽ നിന്നും തിരിച്ചുപോകുമ്പോൾ അബൂ ജുവൈരിയ്യ എന്ന് പേരുള്ള മുർജിഅ് (ഒരു പിഴച്ച കക്ഷി) വിശ്വാസക്കാരനായ ഒരാൾ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടർന്നു. അയാൾ പറഞ്ഞു: “എന്റെ വാക്ക് താങ്കളൊന്ന് കേൾക്കണം.” ഇമാം മാലിക് പറഞ്ഞു: “എന്നെക്കൊണ്ട് താങ്കൾക്ക് അനുകൂലമായി സാക്ഷ്യം പറയിപ്പിക്കാനാണോ?” അയാൾ പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവാണെ സത്യം! എനിക്ക് സത്യം അറിയാൻ മാത്രമാണ് താല്പര്യം. അത് ശരിയാണെങ്കിൽ താങ്കളും അത് പറയുക.” ഇമാം മാലിക് ചോദിച്ചു: “താങ്കൾ എന്നെ പരാജയപ്പെടുത്തിയാലോ?” അയാൾ പറഞ്ഞു: “താങ്കൾ എന്നെ പിൻപറ്റണം.” വീണ്ടും ഇമാം മാലിക് ചോദിച്ചു: “ഞാൻ താങ്കളെ പരാജയപ്പെടുത്തിയാലോ?” അയാൾ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ താങ്കളെ പിൻപറ്റാം.” ഇമാം മാലിക് ചോദിച്ചു: “ഇനി മൂന്നാമതൊരാൾ വന്ന് നമ്മൾ രണ്ടുപേരെയും പരാജയപ്പെടുത്തിയാലോ?” അയാൾ പറഞ്ഞു: “നാം രണ്ടുപേരും അയാളെ പിൻപറ്റാം.” അപ്പോൾ ഇമാം മാലിക് അയാളെ താക്കീത് ചെയ്തുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: “അല്ലയോ മനുഷ്യാ, അല്ലാഹു മുഹമ്മദ് നബി ﷺ യെ അയച്ചത് ഒരൊറ്റ ദീനുമായിട്ടാണ്. എന്നാൽ താങ്കൾ ദീനിൽ ഇങ്ങനെ മാറിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നവനായിട്ടാണ് ഞാൻ കാണുന്നത്.” അനാവശ്യ തർക്കങ്ങളിലൂടെ ദീൻ പഠിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരുടെ അസ്ഥിരതയെയാണ് ഇമാം മാലിക് ഇതിലൂടെ തുറന്നുകാണിച്ചത്.
അല്ലാഹുവിന്റെ നാമഗുണവിശേഷണങ്ങളിലെ നിലപാട്
അല്ലാഹുവിന്റെ നാമഗുണവിശേഷണങ്ങളിൽ അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ തിളങ്ങുന്ന മാതൃകയായിരുന്നു ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ. ജഅ്ഫർ ബിൻ അബ്ദുല്ല رَحِمَهُ اللَّهُ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്: ഞങ്ങൾ ഇമാം മാലിക്കിന്റെ സദസ്സിലിരിക്കുമ്പോൾ ഒരാൾ അവിടെ വന്നു. അയാൾ ചോദിച്ചു: “അല്ലയോ അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ്, ‘അർ-റഹ്മാനു അലൽ അർശിസ്തവാ’ (പരമകാരുണികൻ സിംഹാസനസ്ഥനായിരിക്കുന്നു) എന്ന് ഖുർആനിലുണ്ടല്ലോ, അവൻ എങ്ങനെയാണ് സിംഹാസനസ്ഥനായത്?” ഈ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ ഇമാം മാലിക്കിന് വല്ലാത്ത കോപമുണ്ടായി; അദ്ദേഹം വിയർക്കാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹം തലതാഴ്ത്തി കൈയിലുണ്ടായിരുന്ന വടികൊണ്ട് നിലത്ത് കുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്ത് ദേഷ്യം പ്രകടമായിരുന്നു. കുറച്ചുനേരത്തിന് ശേഷം തലയുയർത്തി ആ വടി താഴെയിട്ടുകൊണ്ട് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ആ മറുപടി അദ്ദേഹം നൽകി: “അൽ-ഇസ്തിവാഅ് (സിംഹാസനാരോഹണം) എന്നത് അറിയപ്പെട്ടതാണ് (അതിന്റെ അർത്ഥം വ്യക്തമാണ്), എന്നാൽ അത് എങ്ങനെയെന്ന് അജ്ഞാതമാണ്, അതിൽ വിശ്വസിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്, അതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കൽ ബിദ്അത്താണ്.” എന്നിട്ട് അയാൾ ഒരു ബിദ്അത്തുകാരനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇമാം മാലിക് അയാളെ പള്ളിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാൻ കൽപ്പിച്ചു.
