ഇഖ്ലാസ്

ഡോ. അബ്ദുൽ മുഹ്സിൻ ബിൻ മുഹമ്മദ് അൽ-ഖാസിം

ഇഖ്ലാസ് എന്നാൽ എന്ത്?

ഒരു പ്രത്യേക കർമ്മത്തിലെ നിങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശ്യം (നിയ്യത്ത്) അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതിക്ക് വേണ്ടി മാത്രമാക്കുന്നതിനാണ് ഇഖ്ലാസ് എന്ന് പറയുന്നത്. നിങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിലൂടെ അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതി തേടുക എന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല എന്നാണ് ഇതിനർത്ഥം. മറ്റുള്ളവരെ കാണിക്കാനോ, സൽപ്പേര് സമ്പാദിക്കാനോ, ജനങ്ങളുടെ മുന്നിൽ ഉന്നത സ്ഥാനം നേടാനോ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രശംസ നിങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല, അവരുടെ വിമർശനത്തെ നിങ്ങൾ ഭയക്കുന്നുമില്ല.

നിങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശ്യം അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി മാത്രമാകുകയും, മനുഷ്യർക്ക് വേണ്ടി നിങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളെ നിങ്ങൾ മോടിയാക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ഇഖ്ലാസുള്ളവനാണ്. ഫുദൈൽ ബിൻ ഇയാദ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:¹ “ജനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് അല്ലാഹുവിൽ പങ്കുചേർക്കലാണ് (ശിർക്ക്). ജനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ലോകമാന്യമാണ് (രിയാഅ്). ഈ രണ്ടിൽ നിന്നും അല്ലാഹു നിങ്ങളെ രക്ഷിക്കുന്നതാണ് ഇഖ്ലാസ്.”²

അതിനാൽ, മറ്റുള്ളവരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാൻ ശ്രമിക്കാതെ നിങ്ങളുടെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി മാത്രം നിഷ്കളങ്കമായി സമർപ്പിക്കുക. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു തന്റെ വചനത്തിൽ പറഞ്ഞവരിൽ ഒരാളാകുക:

قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * لَا شَرِيكَ لَهُ ۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ

പറയുക: തീർച്ചയായും എന്റെ പ്രാർത്ഥനയും എന്റെ ആരാധനാകർമ്മങ്ങളും എന്റെ ജീവിതവും എന്റെ മരണവും ലോകരക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിന്നുള്ളതാകുന്നു. അവന് പങ്കുകാരനേയില്ല. അപ്രകാരമാണ് ഞാൻ കൽപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അനുസരിക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ ഒന്നാമനാണ്‌. [സൂറത്ത് അൽ-അൻആം – 162, 163]

അല്ലാഹുവിനോടുള്ള ഇഖ്ലാസ് സന്തോഷത്തിലേക്കുള്ള വഴിയാണ്

അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുന്നതിലൂടെയും അവനിലേക്ക് തിരിയുന്നതിലൂടെയും ദാസൻ ഐശ്വര്യവാനാകുന്നു. അല്ലാഹുവിനോടുള്ള കർമ്മങ്ങളിലെ ഇഖ്ലാസ് എന്നത് ദീനിന്റെ കാതലും, കർമ്മങ്ങളുടെ മകുടവും, സന്തോഷത്തിലേക്കുള്ള വഴിയുമാണ്. അത് അന്തസ്സിന്റെ മൂർത്തരൂപവും, ലക്ഷ്യബോധത്തിന്റെ ഔന്നത്യവും, യഥാർത്ഥ ബുദ്ധിയുമാണ്. ഒരാളുടെ ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെയും ഇഖ്ലാസിന്റെയും നന്മയിലൂടെയല്ലാതെ യാതൊന്നും പൂർത്തീകരിക്കപ്പെടുകയോ യാതൊരു അനുഗ്രഹങ്ങളും നേടുകയോ ഇല്ല.

തന്റെ പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബി ﷺ യോട് ഇഖ്ലാസുള്ളവനാകാൻ അനേകം വചനങ്ങളിലൂടെ അല്ലാഹു കൽപിച്ചിരിക്കുന്നു. അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു:

فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَّهُ الدِّينَ

അതിനാൽ കീഴ്‌വണക്കം അല്ലാഹുവിന് നിഷ്കളങ്കമാക്കിക്കൊണ്ട് അവനെ നീ ആരാധിക്കുക. [സൂറത്ത് അസ്സുമർ – 2]

അല്ലാഹു വീണ്ടും പറഞ്ഞു:

قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَّهُ الدِّينَ

പറയുക: കീഴ്‌വണക്കം അല്ലാഹുവിന് നിഷ്കളങ്കമാക്കിക്കൊണ്ട് അവനെ ആരാധിക്കുവാനാണ് തീർച്ചയായും ഞാൻ കൽപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്‌. [സൂറത്ത് അസ്സുമർ – 11]

അല്ലാഹു വീണ്ടും പറഞ്ഞു:

قُلِ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصًا لَّهُ دِينِي

പറയുക: അല്ലാഹുവെയാണ് ഞാൻ ആരാധിക്കുന്നത്‌; എന്റെ കീഴ്‌വണക്കം അവന് നിഷ്കളങ്കമാക്കിക്കൊണ്ട്‌. [സൂറത്ത് അസ്സുമർ – 14]

അതിനാൽ, കർമ്മങ്ങളുടെ നന്മ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുടെ നന്മയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുടെ നന്മ ഹൃദയത്തിന്റെ നന്മയിൽ നിന്നുമാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്.

കർമ്മങ്ങൾ അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനം, ഇഖ്ലാസും അതോടൊപ്പം പ്രവാചകന്റെ ﷺ ചര്യയോടുള്ള പിൻപറ്റലുമാണ്. അബ്ദുല്ലാഹി ബിൻ മസ്ഊദ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞു:³ “ശരിയായ ഉദ്ദേശ്യമില്ലാതെ സംസാരവും കർമ്മവും ഉപകരിക്കുകയില്ല. സുന്നത്തിനോട് യോജിക്കാതെ സംസാരവും കർമ്മവും ശരിയായ ഉദ്ദേശ്യവും ഉപകരിക്കുകയില്ല.” ⁴

ആരാധനയുടെ മേഖലയിൽ ഇഖ്ലാസ് വളരെ ഉന്നതമായ പദവിയുള്ളതാണ്. ഇബ്നുൽ ജൗസി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:⁵ “മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ എത്ര കുറവാണ്! കാരണം മിക്ക ആളുകളും തങ്ങളുടെ ആരാധനാകർമ്മങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരെ കാണിക്കുന്നതിലേക്ക് ചായ്‌വുള്ളവരാണ്.”⁶

