ശൈഖ് ഡോ. അസീസ് ബിൻ ഫർഹാൻ അൽ അനസി
ഇസ്ലാമിക വിജ്ഞാന ശാഖകളായ ഹദീസ്, കർമ്മശാസ്ത്രം, അഖീദ എന്നീ മേഖലകളിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത സംഭാവനകളർപ്പിച്ച അത്യുന്നത പണ്ഡിതനാണ് ഇമാം ഇബ്നു ഖുസൈമ رَحِمَهُ اللَّهُ. പണ്ഡിതലോകം അദ്ദേഹത്തെ ആദരവോടെ വിളിച്ചിരുന്നത് ‘ഇമാമുൽ അഇമ്മഃ’ (ഇമാമുമാരുടെ ഇമാം) എന്നാണ്. ഈ ഒരൊറ്റ വിശേഷണം മതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ ആഴവും ഇസ്ലാമിക ലോകത്ത് അദ്ദേഹം വഹിച്ച സ്ഥാനവും മനസ്സിലാക്കാൻ. ‘സ്വഹീഹ് ഇബ്നു ഖുസൈമ’, ‘കിതാബുത്തൗഹീദ്’ തുടങ്ങിയ മഹത്തായ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ രചയിതാവായ അദ്ദേഹം സുന്നത്തിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും ബിദ്അത്തുകളെ എതിർക്കുന്നതിലും മുൻപന്തിയിലായിരുന്നു.
പേരും ജനനവും
അബൂബക്കർ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ ഖുസൈമ ബിൻ അൽ-മുഗീറ അസ്സുലമി അന്നൈസാപൂരി എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർണ്ണനാമം. ഹിജ്റ 223-ൽ പ്രശസ്ത വിജ്ഞാന കേന്ദ്രമായിരുന്ന നൈസാപൂരിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. വിജ്ഞാനവും പണ്ഡിതന്മാരും നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന ആ നഗരത്തിലെ ചുറ്റുപാടുകൾ അദ്ദേഹത്തിൽ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ അറിവിനോടുള്ള അടങ്ങാത്ത അഭിനിവേശം വളർത്തി.
വിജ്ഞാനാന്വേഷണവും പിതാവിന്റെ ഉപദേശവും
ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഹദീസുകൾ പഠിക്കാനും അതിനായി യാത്രകൾ ചെയ്യാനും അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. ഹദീസ് പഠിക്കാൻ വേണ്ടി ഇറാഖിലേക്കും മറ്റ് നാടുകളിലേക്കും യാത്ര ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാവിനോട് അനുവാദം ചോദിച്ചു. എന്നാൽ പിതാവ് നൽകിയ മറുപടി വിജ്ഞാനാന്വേഷകരായ ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും വലിയൊരു പാഠമാണ്.
പിതാവ് പറഞ്ഞു: “മകനേ, നീ ആദ്യം അല്ലാഹുവിന്റെ ഗ്രന്ഥമായ ഖുർആൻ പൂർണ്ണമായും പഠിക്കുകയും മനഃപാഠമാക്കുകയും ചെയ്യുക. അതിന് ശേഷം ഞാൻ നിനക്ക് ഹദീസ് അന്വേഷിച്ച് യാത്ര ചെയ്യാൻ അനുവാദം നൽകാം.” പിതാവിന്റെ ഈ ഉപദേശം ശിരസ്സാവഹിച്ച അദ്ദേഹം വിശുദ്ധ ഖുർആൻ പൂർണ്ണമായി മനഃപാഠമാക്കുകയും അതിൽ അവഗാഹം നേടുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം പിതാവ് അദ്ദേഹത്തിന് യാത്ര ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. അപ്പോഴേക്കും ഹിജ്റ 240 ആയിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ ഖുതൈബ ബിൻ സഈദ് رَحِمَهُ اللَّهُ വിനെ സന്ദർശിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കാനും ഇബ്നു ഖുസൈമ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, യാത്ര തിരിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുൻപ് ആ മഹാപണ്ഡിതൻ മരണപ്പെട്ടു. ഈ നഷ്ടം അദ്ദേഹത്തെ വല്ലാതെ ദുഃഖിപ്പിച്ചു.