അല്ലാഹുവിന്റെ നാമഗുണവിശേഷണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അഹ്ലുസ്സുന്നയുടെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ നിയമമായി പിൽക്കാലത്ത് ഈ വാചകം മാറി. അല്ലാഹുവിന് അവന്റേതായ ഗുണവിശേഷണങ്ങളുണ്ട്, അവയുടെ അർത്ഥം നമുക്കറിയാം; എന്നാൽ അവയുടെ രൂപമോ രീതിയോ (കൈഫിയ്യത്ത്) സൃഷ്ടികൾക്കറിയില്ല എന്നതാണത്. കാരണം അല്ലാഹു തന്നെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു:
لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ
“അവന് തുല്യമായി യാതൊന്നുമില്ല. അവൻ എല്ലാം കേൾക്കുന്നവനും കാണുന്നവനുമാകുന്നു.” [സൂറത്തുശ്ശൂറാ – 11]
പ്രവാചകൻ ﷺ യെ പിൻപറ്റുന്നതിൽ അങ്ങേയറ്റത്തെ ശ്രദ്ധ അദ്ദേഹം പുലർത്തിയിരുന്നു. അലി ബിൻ യൂനുസ് അൽ-മദനി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: ഞാൻ ഇമാം മാലിക്കിന്റെ സദസ്സിലിരിക്കുമ്പോൾ, പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ സുഫ്യാൻ ബിൻ ഉയൈന അബൂ മുഹമ്മദ് അൽ-ഹിലാലി رَحِمَهُ اللَّهُ അവിടെ വന്ന് പ്രവേശിക്കാൻ അനുവാദം ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു സ്വാലിഹായ മനുഷ്യനും സുന്നത്തിന്റെ ആളുമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ഇമാം മാലിക് അദ്ദേഹത്തെ അകത്തേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. സുഫ്യാൻ കടന്നുവന്ന് സലാം പറഞ്ഞു: “സലാം പ്രത്യേകമായും പൊതുവായുമാണ്; അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ്, താങ്കൾക്ക് അല്ലാഹുവിന്റെ സലാമും കാരുണ്യവും അനുഗ്രഹങ്ങളും ഉണ്ടാകട്ടെ.” അപ്പോൾ ഇമാം മാലിക് അദ്ദേഹത്തിന് മറുപടി സലാം നൽകുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തേക്ക് എഴുന്നേറ്റ് ചെന്ന് ഹസ്തദാനം നടത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിട്ട് പറഞ്ഞു: “ഇതൊരു ബിദ്അത്ത് ആയിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ താങ്കളെ ആലിംഗനം (മുആനഖഃ) ചെയ്യുമായിരുന്നു.” അപ്പോൾ സുഫ്യാൻ ബിൻ ഉയൈന ചോദിച്ചു: “എന്നെക്കാളും താങ്കളെക്കാളും ഉത്തമനായ ഒരാൾ ആലിംഗനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടല്ലോ?” അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത് നബി ﷺ യെയാണ്. അപ്പോൾ ഇമാം മാലിക് അത് ശരിവെച്ചു. അത് ജഅ്ഫർ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെ പ്രവാചകൻ ﷺ ആലിംഗനം ചെയ്ത സംഭവമായിരുന്നു. ഇമാം മാലിക് പറഞ്ഞു: “അത് അദ്ദേഹത്തിന് മാത്രമുള്ള പ്രത്യേകതയാണ്, പൊതുവായതല്ല.” (യാത്ര കഴിഞ്ഞ് വരുന്നവരെ ആലിംഗനം ചെയ്യാം, അല്ലാത്തവർക്ക് ഹസ്തദാനം ചെയ്യലാണ് സുന്നത്ത് എന്നാണ് സലഫുകളുടെ നിലപാട്). ഇത് കേട്ട സുഫ്യാൻ പറഞ്ഞു: “ജഅ്ഫറിനെ പൊതുവാക്കിയ കാര്യം നമ്മെയും പൊതുവാക്കും, ജഅ്ഫറിന് പ്രത്യേകമായത് നമ്മളും സ്വാലിഹീങ്ങളാണെങ്കിൽ നമുക്കും പ്രത്യേകമാകും.” തുടർന്ന് സദസ്സിൽ ഹദീസ് പറയാൻ അദ്ദേഹം അനുവാദം ചോദിക്കുകയും, ജഅ്ഫർ ബിൻ അബീ ത്വാൽബ് എത്യോപ്യയിൽ നിന്നും മടങ്ങിവന്നപ്പോൾ റസൂൽ ﷺ അദ്ദേഹത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്ത ഹദീസ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
സലഫുകളോട് (മുൻഗാമികളായ സ്വഹാബികളോട്) വലിയ ബഹുമാനമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. അദ്ദേഹം പറയാറുണ്ടായിരുന്നു: “മുൻഗാമികളായ സ്വാലിഹീങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കുട്ടികളെ ഖുർആനിലെ സൂറത്തുകൾ പഠിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അബൂബക്കർ, ഉമർ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا എന്നിവരോടുള്ള സ്നേഹവും പഠിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.”