ഇബ്നു റജബ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:⁷ “നമസ്കാരം, നോമ്പ് തുടങ്ങിയ നിർബന്ധ കർമ്മങ്ങൾ നിറവേറ്റുമ്പോൾ പൂർണ്ണമായ ലോകമാന്യം ഒരു സത്യവിശ്വാസിയിൽ കാണപ്പെടുന്നത് വളരെ അപൂർവ്വമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, നിർബന്ധ ദാനധർമ്മങ്ങൾ (സകാത്ത്), ഹജ്ജ്, മറ്റ് ബാഹ്യമായി പ്രകടമാകുന്ന കർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരിലേക്ക് ഉപകാരം എത്തുന്ന കർമ്മങ്ങളിലോ അത് പ്രകടമായേക്കാം. ഇത്തരം കർമ്മങ്ങളിൽ ഇഖ്ലാസ് കാത്തുസൂക്ഷിക്കുക എന്നത് വളരെ വിലപ്പെട്ടതാണ്. ഈ കർമ്മം നിരർത്ഥകമാണെന്നും, ഇതിന്റെ ഉടമ അല്ലാഹുവിന്റെ കോപത്തിനും ശിക്ഷയ്ക്കും അർഹനാണെന്നും ഒരു മുസ്‌ലിമും സംശയിക്കുകയില്ല.”⁸

കർമ്മങ്ങളിൽ ഇഖ്ലാസിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെ സൂചിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ഇമാം ബുഖാരി⁹ തന്റെ ‘സ്വഹീഹി’¹⁰ലും, അൽ-മഖ്ദിസി¹¹ തന്റെ ‘ഉംദത്തുൽ അഹ്കാമി’¹²ലും, അൽ-ബഗവി¹³ തന്റെ ‘ശർഹുസ്സുന്ന’¹⁴യിലും ‘മസ്വാബീഹുസ്സുന്ന’¹⁵യിലും, ഇമാം നവവി ¹⁶ തന്റെ നാൽപ്പത് ഹദീസുകളുടെ¹⁷ സമാഹാരത്തിലും:

إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ

“കർമ്മങ്ങൾ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്” എന്ന ഹദീസ് കൊണ്ടാണ് തങ്ങളുടെ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ആരംഭിച്ചത്.

സുഫ്‌യാൻ അസ്സൗരി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:¹⁸ “എന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തേക്കാൾ പ്രയാസകരമായി ഞാൻ മറ്റൊന്നിനെയും കൈകാര്യം ചെയ്തിട്ടില്ല; കാരണം അത് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതാണ്.”¹⁹

അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതി മാത്രം കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുള്ള നിഷ്കളങ്കമായ ഉദ്ദേശ്യമില്ലാതെ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നത് പാഴായിപ്പോകുന്ന ഊർജ്ജവും, ചിതറിപ്പോയ പരിശ്രമവുമാണ്. അത് അല്ലാഹുവിങ്കൽ തള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യും. അത്യുന്നതനായ അല്ലാഹു യാതൊന്നിന്റെയും ആവശ്യമില്ലാത്തവനാകുന്നു. തനിക്ക് വേണ്ടി മാത്രം തികച്ചും നിഷ്കളങ്കമായി സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന കർമ്മങ്ങൾ മാത്രമേ അവൻ സ്വീകരിക്കുകയുള്ളൂ. അബൂ ഉമാമ അൽ-ബാഹിലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ പറഞ്ഞു: ²⁰

عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ: أَرَأَيْتَ رَجُلًا غَزَا يَلْتَمِسُ الْأَجْرَ وَالذِّكْرَ، مَا لَهُ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا شَيْءَ لَهُ» فَأَعَادَهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، يَقُولُ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا شَيْءَ لَهُ» ثُمَّ قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ لَا يَقْبَلُ مِنَ الْعَمَلِ إِلَّا مَا كَانَ لَهُ خَالِصًا، وَابْتُغِيَ بِهِ وَجْهُهُ»

ഒരാൾ നബി ﷺ യുടെ അടുക്കൽ വന്ന് ചോദിച്ചു: ‘അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, പ്രതിഫലവും അതോടൊപ്പം പ്രശസ്തിയും ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരുവനെക്കുറിച്ച് താങ്കൾ എന്ത് പറയുന്നു?’ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ മറുപടി നൽകി: ‘അവന് യാതൊന്നുമില്ല.’ അയാൾ തന്റെ ചോദ്യം മൂന്ന് തവണ ആവർത്തിച്ചു; ഓരോ തവണയും അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ പറഞ്ഞു: ‘അവന് യാതൊന്നുമില്ല.’ ശേഷം അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: ‘തീർച്ചയായും, തനിക്ക് വേണ്ടി മാത്രം നിഷ്കളങ്കമായി ചെയ്യുന്നതും, തന്റെ മുഖം (പ്രീതി) ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്നതുമായ കർമ്മങ്ങളല്ലാതെ അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കുകയില്ല.’ [സുനനു നസാഈ – 3140] ²¹

നബി ﷺ പറഞ്ഞു: മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ، مَنْ عَمِلَ عَمَلًا أَشْرَكَ فِيهِ مَعِي غَيْرِي، تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ

“പങ്കുകാരിൽ വെച്ച് പങ്കാളിയുടെ ആവശ്യമില്ലാത്ത വിധം ഏറ്റവും സ്വയം പര്യാപ്തനായവനാണ് ഞാൻ. വല്ലവനും ഒരു കർമ്മം പ്രവർത്തിക്കുകയും അതിൽ എന്നോടൊപ്പം മറ്റൊരാളെ പങ്കുചേർക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവനെയും അവൻ പങ്കുചേർത്തതിനെയും ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണ്.” [സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം – 2985]²²

ഏതൊക്കെ കർമ്മങ്ങളിലാണ് ഒരാൾ അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി ഇഖ്ലാസ് സമർപ്പിക്കേണ്ടത്?

നമസ്കാരം, ഖുർആൻ പാരായണം തുടങ്ങിയ ആരാധനാകർമ്മങ്ങളിലും, ജനങ്ങളെ അല്ലാഹുവിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുക, ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക തുടങ്ങിയ പ്രകടമായ കർമ്മങ്ങളിലും മാത്രമേ ഇഖ്ലാസ് ആവശ്യമുള്ളൂ എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത് ശരിയല്ല. അയൽവാസികളെ സന്ദർശിക്കൽ, കുടുംബബന്ധം പുലർത്തൽ, മാതാപിതാക്കളോടുള്ള ബാധ്യതകൾ നിറവേറ്റൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെ എല്ലാ ആരാധനാകർമ്മങ്ങളിലും ഇഖ്ലാസ് നിർബന്ധമാണ്. ഈ കർമ്മങ്ങളിലും ഇഖ്ലാസ് ആവശ്യമാണ്, മാത്രമല്ല അവ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആരാധനാകർമ്മങ്ങളിൽ പെട്ടതുമാണ്.