തുടർന്ന് ഇറാഖ്, ശാമ് (സിറിയ), ഈജിപ്ത്, ഹിജാസ് (മക്കയും മദീനയും), റയ്യ് തുടങ്ങിയ ഇസ്ലാമിക ലോകത്തെ അക്കാലത്തെ പ്രധാന വൈജ്ഞാനിക കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കെല്ലാം അദ്ദേഹം യാത്ര ചെയ്യുകയും അവിടങ്ങളിലെ മഹാപണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്ന് ഹദീസുകൾ ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഗുരുക്കന്മാരും ശിഷ്യന്മാരും
അസംഖ്യം പണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം വിജ്ഞാനം നുകർന്നിട്ടുണ്ട്. നൈസാപൂരിൽ വെച്ച് ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ റാഹവൈഹി رَحِمَهُ اللَّهُ വിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം ഹദീസുകൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. മുഹമ്മദ് ബിൻ യഹ്യ അദ്ദുഹ്ലി, മഹ്മൂദ് ബിൻ ഗയ്ലാൻ, അലി ബിൻ ഹുജ്ർ, യൂനുസ് ബിൻ അബ്ദുൽ അഅ്ല, അൽ-മുസനി رَحِمَهُمُ اللَّهُ തുടങ്ങിയവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രമുഖ ഗുരുക്കന്മാരാണ്.
ഇമാം ഇബ്നു ഖുസൈമ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ ശിഷ്യസമ്പത്ത് വളരെ വലുതാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാണ്ഡിത്യം മനസ്സിലാക്കി ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിദ്യാർത്ഥികൾ നൈസാപൂരിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ ഇമാം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ, ഹാഫിള് ഇബ്നു അദി, അബൂ അബ്ദില്ലാഹ് അൽ-ഹാകിം (ഇദ്ദേഹം നേരിട്ട് കേട്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും ഇബ്നു ഖുസൈമയുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്), ഇമാം അദ്ദാറഖുത്നി رَحِمَهُمُ اللَّهُ തുടങ്ങിയ മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജ്ഞാന സദസ്സുകളിൽ നിന്നും വളർന്നുവന്നവരാണ്.
ഏറ്റവും അത്ഭുതകരമായ കാര്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല ഗുരുക്കന്മാരും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഹദീസുകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട് എന്നതാണ്. അത്രത്തോളം ആധികാരികമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജ്ഞാനം.
പണ്ഡിതന്മാരുടെ പ്രശംസകൾ
‘ഇമാമുൽ അഇമ്മഃ’ എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വെറുതെ വിളിച്ചതല്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മശക്തിയും വിജ്ഞാനവും അത്ഭുതാവഹമായിരുന്നു:
- ഇബ്നു അബീ ഹാതിം رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: അബൂബക്കർ ഇബ്നു ഖുസൈമയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾക്കെന്ത് പറ്റി? അദ്ദേഹത്തോടാണ് പോയി ചോദിക്കേണ്ടത്, അദ്ദേഹം നമ്മളോട് ചോദിക്കുന്നവനല്ല!” (അതായത് വിജ്ഞാനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹം നമ്മളേക്കാൾ എത്രയോ മുകളിലാണ്).
- അബുൽ അബ്ബാസ് ബിൻ സുറൈജ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “അബൂബക്കർ ഇബ്നു ഖുസൈമ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു അത്ഭുതമാണ്.”
- അബൂ അലി അന്നൈസാപൂരി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “ഇമാം ഇബ്നു ഖുസൈമയെപ്പോലെ മറ്റൊരാളെ ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിട്ടില്ല.”
- ഇമാം ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “തനിക്ക് കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞ പ്രവാചക സുന്നത്തുകളത്രയും അവയുടെ പരമ്പരകളും അക്ഷരങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ പൂർണ്ണമായും മനഃപാഠമാക്കിയ, ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം.”
- ഇമാം അദ്ദാറഖുത്നി رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “അദ്ദേഹം തർക്കമറ്റ ഇമാമും, അങ്ങേയറ്റം വിശ്വസ്തനും, സുരക്ഷിതനുമായിരുന്നു (മഅ്മൂൻ).”