പരീക്ഷണങ്ങളും ക്ഷമയും
പ്രവാചകന്മാർക്കും പണ്ഡിതന്മാർക്കും നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുള്ളത് പോലെയുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ഇമാം മാലിക്കിനും നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. നബി ﷺ പഠിപ്പിച്ചു: “അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിച്ചവരെല്ലാം അസൂയക്ക് വിധേയരാകും.” ഇമാം മാലിക്കിന്റെ പ്രശസ്തി മദീനയിലും പുറത്തും വ്യാപിച്ചപ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും ചിലർക്ക് അദ്ദേഹത്തോട് അസൂയ തോന്നി. അവർ മദീനയിലെ അപ്പോഴത്തെ ഗവർണറായ ജഅ്ഫർ ബിൻ സുലൈമാന്റെ (ഖലീഫ അബൂ ജഅ്ഫർ അൽ-മൻസൂറിന്റെ പിതൃസഹോദര പുത്രൻ) അടുക്കൽ ചെന്ന് അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഇല്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞുപിടിപ്പിച്ചു.
അബ്ബാസി ഭരണാധികാരികൾ ജനങ്ങളിൽ നിന്നും നിർബന്ധപൂർവ്വം പ്രതിജ്ഞ (ബൈഅത്ത്) വാങ്ങിയിരുന്നു. എന്നാൽ നിർബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട് ചൊല്ലുന്ന ത്വലാഖ് (വിവാഹമോചനം) സാധുവല്ല എന്ന് ഇമാം മാലിക് ഫത്വ നൽകിയിരുന്നു (അതായത്, നിർബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട് ചെയ്യുന്ന കരാറുകൾക്ക് നിയമസാധുതയില്ല എന്ന് ചുരുക്കം). ഇത് ഗവർണർ ജഅ്ഫർ ബിൻ സുലൈമാനെ കോപിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം ഇമാം മാലിക്കിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി മർദ്ദിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു.
ഇബ്നു വഹബ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഇമാം മാലിക്കിനെ മർദ്ദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തല മുണ്ഡനം ചെയ്യുകയും, ഒരു ഒട്ടകപ്പുറത്ത് കയറ്റി ജനങ്ങളെ കാണിക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു. ‘താങ്കൾ ആരാണെന്ന് ജനങ്ങളോട് വിളിച്ചുപറയുക’ എന്ന് അദ്ദേഹത്തോട് കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: ‘എന്നെ അറിയുന്നവർക്ക് ഞാനാരാണെന്ന് അറിയാം. ഇനി എന്നെ അറിയാത്തവരോട് ഞാൻ പറയുന്നു; ഞാൻ മാലിക് ബിൻ അനസ് ബിൻ അബീ ആമിർ അൽ-അസ്വ്ബഹിയാണ്. നിർബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട് ചൊല്ലുന്ന ത്വലാഖിന് യാതൊരു അടിസ്ഥാനവുമില്ല എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.’ ഇമാം മാലിക് തന്റെ ഫത്വ ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറയുന്നുണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തെ വേഗം താഴെയിറക്കാൻ ജഅ്ഫർ ബിൻ സുലൈമാൻ കൽപ്പിച്ചു.”