അല്ലാഹു ഇഷ്ടപ്പെടുകയും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന എല്ലാ കർമ്മങ്ങൾക്കും, അവയുടെ സ്വഭാവം ഏതുതന്നെയായാലും, നിഷ്കളങ്കമായ ഉദ്ദേശ്യം ആവശ്യമാണ്. ക്രയവിക്രയങ്ങളിലെ സത്യസന്ധത, ജീവിതപങ്കാളിയോട് കാരുണ്യത്തോടെ പെരുമാറൽ, കുട്ടികളെ വളർത്തുന്നതിൽ പ്രതിഫലം ആഗ്രഹിക്കൽ, അതുപോലുള്ള മറ്റ് കാര്യങ്ങൾ എന്നിവ പോലുള്ള പരസ്പരമുള്ള ഇടപാടുകൾക്കും ഇത് ബാധകമാണ്. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

إِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلَّا أُجِرْتَ عَلَيْهَا، حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فِي امْرَأَتِكَ

“അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതി കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നീ എന്ത് ചെലവഴിച്ചാലും അതിന് നിനക്ക് പ്രതിഫലം നൽകപ്പെടാതിരിക്കില്ല; നിന്റെ ഭാര്യയുടെ വായിൽ നീ വെച്ചുകൊടുക്കുന്ന ഒരു പിടി ഭക്ഷണത്തിന് പോലും.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]²³

അതിനാൽ, അല്ലാഹു ഇഷ്ടപ്പെടുകയും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഓരോ കാര്യവും, അതൊരു വാക്കോ, പ്രകടമായതോ ഗോപനീയമായതോ ആയ കർമ്മമോ ഏതുമാകട്ടെ, അതൊരു ആരാധനയാണ്. ആ കർമ്മം എത്ര നിസ്സാരമായി തോന്നിയാലും അതിൽ ഇഖ്ലാസ് നിർബന്ധമാണ്.

കർമ്മങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം കുടികൊള്ളുന്നത് ഇഖ്ലാസിലാണ്

ഒരു ദാസൻ നിഷ്കളങ്കമായി ഉദ്ദേശിക്കുകയും ഒരു സൽകർമ്മം പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അത് ചെറുതാണെങ്കിൽ പോലും, അല്ലാഹു അത് സ്വീകരിക്കുകയും അതിന്റെ പ്രതിഫലം ഇരട്ടിയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلًا يَتَقَلَّبُ فِي الْجَنَّةِ فِي شَجَرَةٍ قَطَعَهَا مِنْ ظَهْرِ الطَّرِيقِ، كَانَتْ تُؤْذِي النَّاسَ وَفِي رِوَايَةٍ: مَرَّ رَجُلٌ بِغُصْنِ شَجَرَةٍ عَلَى ظَهْرِ طَرِيقٍ، فَقَالَ: وَاللَّهِ لَأُنَحِّيَنَّ هَذَا عَنِ الْمُسْلِمِينَ لَا يُؤْذِيهِمْ فَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ

“വഴിക്ക് കുറുകെയുണ്ടായിരുന്ന, മുസ്‌ലിംകൾക്ക് (ജനങ്ങൾക്ക്) ഉപദ്രവകരമായിരുന്ന ഒരു മരം വെട്ടിമാറ്റിയതിന്റെ പേരിൽ ഒരാൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഉല്ലസിച്ചു നടക്കുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു.” മറ്റൊരു നിവേദനത്തിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിട്ടുണ്ട്: “ഒരാൾ വഴിയിൽ കിടന്നിരുന്ന ഒരു മരച്ചില്ലയുടെ അരികിലൂടെ നടന്നുപോകാനിടയായി. അപ്പോൾ അയാൾ പറഞ്ഞു: ‘അല്ലാഹുവാണെ സത്യം, മുസ്‌ലിംകൾക്ക് ഉപദ്രവമാകാതിരിക്കാൻ ഞാൻ ഇത് ഇവിടെ നിന്നും നീക്കം ചെയ്യുക തന്നെ ചെയ്യും.’ അക്കാരണത്താൽ അയാൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]²⁴

വളരെ നിസ്സാരമെന്ന് തോന്നുന്ന ആ കർമ്മത്തോടൊപ്പമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇഖ്ലാസ് കാരണത്താൽ അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.

മനുഷ്യരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ വളരെ നിസ്സാരമായിരുന്ന, ഒരു മനുഷ്യന് പോലുമല്ലാതെ ഒരു നായക്ക് വെള്ളം നൽകുക എന്ന ഒരു ചെറിയ കർമ്മം ചെയ്ത, അതിന് മുമ്പ് നീചമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിരുന്ന ഒരു പാപിയായ സ്ത്രീയുടെ ഉദാഹരണം ചിന്തിച്ചു നോക്കുക. അവൾ ചെയ്ത കഴിഞ്ഞകാല പാപങ്ങൾക്കിടയിലും, ആ ചെറിയ കാരുണ്യപ്രവൃത്തിയുടെ പേരിൽ അല്ലാഹു അവൾക്ക് പൊറുത്തുകൊടുത്തു. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

بَيْنَمَا كَلْبٌ يُطِيفُ بِرَكِيَّةٍ، قَدْ كَادَ يَقْتُلُهُ الْعَطَشُ، إِذْ رَأَتْهُ بَغِيٌّ مِنْ بَغَايَا بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَنَزَعَتْ مُوقَهَا، فَاسْتَقَتْ لَهُ بِهِ، فَسَقَتْهُ إِيَّاهُ، فَغُفِرَ لَهَا بِهِ

“ഒരു നായ ഒരു കിണറ്റിന് ചുറ്റും കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. ദാഹം അതിനെ കൊല്ലുമെന്ന അവസ്ഥയിലെത്തിയിരുന്നു. ബനൂ ഇസ്റാഈല്യരിലെ ഒരു വേശ്യാസ്ത്രീ അതിനെ കാണാനിടയായി. അവൾ തന്റെ കാലുറ അഴിച്ചെടുക്കുകയും, അതിൽ കുറച്ചു വെള്ളം കോരിയെടുത്ത് ആ ദാഹിച്ച നായക്ക് കുടിക്കാൻ നൽകുകയും ചെയ്തു. ആ കാരണം കൊണ്ട് അല്ലാഹു അവൾക്ക് പൊറുത്തുകൊടുത്തു.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി] ²⁵

ഇസ്‌ലാമിൽ പ്രാധാന്യം കൽപ്പിക്കുന്നത് കർമ്മങ്ങളുടെ ആധിക്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മാത്രമല്ല. മറിച്ച്, നബി ﷺ യുടെ സുന്നത്തിനോട് (ചര്യയോട്) യോജിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങളുടെ ആധിക്യത്തോടൊപ്പം, ഉദ്ദേശ്യത്തിലും ലക്ഷ്യത്തിലുമുള്ള ഇഖ്ലാസിലാണ് യഥാർത്ഥ പ്രാധാന്യം കുടികൊള്ളുന്നത്. അല്ലാഹു തന്റെ വചനത്തിൽ ഈ കാര്യങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു:

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ

കീഴ്‌വണക്കം അല്ലാഹുവിന് നിഷ്കളങ്കമാക്കിക്കൊണ്ട് ഋജുമാനസരായ നിലയിൽ അവനെ ആരാധിക്കുവാനും, നമസ്കാരം നിലനിർത്തുവാനും സകാത്ത് നൽകുവാനും അല്ലാതെ അവരോട് കൽപിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അതാണ് വക്രതയില്ലാത്ത മതം. [സൂറത്ത് അൽ-ബയ്യിനഃ – 5]

പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ വചനം ഇഖ്ലാസ്, നമസ്കാരം നിലനിർത്തൽ, സകാത്ത് നൽകൽ എന്നിവയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

കർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുന്നത്, അവ എത്രത്തോളം അധികമാണെങ്കിലും, വിശ്വാസം ശരിയല്ലെങ്കിൽ ആ കർമ്മം ചെയ്തവനെ നരകാഗ്നിയിലേക്കാണ് നയിക്കുക – നമ്മൾ അല്ലാഹുവിനോട് ശരണം തേടുന്നു. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