തന്റെ മനഃപാഠത്തെക്കുറിച്ച് ഇമാം ഇബ്നു ഖുസൈമ رَحِمَهُ اللَّهُ തന്നെ പറഞ്ഞ ഒരു വാചകം പ്രസിദ്ധമാണ്: “ഞാൻ എന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ എഴുതിവെച്ചതൊന്നും തന്നെ എനിക്ക് മനഃപാഠമില്ലാത്തതായി ഇല്ല.” അതുപോലെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഒരു യുവാവ് തന്റെ മുഖം കണ്ണാടിയിൽ തിരിച്ചറിയുന്നതിനേക്കാൾ വ്യക്തമായി ഹദീസുകളിലെ സ്വഹീഹും ളഈഫും (ദുർബലമായവ) എനിക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും.”
പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ
ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് വിജ്ഞാന സംഭാവനകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
- സ്വഹീഹ് ഇബ്നു ഖുസൈമ (مختصر المختصر من المسند الصحيح): ഹദീസ് ശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ആധികാരികമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നാണിത്. സ്വഹീഹായ ഹദീസുകൾ മാത്രം ഉൾപ്പെടുത്തുക എന്ന നിബന്ധനയോടെ രചിക്കപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥമാണിത്. ഇമാം ബുഖാരിയുടെയും ഇമാം മുസ്ലിമിന്റെയും നിബന്ധനകളോളം തന്നെ കർശനമായ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ് ഇബ്നു ഖുസൈമയും തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഹദീസ് സ്വീകാര്യതയുടെ കാര്യത്തിൽ സിഹാഹുകൾക്ക് (ബുഖാരി, മുസ്ലിം) ശേഷം പണ്ഡിതന്മാർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അവലംബിക്കുന്നത് സ്വഹീഹ് ഇബ്നു ഖുസൈമയെയും സ്വഹീഹ് ഇബ്നു ഹിബ്ബാനെയുമാണ്.
- കിതാബുത്തൗഹീദ് (كتاب التوحيد وإثبات صفات الرب): അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ അഖീദ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ ഈ ഗ്രന്ഥം വഹിച്ച പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ നാമഗുണവിശേഷണങ്ങളെ നിഷേധിക്കുകയോ, വളച്ചൊടിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്ന മുഅ്തസിലുകൾക്കും ജഹ്മിയ്യാക്കൾക്കുമുള്ള ഏറ്റവും ശക്തമായ മറുപടിയാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം. ഖുർആന്റെയും സ്വഹീഹായ ഹദീസുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ സിഫാത്തുകളെ അത് എങ്ങനെയെല്ലാമാണോ വന്നിട്ടുള്ളത്, അപ്രകാരം തന്നെ വിശ്വസിക്കണം എന്ന് അദ്ദേഹം ഇതിലൂടെ കൃത്യമായി സ്ഥാപിച്ചു.
വിയോഗം
വിജ്ഞാന സേവനത്തിനായി തന്റെ ആയുസ്സ് മുഴുവൻ സമർപ്പിച്ച ആ മഹാപണ്ഡിതൻ ഹിജ്റ 311 ദുൽഖഅദ് മാസം രണ്ടാം തീയതി ശനിയാഴ്ച രാത്രി ഇഹലോകവാസം വെടിഞ്ഞു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് 88 വയസ്സായിരുന്നു പ്രായം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനാസ നമസ്കാരത്തിന് മകൻ അബുൽ നസ്ർ മുഹമ്മദ് ആണ് നേതൃത്വം നൽകിയത്. സ്വന്തം വീട്ടിലെ ഒരു മുറിയിൽ തന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഖബറടക്കിയത്.
നൈസാപൂരിലും ഇസ്ലാമിക ലോകത്തൊട്ടാകെയും വിജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം പരത്തിയ അദ്ദേഹം മൺമറഞ്ഞുപോയെങ്കിലും, അദ്ദേഹം രചിച്ച ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെ ആ വിജ്ഞാനം ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. മുൻഗാമികളിലും പിൻഗാമികളിലുമുള്ള വിശ്വാസികൾക്കിടയിൽ ഇമാം ഇബ്നു ഖുസൈമ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന് മേൽ സലാം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ. അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് മഗ്ഫിറത്തും മർഹമത്തും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ. പ്രവാചകന്മാരോടും സിദ്ദീഖുകളോടും ശഹീദുകളോടും സ്വാലിഹുകളോടുമൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെയും നമ്മെയും അല്ലാഹു ﷻ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടട്ടെ.