മർദ്ദനമേറ്റ സമയത്ത് ഇമാം മാലിക്കിന്റെ കൈകൾ പിന്നിലേക്ക് വലിക്കപ്പെടുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോൾപ്പലകകൾക്ക് സ്ഥാനചലനം സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇമാം അദ്ദഹബി رَحِمَهُ اللَّهُ ഈ പരീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു: “അല്ലാഹുവാണെ സത്യം! ഇതിനുശേഷം ഇമാം മാലിക് കൂടുതൽ ഉയർന്ന പദവികളിലേക്കും പ്രതാപത്തിലേക്കുമാണ് എത്തിയത്.” അദ്ദേഹം വീണ്ടും പറയുന്നു: “ഇത് ഈ പരീക്ഷണത്തിന്റെ സ്തുത്യർഹമായ ഫലമാണ്; അത് സത്യവിശ്വാസികളുടെ അടുക്കൽ ആ ദാസന്റെ പദവി ഉയർത്തുന്നു… അല്ലാഹു ഒരുവന് നന്മ ഉദ്ദേശിച്ചാൽ അവന് പരീക്ഷണങ്ങൾ നൽകും. പ്രവാചകൻ ﷺ പറഞ്ഞതുപോലെ, ‘സത്യവിശ്വാസിയുടെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവന് നന്മയാണ്’.” തുടർന്ന് അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതാപം തിരിച്ചുനൽകി. അദ്ദേഹത്തെ ഉപദ്രവിച്ചവർ അപമാനിതരാവുകയും, അസൂയാലുക്കളുടെ പേരുകൾ വിസ്മൃതിയിലാകുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇമാം മാലിക്കിന്റെ പേരും പ്രശസ്തിയും ഇന്നും ലോകത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു.
മഹത്തായ ഉപദേശങ്ങൾ
ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ വാക്കുകൾ തത്ത്വജ്ഞാനവും മഹത്തായ ആശയങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില ഉപദേശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
- “താങ്കളുടെ അറിവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, അവരുടെ പ്രവൃത്തി താങ്കളെ പരലോകത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആളുകളുടെ സദസ്സുകളിൽ താങ്കൾ ഇരിക്കുക. കേവലം വാക്കുകൾ കൊണ്ട് താങ്കളെ രസിപ്പിക്കുകയും, എന്നാൽ അവരുടെ ജീവിതം ന്യൂനതകൾ നിറഞ്ഞതുമായ ആളുകളുടെ സദസ്സുകളെ താങ്കൾ സൂക്ഷിക്കുക; കാരണം അവരുടെ പ്രവൃത്തി താങ്കളെ ദുനിയാവിനോട് താല്പര്യമുള്ളവനാക്കി മാറ്റും.”
- “അറിവ് എന്നത് ധാരാളം നിവേദനങ്ങൾ (ഹദീസുകൾ) ഉദ്ധരിക്കലല്ല; മറിച്ച്, അറിവ് എന്നത് അല്ലാഹു ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇട്ടുകൊടുക്കുന്ന ഒരു പ്രകാശമാണ്.”
- “തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രകാശം ലഭിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, തന്റെ രഹസ്യമായ സൽകർമ്മങ്ങളെ പരസ്യമായ സൽകർമ്മങ്ങളെക്കാൾ മികച്ചതാക്കട്ടെ.”
- ദുനിയാവിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ദുനിയാവിൽ നിനക്ക് ആവശ്യമുള്ളത് നിനക്ക് മതിയാകുന്ന അത്രയുമാണെങ്കിൽ, കുറഞ്ഞ ജീവിതസൗകര്യങ്ങൾ പോലും നിനക്ക് തൃപ്തി നൽകും. കുറഞ്ഞതാണെങ്കിലും നിനക്ക് മതിയാകുന്നത്, കൂടുതലായി ലഭിച്ച് നിന്നെ അശ്രദ്ധനാക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഉത്തമമാണ്.”