وَقَدِمْنَا إِلَىٰ مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَّنثُورًا

അവർ പ്രവർത്തിച്ച കർമ്മങ്ങളുടെ നേരെ നാം തിരിയുകയും, നാമതിനെ പാറിപ്പറക്കുന്ന ധൂളിപോലെ ആക്കിത്തീർക്കുകയും ചെയ്യും. [സൂറത്ത് അൽ-ഫുർഖാൻ – 23]

ഫുദൈൽ ബിൻ ഇയാദ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ

നിങ്ങളിൽ ആരാണ് കൂടുതൽ നന്നായി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ എന്ന് പരീക്ഷിക്കുവാൻ വേണ്ടി മരണവും ജീവിതവും സൃഷ്ടിച്ചവനാണവൻ. അവൻ പ്രതാപിയും ഏറെ പൊറുക്കുന്നവനുമാകുന്നു. [സൂറത്ത് അൽ-മുൽക് – 2]

പരാമർശിക്കപ്പെട്ട ഈ വചനത്തെ വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഏറ്റവും മികച്ച കർമ്മം എന്നത് ഏറ്റവും നിഷ്കളങ്കവും (ഇഖ്ലാസുള്ളതും) ഏറ്റവും ശരിയായതുമായ കർമ്മമാണ്.” അപ്പോൾ അവർ ചോദിച്ചു: “ഓ അബൂ അലി, എന്താണ് അതിനെ നിഷ്കളങ്കവും ശരിയായതുമാക്കുന്നത്?” അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകി: “തീർച്ചയായും, ഒരു കർമ്മം നിഷ്കളങ്കമായിരിക്കുകയും എന്നാൽ ശരിയല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയില്ല. ഇനി ഒരു കർമ്മം ശരിയായിരിക്കുകയും എന്നാൽ നിഷ്കളങ്കമല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്താലും അത് സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയില്ല. ഒരു കർമ്മം നിഷ്കളങ്കവും അതോടൊപ്പം ശരിയായതുമായിരിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അത് സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയുള്ളൂ. നിഷ്കളങ്കമാകുക എന്നാൽ അത് അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി മാത്രമാകുക എന്നതാണ്. ശരിയാകുക എന്നാൽ അത് സുന്നത്തിനോട് യോജിക്കുന്നതാകുക എന്നതാണ്.”²⁶

നിങ്ങൾ ഒരു കർമ്മം പ്രവർത്തിച്ചില്ലെങ്കിൽ പോലും, നിഷ്കളങ്കമായ ഒരു ഉദ്ദേശ്യത്തിലൂടെ ആ കർമ്മത്തിന്റെ പ്രതിഫലം നിങ്ങൾക്ക് നേടാനാകും.

ഔദാര്യം എന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ ഗുണവിശേഷങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഒരു ദാസൻ സൽകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുകയും, എന്നാൽ അവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിനതീതമായ സാഹചര്യങ്ങൾ കാരണം അത് ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ വരികയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദാരമായ സമ്മാനമായി ആ കർമ്മത്തിനുള്ള പ്രതിഫലം അവർക്ക് നൽകപ്പെടുന്നു. ജാബിർ ബിൻ അബ്ദില്ലാ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു:²⁷ “ഞങ്ങൾ നബി ﷺ യോടൊപ്പം ഒരു യുദ്ധത്തിലായിരിക്കെ അവിടുന്ന് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

إِنَّ بِالْمَدِينَةِ لَرِجَالًا مَا سِرْتُمْ مَسِيرًا وَلَا قَطَعْتُمْ وَادِيًا إِلَّا كَانُوا مَعَكُمْ، حَبَسَهُمُ الْمَرَضُ وَفِي رِوَايَةٍ: إِلَّا شَرِكُوكُمْ فِي الْأَجْرِ

‘മദീനയിൽ ചില ആളുകൾ നമ്മുടെ പിന്നിലായി തങ്ങിനിൽക്കുന്നുണ്ട്. നിങ്ങൾ ഒരു വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴോ ഒരു താഴ്‌വര മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോഴോ എല്ലാം അവർ നിങ്ങളോടൊപ്പമുണ്ട്. രോഗമാണ് അവരെ തടഞ്ഞുനിർത്തിയത്.’ മറ്റൊരു നിവേദനത്തിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിട്ടുണ്ട്: ‘… പ്രതിഫലം നേടുന്നതിൽ അവർ നിങ്ങളോടൊപ്പം പങ്കുചേർന്നിട്ടല്ലാതെയില്ല.'” [സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം – 1911]²⁸

അനസ് ബിൻ മാലിക് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും ഇമാം ബുഖാരി ഈ ഹദീസ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.²⁹ തബൂക്ക് യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം നബി ﷺ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

إِنَّ بِالْمَدِينَةِ أَقْوَامًا، مَا سِرْتُمْ مَسِيرًا، وَلاَ قَطَعْتُمْ وَادِيًا إِلَّا كَانُوا مَعَكُمْ. حَبَسَهُمُ العُذْرُ

“നാം ഒരു വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴോ ഒരു താഴ്‌വര മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോഴോ എല്ലാം നമ്മുടെ ഒപ്പമുള്ള ചില ആളുകൾ മദീനയിലുണ്ട്. ന്യായമായ കാരണമാണ് അവരെ തടഞ്ഞുനിർത്തിയത്.” [സ്വഹീഹ് ബുഖാരി – 2839] ³⁰

സമ്പത്തില്ലാത്ത എന്നാൽ ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട്, “എനിക്ക് സമ്പത്തുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്നയാൾ ചെയ്യുന്നതുപോലെ (നല്ല കാര്യങ്ങൾ) ഞാനും ചെയ്യുമായിരുന്നു” എന്ന് പറയുന്ന ഒരാളെക്കുറിച്ചും നബി ﷺ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

فَهُوَ بِنِيَّتِهِ فَأَجْرُهُمَا سَوَاءٌ

“അവൻ തന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിനനുസരിച്ചാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുക, അതിനാൽ അവർ ഇരുവർക്കുമുള്ള പ്രതിഫലം തുല്യമായിരിക്കും.” [സുനനു തിർമിദി – 2325]³¹

അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനിൽ ﷺ നിന്ന് ഇബ്നു അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ നിവേദനം ചെയ്ത ഒരു ഖുദ്സിയ്യായ ഹദീസിൽ അവിടുന്ന് തന്റെ രക്ഷിതാവിൽ നിന്ന് ഇപ്രകാരം അറിയിക്കുന്നു:

إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ ثُمَّ بَيَّنَ ذَلِكَ، فَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً، فَإِنْ هُوَ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ عِنْدَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ إِلَى أَضْعَافٍ كَثِيرَةٍ

“തീർച്ചയായും അല്ലാഹു നന്മകളും തിന്മകളും രേഖപ്പെടുത്തിവെക്കുകയും തുടർന്ന് അവ വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്തു: വല്ലവനും ഒരു നന്മ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുകയും, എന്നാൽ അത് ചെയ്യാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അല്ലാഹു അത് തന്റെ അടുക്കൽ പൂർണ്ണമായ ഒരു നന്മയായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നതാണ്. ഇനി അവൻ അത് ഉദ്ദേശിക്കുകയും തുടർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അല്ലാഹു അത് തന്റെ അടുക്കൽ പത്ത് നന്മകൾ മുതൽ എഴുന്നൂറ് ഇരട്ടി വരെയും, അതിൽ കൂടുതലുമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]³²

അതിനാൽ, ഓരോ സൽകർമ്മത്തിനും ഒരു മുസ്‌ലിം തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഉമർ ബിൻ ഖത്വാബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ പറഞ്ഞു:³³ “കർമ്മങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും മികച്ചത്, അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കലുള്ള കാര്യങ്ങളിലുള്ള ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ സത്യസന്ധതയാണ്.”³⁴ ദാവൂദ് അത്ത്വാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:³⁵ “നല്ല ഉദ്ദേശ്യത്തിലാണ് എല്ലാ നന്മകളും ഒരുമിച്ചുകൂടുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടിട്ടുള്ളത്.”³⁶

തന്റെ കർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ തന്റെ ഉദ്ദേശ്യം നന്നാക്കട്ടെ. തീർച്ചയായും, ഒരു പിടി ഭക്ഷണം നൽകിയതാണെങ്കിൽ പോലും ദാസന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിനനുസരിച്ച് അല്ലാഹു പ്രതിഫലം നൽകുന്നതാണ്. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

إِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلَّا أُجِرْتَ عَلَيْهَا، حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فِي امْرَأَتِكَ

“അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതി കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നീ എന്ത് ചെലവഴിച്ചാലും അതിന് നിനക്ക് പ്രതിഫലം നൽകപ്പെടാതിരിക്കില്ല; നിന്റെ ഭാര്യയുടെ വായിൽ നീ വെച്ചുകൊടുക്കുന്ന ഒരു പിടി ഭക്ഷണത്തിന് പോലും.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]

മുൻഗാമികളായ സജ്ജനങ്ങൾ ഓരോ നല്ല കാര്യങ്ങളിലും നല്ല ഉദ്ദേശ്യം ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെ ഊന്നിപ്പറയാറുണ്ടായിരുന്നു. യഹ്‌യാ ബിൻ അബീ കസീർ رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:³⁷ “ഉദ്ദേശ്യം എങ്ങനെയായിരിക്കണമെന്ന് പഠിക്കുക; കാരണം കർമ്മങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നത് ഉദ്ദേശ്യത്തിനാണ്.”³⁸ സുബൈദ് അൽ-യാമി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:³⁹ “നീ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നല്ലൊരു ഉദ്ദേശ്യം നിനക്കുണ്ടായിരിക്കണം, നിന്റെ ശൗചാലയത്തിലേക്കുള്ള പോക്കിൽ പോലും.”

ഇഖ്ലാസിന്റെ പ്രതിഫലം

ഇഖ്ലാസോട് കൂടി ചെയ്യുമ്പോൾ മാത്രമേ സൽകർമ്മങ്ങൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയുള്ളൂ. ഇഖ്ലാസില്ലെങ്കിൽ, കർമ്മങ്ങൾ എത്രതന്നെ അധികമാണെങ്കിലും അവ തള്ളപ്പെടുന്നതാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ അനുമതിയോടെ, ഇഖ്ലാസ് പിശാചിന് ദാസന്റെ മേൽ ആധിപത്യമുണ്ടാകുന്നതിൽ നിന്ന് തടയുന്നു. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു ഇബ്‌ലീസിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു:

قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ

അവൻ (ഇബ്‌ലീസ്) പറഞ്ഞു: നിന്റെ പ്രതാപത്താണ സത്യം; അവരെ മുഴുവൻ ഞാൻ വഴിപിഴപ്പിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. അവരിൽ നിന്റെ നിഷ്കളങ്കരായ ദാസന്മാരൊഴികെ. [സൂറത്ത് സ്വാദ് – 82, 83]

നിഷ്കളങ്കനായ ദാസനെ അനുസരണക്കേടിൽ നിന്നും വെറുക്കപ്പെട്ട കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നും അല്ലാഹു സംരക്ഷിക്കുന്നു. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു യൂസുഫ് നബിയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു:

كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ ۚ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ

അപ്രകാരം സംഭവിച്ചത് തിന്മയും നീചവൃത്തിയും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് നാം തിരിച്ചുവിടാൻ വേണ്ടിയത്രെ. തീർച്ചയായും അദ്ദേഹം നമ്മുടെ നിഷ്കളങ്കരായ ദാസന്മാരിൽ പെട്ടവനാകുന്നു. [സൂറത്ത് യൂസുഫ് – 24]

ഇഖ്ലാസ് ഹൃദയത്തിന് ശാന്തതയും, സന്തോഷത്തിന്റെ അനുഭൂതിയും നൽകുന്നു, കൂടാതെ മറ്റുള്ളവരുടെ മുന്നിൽ അപമാനിതനാകുന്നതിൽ നിന്നുള്ള മോചനവും അത് നൽകുന്നു. ഫുദൈൽ ബിൻ ഇയാദ് رَحِمَهُ اللَّهُ വളരെ മനോഹരമായി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: “ആളുകളെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തുന്നു.” ⁴⁰അതായത്, ജനങ്ങൾക്ക് തനിക്ക് ഉപകാരമോ ഉപദ്രവമോ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല എന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, അവരിൽ നിന്ന് അവൻ ആശ്വാസം കണ്ടെത്തുന്നു.

ഇഖ്ലാസിലൂടെ പദവികൾ ഉയർത്തപ്പെടുകയും നന്മയുടെ വാതിലുകൾ തുറക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ فَتَعْمَلَ عَمَلًا تَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللَّهِ، إِلَّا ازْدَدْتَ بِهِ دَرَجَةً وَرِفْعَةً

“നീ (നിന്റെ സ്വഹാബികൾക്ക്) പിന്നിലായി അവശേഷിക്കുകയും, എന്നിട്ട് നീ അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതി കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് വല്ല കർമ്മവും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അതിലൂടെ നിനക്ക് പദവിയും ഔന്നത്യവും വർദ്ധിക്കപ്പെടാതിരിക്കില്ല.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]⁴¹

അബൂബക്കർ ബിൻ അയ്യാശ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:⁴² “അബൂബക്കർ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ നമസ്കാരത്തിന്റെയോ നോമ്പിന്റെയോ ആധിക്യം കൊണ്ടല്ല അവരെ (മറ്റു സ്വഹാബികളെ) മുൻകടന്നത്; മറിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന ഒരു കാര്യം കൊണ്ടാണ്.” ⁴³

ഇഖ്ലാസോട് കൂടിയുള്ള ചെറിയൊരു കർമ്മം പോലും അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കൽ മഹത്തരമാണ്, അതിനുള്ള പ്രതിഫലം ഇരട്ടിയാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