അവസാന നാളുകളും വിയോഗവും
ഖുർആൻ പഠിപ്പിച്ചതുപോലെ ഓരോ മനുഷ്യനും മരണമെന്ന യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അൽ-വാഖിദി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഇമാം മാലിക് പള്ളിയിൽ വരികയും, ജമാഅത്തുകളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും, ജുമുഅക്കും ജനാസ നമസ്കാരങ്ങൾക്കും ഹാജരാകുകയും, രോഗികളെ സന്ദർശിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. പള്ളിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുറ്റും വിദ്യാർത്ഥികൾ ഒരുമിച്ചുകൂടും. എന്നാൽ തന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ അദ്ദേഹം പള്ളിയിലെ സദസ്സുകൾ ഒഴിവാക്കി. അദ്ദേഹം നമസ്കരിച്ച ഉടനെ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് ജനാസകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതും അദ്ദേഹം നിർത്തി. മരിച്ചവരുടെ ബന്ധുക്കളുടെ വീട്ടിൽ പോയി അദ്ദേഹം അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു മടങ്ങും. പിന്നീട് അതും അദ്ദേഹം നിർത്തി. പള്ളിയിലെ ജമാഅത്തുകൾക്കും ജുമുഅക്കും അദ്ദേഹം ഹാജരാകാതായി. ആരെയും ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ പോയില്ല. മരിക്കുന്നത് വരെ ഈ അവസ്ഥ തുടർന്നു. ജനങ്ങൾക്ക് ഈ മാറ്റത്തിൽ അത്ഭുതം തോന്നിയെങ്കിലും അവർ അദ്ദേഹത്തിന് വിട്ടുവീഴ്ച നൽകി.”
ഈ മാറ്റത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചവരോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “എല്ലാ മനുഷ്യർക്കും തങ്ങളുടെ ഒഴിവുകഴിവുകൾ മറ്റുള്ളവരോട് പറയാൻ കഴിഞ്ഞുകൊള്ളണമെന്നില്ല.” എന്നാൽ തന്റെ മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് അദ്ദേഹം ആ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവാണെ സത്യം! ഇത് ദുനിയാവിന്റെ അവസാന നാളുകളും പരലോകത്തിന്റെ ആദ്യ നാളുകളും അല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ നിങ്ങളോടിത് പറയുമായിരുന്നില്ല. എനിക്ക് മൂത്രവാർച്ചയുടെ (സലസുൽ ബൗൽ) അസുഖം പിടിപെട്ടിരിക്കുന്നു. റസൂൽ ﷺ യുടെ പള്ളിയിൽ വന്ന് അത് അശുദ്ധിയാക്കാൻ ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നു. ഞാൻ പള്ളിയിൽ വരാത്തതിന്റെ കാരണം നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞാൽ അത് ഞാൻ എന്റെ റബ്ബിനെക്കുറിച്ച് നിങ്ങളോട് ആവലാതി പറയുന്നതിന് തുല്യമാകും എന്ന് ഞാൻ ഭയന്നു (അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ രഹസ്യമാക്കിവെച്ചത്).” എത്രമാത്രം സൂക്ഷ്മതയാണ് അദ്ദേഹം പുലർത്തിയത്!
ബക്കർ ബിൻ സുലൈം അസ്വവ്വാഫ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: ഇമാം മാലിക്കിന്റെ റൂഹ് പിടിക്കപ്പെട്ട ആ സായാഹ്നത്തിൽ ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. ഞങ്ങൾ ചോദിച്ചു: “അല്ലയോ അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ്, താങ്കൾക്ക് എങ്ങനെയുണ്ട്?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഞാൻ നിങ്ങളോടെന്താണ് പറയുക എന്നെനിക്കറിയില്ല. എന്നാൽ നാളെ നിങ്ങൾക്ക് അല്ലാഹുവിന്റെ വിട്ടുവീഴ്ചയിൽ നിന്നും നിങ്ങൾ കണക്കാക്കാത്ത കാര്യങ്ങൾ നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിയും.” ബക്കർ പറയുന്നു: “അല്പനേരത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം കണ്ണുകളടച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റൂഹ് പിടിക്കപ്പെട്ടു.” മരണപ്പെടുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് അദ്ദേഹം ശഹാദത്ത് കലിമ ചൊല്ലുകയും തുടർന്ന് ‘ലില്ലാഹിൽ അംറു മിൻ ഖബ്ലു വമിൻ ബഅ്ദ്’ (മുമ്പും പിമ്പും കാര്യങ്ങളുടെ തീരുമാനം അല്ലാഹുവിനാകുന്നു) എന്ന് പറയുകയും ചെയ്തു.
ഹിജ്റ 179-ലാണ് ഇസ്ലാമിക ലോകത്തെ കണ്ണീരിലാഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് ഇമാം മാലിക് رَحِمَهُ اللَّهُ വിടവാങ്ങിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജ്ഞാനവും മാതൃകയും ഇന്നും സമുദായത്തിന് വഴികാട്ടിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് മഗ്ഫിറത്തും മർഹമത്തും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.