مَنْ تَصَدَّقَ بِعَدْلِ تَمْرَةٍ مِنْ كَسْبٍ طَيِّبٍ، وَلاَ يَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا الطَّيِّبَ، وَإِنَّ اللَّهَ يَتَقَبَّلُهَا بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يُرَبِّيهَا لِصَاحِبِهِ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلُوَّهُ حَتَّى تَكُونَ مِثْلَ الجَبَلِ

“വല്ലവനും ന്യായമായ സമ്പാദ്യത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കാരക്കയുടെ തുല്യമായതെന്തെങ്കിലും ദാനം ചെയ്താൽ – നല്ലതല്ലാതെ അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കുകയില്ല – അല്ലാഹു അതിനെ തന്റെ വലതുകൈ കൊണ്ട് സ്വീകരിക്കുന്നതും, നിങ്ങളിലൊരാൾ തന്റെ കുതിരക്കുട്ടിയെ വളർത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നത് പോലെ ആ ദാനം നൽകിയവന് വേണ്ടി അതൊരു മലയോളം വലുതാകുന്നത് വരെ അല്ലാഹു അതിനെ വളർത്തുന്നതുമാണ്.”⁴⁴ [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി] ⁴⁵

അബ്ദുല്ലാഹി ബിൻ അൽ-മുബാറക് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:⁴⁶ “ചെറിയൊരു കർമ്മത്തെ ഉദ്ദേശ്യം വലുതാക്കിയേക്കാം, അതുപോലെ ഒരു വലിയ കർമ്മത്തെ ഉദ്ദേശ്യം ചെറുതാക്കിയേക്കാം.” ⁴⁷

മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

അല്ലാഹു താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർക്ക് ഇരട്ടിയാക്കിക്കൊടുക്കുന്നതാണ്‌. അല്ലാഹു വിപുലമായ കഴിവുള്ളവനും എല്ലാം അറിയുന്നവനുമാണ്‌. [സൂറത്ത് അൽ-ബഖറഃ – 261]

ഈ വചനത്തെക്കുറിച്ച് ഇബ്നു കസീർ رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: “അതായത്, അവന്റെ കർമ്മത്തിലുള്ള ഇഖ്ലാസിന്റെ തോതനുസരിച്ച്.”⁴⁸

ഇഖ്ലാസ് ശക്തമാകുമ്പോൾ, ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ മഹത്വം വർദ്ധിക്കുകയും, സൽകർമ്മം (മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന്) മറച്ചുവെക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു – മറച്ചുവെക്കൽ സുന്നത്തുള്ള കർമ്മങ്ങളിൽ – അങ്ങനെ ആ ദാസൻ തന്റെ രക്ഷിതാവിലേക്ക് കൂടുതൽ അടുക്കുന്നു. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ، يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ… وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فَأَخْفَاهَا حَتَّى لاَ تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا تُنْفِقُ يَمِينُهُ

“അല്ലാഹുവിന്റെ തണലല്ലാതെ മറ്റൊരു തണലുമില്ലാത്ത ആ ദിനത്തിൽ ഏഴ് വിഭാഗം ആളുകൾക്ക് അല്ലാഹു തന്റെ തണൽ നൽകുന്നതാണ്.” ആ ഏഴ് വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് അവിടുന്ന് പരാമർശിച്ചു: “തന്റെ വലതുകൈ ചെലവഴിക്കുന്നത് ഇടതുകൈ പോലും അറിയാത്ത വിധം രഹസ്യമായി ദാനധർമ്മം ചെയ്ത⁴⁹ വ്യക്തി.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]

എന്റെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും എനിക്ക് എങ്ങനെ അല്ലാഹുവിനോട് ഇഖ്ലാസുള്ളവനാകാം?

മനുഷ്യരുടെ സൽകർമ്മങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാനാണ് പിശാച് എപ്പോഴും ശ്രമിക്കുന്നത്. ഒരു സത്യവിശ്വാസി അല്ലാഹുവിലുള്ള വിശ്വാസത്തോടും തന്റെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും അവന് മാത്രം സമർപ്പിക്കുന്ന ഇഖ്ലാസോടും കൂടി അല്ലാഹുവെ കണ്ടുമുട്ടുന്നത് വരെ തന്റെ ശത്രുവായ പിശാചിനോട് നിരന്തരമായ പോരാട്ടത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇഖ്ലാസ് നേടാനുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട കാരണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. ദുആ:

മാർഗ്ഗദർശനം അല്ലാഹുവിന്റെ കൈകളിലാണ്, ഹൃദയങ്ങൾ പരമകാരുണികനായ അല്ലാഹുവിന്റെ വിരലുകളിൽ നിന്നുള്ള രണ്ട് വിരലുകൾക്കിടയിലുമാണ്, അവൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ അതിനെ തിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, എല്ലാ മാർഗ്ഗദർശനത്തിന്റെയും ഉറവിടമായ അല്ലാഹുവിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുക, നിങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളും നിസ്സഹായതയും അവനോട് അറിയിക്കുക, ഇഖ്ലാസിനായി നിരന്തരം അവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുക. ഉമർ ബിൻ ഖത്വാബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ സ്ഥിരമായി നടത്തിയിരുന്ന പ്രാർത്ഥനകളിൽ ഒന്ന് ഇപ്രകാരമായിരുന്നു: ⁵⁰

اللَّهُمَّ اجْعَلْ عَمَلِي كُلَّهُ صَالِحًا، وَاجْعَلْهُ لِوَجْهِكَ خَالِصًا، وَلَا تَجْعَلْ لِأَحَدٍ فِيهِ شَيْئًا

“അല്ലാഹുവേ, എന്റെ കർമ്മങ്ങളെയെല്ലാം നീ സൽകർമ്മങ്ങളാക്കേണമേ, അത് നിന്റെ പ്രീതിക്ക് വേണ്ടി മാത്രമുള്ളതാക്കേണമേ, അതിൽ മറ്റാർക്കും യാതൊരു പങ്കും നീ ആക്കരുതേ.”

2. സ്വന്തം കർമ്മങ്ങൾ ഗോപനീയമാക്കൽ:

മറച്ചുവെക്കൽ മതത്തിൽ നിയമമാക്കപ്പെട്ട ഒരു കർമ്മം രഹസ്യമാക്കപ്പെടുമ്പോഴെല്ലാം, അത് ഇഖ്ലാസിനോട് കൂടുതൽ അടുത്തുനിൽക്കുന്നതും സ്വീകരിക്കപ്പെടാൻ കൂടുതൽ സാധ്യതയുള്ളതുമാകുന്നു. നിഷ്കളങ്കനായ സത്യവിശ്വാസി തന്റെ പാപങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ തന്റെ സൽകർമ്മങ്ങൾ മറച്ചുവെക്കാനും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ തണലല്ലാതെ മറ്റൊരു തണലുമില്ലാത്ത ആ ദിനത്തിൽ അല്ലാഹു തന്റെ തണൽ നൽകുന്ന ഏഴ് വിഭാഗം ആളുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഹദീസിൽ ഇപ്രകാരം പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: “തന്റെ വലതുകൈ ചെലവഴിക്കുന്നത് ഇടതുകൈ പോലും അറിയാത്ത വിധം രഹസ്യമായി ദാനധർമ്മം ചെയ്ത വ്യക്തി.” (മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി).

ബിശ്ർ അൽ-ഹാരിസ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:⁵¹ “ആളുകൾ നിന്നെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ വേണ്ടി നീ സൽകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യരുത്. നിന്റെ തിന്മകൾ നീ മറച്ചുവെക്കുന്നതുപോലെ നിന്റെ നന്മകളും നീ മറച്ചുവെക്കുക.”⁵²

പകലിലെ സുന്നത്ത് നമസ്കാരങ്ങളേക്കാൾ രാത്രിയിലെ സുന്നത്ത് നമസ്കാരങ്ങൾക്ക് ശ്രേഷ്ഠത നൽകപ്പെട്ടതും, മറ്റു സമയങ്ങളേക്കാൾ അത്താഴസമയത്ത് പാപമോചനം തേടുന്നതിന് മുൻഗണന നൽകപ്പെട്ടതും, അവ രഹസ്യമായതുകൊണ്ടും ഇഖ്ലാസിനോട് കൂടുതൽ അടുത്ത് നിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാണ്.

3. സൽകർമ്മങ്ങളിൽ നിങ്ങൾക്ക് മുകളിലുള്ള സജ്ജനങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിലേക്ക് നോക്കുക:

നിങ്ങളുടെ സൽകർമ്മങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ, നന്മയിലേക്ക് കുതിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങളെക്കാൾ താഴെയുള്ള സമകാലികരുടെ കർമ്മങ്ങളിലേക്ക് നോക്കരുത്. പകരം, പ്രവാചകന്മാരെയും സജ്ജനങ്ങളെയും മാതൃകയാക്കാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുക. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

أُولَٰئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ۖ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ

അവരെയാണ് അല്ലാഹു നേർവഴിയിലാക്കിയിട്ടുള്ളത്. അതിനാൽ അവരുടെ നേർവഴിയെ നീ പിന്തുടർന്ന് കൊള്ളുക. [സൂറത്ത് അൽ-അൻആം – 90]

പണ്ഡിതന്മാർ, ആരാധനാകർമ്മങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നവർ, ഉത്തമരായ വ്യക്തികൾ, ഭൗതികവിരക്തർ എന്നിവരിലെ സജ്ജനങ്ങളുടെ ജീവചരിത്രങ്ങൾ വായിക്കുക. ഇത് ഹൃദയത്തിൽ വിശ്വാസം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ കാരണമാകും.

4. സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളെ നിസ്സാരമായി കാണൽ:

ഒരു ദാസന്റെ ന്യൂനതകളിൽ ഒന്നാണ് സ്വയം സംതൃപ്തി അടയുക എന്നത്. തന്നെത്തന്നെ സംതൃപ്തിയോടെ നോക്കിക്കാണുന്നവൻ സ്വയം നശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. തന്റെ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളെ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിക്കാണുന്നവൻ തന്റെ ഇഖ്ലാസിനെ കുറയ്ക്കുകയോ, അതിനെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ സൽകർമ്മം ചെയ്തതിന് ശേഷം അതിനെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഇബ്നുൽ ഖയ്യിം رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: “ഒരു കർമ്മം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടുവെന്നതിന്റെ അടയാളങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ് നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ അത് നിസ്സാരവും കുറഞ്ഞതുമായി തോന്നുക എന്നത്. അറിവുള്ള ഒരു വ്യക്തി തന്റെ അനുസരണങ്ങൾക്ക് ശേഷവും അല്ലാഹുവിനോട് പാപമോചനം തേടുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് വരെ അതെത്തും.”⁵³ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ ﷺ നമസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കിയാൽ അല്ലാഹുവിനോട് മൂന്ന് തവണ പാപമോചനം തേടാറുണ്ടായിരുന്നു എന്നത് അവിടുത്തെ ചര്യയായിരുന്നു.

5. കർമ്മങ്ങൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടാതിരിക്കുമോ എന്ന ഭയം:

നിങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഓരോ സൽകർമ്മത്തെയും ചെറിയൊരു കാര്യമായി പരിഗണിക്കുക. അത് ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് സ്വീകരിക്കപ്പെടാതിരിക്കുമോ എന്ന് ഭയപ്പെടുക. അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടുന്നതിൽ നിന്നോ അഹങ്കരിക്കുന്നതിൽ നിന്നോ നിങ്ങളെത്തന്നെ സംരക്ഷിക്കുക. പകരം, അത് സ്വീകരിക്കപ്പെടാതിരിക്കുമോ എന്ന ഭയം മനസ്സിൽ നിലനിർത്തുക. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

وَلَا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنكَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبَىٰ مِنْ أُمَّةٍ ۚ إِنَّمَا يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ ۚ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

ഉറപ്പുള്ളതായി നൂറ്റെടുത്ത ശേഷം തന്റെ നൂൽ പല ഇഴകളായി പൊട്ടിച്ചെറിഞ്ഞ ഒരുവളെപ്പോലെ നിങ്ങൾ ആകരുത്. ഒരു സമുദായം മറ്റൊരു സമുദായത്തെക്കാൾ കൂടുതൽ എണ്ണമുള്ളവരായതിന്റെ പേരിൽ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സത്യവാചകങ്ങളെ നിങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ചതിപ്രയോഗത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗമാക്കുന്നു. അതിലൂടെ അല്ലാഹു നിങ്ങളെ പരീക്ഷിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഏതൊരു കാര്യത്തിൽ നിങ്ങൾ ഭിന്നിച്ച് കൊണ്ടിരുന്നുവോ ആ കാര്യം ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപിന്റെ നാളിൽ അവൻ നിങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമാക്കിത്തരിക തന്നെ ചെയ്യും. [സൂറത്ത് അൻ-നഹ്ൽ – 92]

ഇമാം അഹ്മദും⁵⁴ ഇമാം തിർമിദിയും⁵⁵ വിശ്വാസികളുടെ മാതാവായ ആയിശ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا യിൽ നിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു:⁵⁶ അവർ പറഞ്ഞു: ‘അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ,

وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوْا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَىٰ رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ

തങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യുന്നതെന്തും തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക് മടങ്ങിച്ചെല്ലേണ്ടവരാണല്ലോ എന്ന ഭയത്തോട് കൂടി ദാനം ചെയ്യുന്നവർ. [സൂറത്ത് അൽ-മുഅ്മിനൂൻ – 60]

മോഷ്ടിക്കുകയും വ്യഭിചരിക്കുകയും മദ്യപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരാണോ ഈ വചനത്തിൽ ഉദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നത്?’ നബി ﷺ മറുപടി നൽകി:

لاَ يَا ابْنَةَ الصِّدِّيقِ، وَلَكِنَّهُمْ الَّذِينَ يَصُومُونَ وَيُصَلُّونَ وَيَتَصَدَّقُونَ، وَهُمْ يَخَافُونَ أَنْ لاَ تُقْبَلَ مِنْهُمْ

‘അല്ല, സിദ്ദീഖിന്റെ മകളേ, മറിച്ച് ഇവർ നോമ്പനുഷ്ഠിക്കുകയും, നമസ്കരിക്കുകയും, ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവരാണ്. എന്നിരുന്നാലും തങ്ങളുടെ ആ കർമ്മങ്ങൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയില്ലേ എന്ന് ഭയപ്പെടുന്നവരാണവർ.'”

ഇബ്നു കസീർ رَحِمَهُ اللَّهُ മുകളിൽ പറഞ്ഞ വചനത്തിന്റെ വിശദീകരണത്തിൽ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: “തങ്ങൾ നൽകുന്നതെന്തും സ്വീകരിക്കപ്പെടാതിരിക്കുമോ എന്ന് ഭയന്നുകൊണ്ട് നൽകുന്നവരാണ് അവർ; ദാനം ചെയ്യാനുള്ള നിബന്ധനകൾ പാലിക്കുന്നതിൽ തങ്ങൾക്ക് വീഴ്ചകൾ സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമോ എന്ന ഭയം കാരണമാണത്.”⁵⁷

കർമ്മം ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പും, സമയത്തും, ശേഷവും ഇഖ്ലാസ് നിലനിർത്താൻ പരിശ്രമിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

6. ജനങ്ങളുടെ സംസാരത്തിൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെടാതിരിക്കൽ:

ജനങ്ങളുടെ പ്രശംസയിൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെടാത്തവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വിജയിച്ച വ്യക്തി. നന്മ ചെയ്തതിന് അവർ പ്രശംസിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അത് അവരുടെ വിനയവും അല്ലാഹുവോടുള്ള ഭയവും വർദ്ധിപ്പിക്കുക മാത്രമേ ചെയ്യുന്നുള്ളൂ. ജനങ്ങളുടെ പ്രശംസ തങ്ങൾക്ക് ഒരു പരീക്ഷണമായേക്കാം എന്ന് അവർ ഉറച്ചുവിശ്വസിക്കുന്നു. അല്ലാഹുവിനല്ലാതെ പ്രശംസ കൊണ്ടോ വിമർശനം കൊണ്ടോ യാതൊരു ഉപകാരമോ ഉപദ്രവമോ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല എന്നതിനാൽ, ഈ പരീക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ അവർ അല്ലാഹുവിനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട്, ജനങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾക്ക് യാതൊരു ഉപകാരമോ ഉപദ്രവമോ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല എന്നതുകൊണ്ട് തന്നെ, അവരെ ഖബറിലെ അന്തേവാസികളുടെ അതേ പദവിയിൽ കാണുക. ഇബ്നുൽ ജൗസി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: “ജനങ്ങളുടെ അംഗീകാരം തേടുന്നതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുക, സൽകർമ്മങ്ങളിലൂടെയും, ഉദ്ദേശ്യങ്ങളിലെ ഇഖ്ലാസിലൂടെയും, സ്വന്തം അവസ്ഥകൾ മറച്ചുവെക്കുന്നതിലൂടെയും അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥാനമാനങ്ങൾക്കുള്ള ആഗ്രഹത്തെ ഇല്ലാതാക്കുക. ഇതാണ് ഒരാളെ ഉന്നതനാക്കുന്നത്.” ⁵⁸

7. സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെയും നരകത്തിന്റെയും അധികാരം ജനങ്ങൾക്കല്ല എന്ന് തിരിച്ചറിയൽ:

താൻ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആളുകൾ ന്യായവിധി നാളിലെ സമ്മേളനത്തിൽ ഭയത്തോടെയും തങ്ങളുടെ രഹസ്യങ്ങൾ വെളിവാക്കപ്പെട്ടവരായും തന്നോടൊപ്പം നിൽക്കുന്നവരാണെന്ന് ഒരു ദാസൻ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, തന്റെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെ അവരിലേക്ക് തിരിക്കുന്നത് അസ്ഥാനത്താണെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ആ പ്രയാസകരമായ സമയത്ത് അവന്റെ ഭാരം ലഘൂകരിക്കാൻ അവർ അശക്തരാണ്. അങ്ങനെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, പ്രതിഫലത്തിന്റെയും ശിക്ഷയുടെയും അധികാരമുള്ളവനും, എല്ലാ ദാസന്മാരും ആർക്ക് മുന്നിലാണോ കീഴ്‌പ്പെടുന്നത് അവനും മാത്രമായിരിക്കണം കർമ്മങ്ങൾ സമർപ്പിക്കേണ്ടതെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ബോധ്യമാകും.

അതുകൊണ്ട് സത്യവിശ്വാസിയേ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് പ്രവേശനം നൽകാൻ മനുഷ്യർക്ക് സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ മേൽ അധികാരമില്ലെന്നും, നിങ്ങൾ അവരുടെ സഹായം തേടിയാൽ പോലും നരകത്തിൽ നിന്ന് നിങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയില്ലെന്നും ഉറച്ചുവിശ്വസിക്കുക. ആദം നബി മുതൽ അവസാനത്തെ വ്യക്തി വരെയുള്ള മുഴുവൻ മനുഷ്യരും നിങ്ങളുടെ പിന്നിൽ അണിനിരന്നാലും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഒരൊറ്റ ചുവടുപോലും നിങ്ങളെ മുന്നോട്ട് നയിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയില്ല.

പിന്നെ നിങ്ങളുടെ വിധിയുടെ മേൽ യാതൊരു നിയന്ത്രണവുമില്ലാത്ത ജനങ്ങളുടെ അംഗീകാരം എന്തിനാണ് തേടുന്നത്? ഇബ്നു റജബ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: “ഭൗതികമായ പ്രശസ്തി ആഗ്രഹിച്ച് വല്ലവനും നോമ്പനുഷ്ഠിക്കുകയും, നമസ്കരിക്കുകയും, അല്ലാഹുവിനെ സ്മരിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവന് അതിൽ യാതൊരു നന്മയുമില്ല. അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പാപങ്ങൾ കാരണം അത് അവന് യാതൊരു ഉപകാരവും ചെയ്യുന്നില്ല, അത് മറ്റാർക്കും ഉപകാരപ്പെടുന്നുമില്ല.” ⁵⁹

മാത്രമല്ല, ആരുടെ പ്രശംസയ്ക്ക് വേണ്ടിയാണോ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളെ മോടിയാക്കുന്നത് അവർ നിങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാക്കുകയില്ല. മറിച്ച്, അവർ നിങ്ങളെ വിമർശിക്കുകയും, നിങ്ങളുടെ പോരായ്മകൾ വെളിപ്പെടുത്തുകയും, നിങ്ങളോട് ശത്രുത വെച്ചുപുലർത്തുകയും ചെയ്യും. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

مَنْ سَمَّعَ سَمَّعَ اللَّهُ بِهِ، وَمَنْ يُرَائِي يُرَائِي اللَّهُ بِهِ

“ആളുകൾ കേട്ട് തന്നെ പ്രശംസിക്കാൻ വേണ്ടി വല്ലവനും പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അല്ലാഹു (ന്യായവിധി നാളിൽ) ജനങ്ങളെ അത് കേൾപ്പിക്കുകയും അവനെ അപമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. ആളുകൾ കണ്ട് തന്നെ പ്രശംസിക്കാൻ വേണ്ടി വല്ലവനും പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അല്ലാഹു (ന്യായവിധി നാളിൽ) ജനങ്ങളെ അത് കാണിക്കുകയും അവനെ അപമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]⁶⁰

എങ്കിലും, നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതിക്ക് വേണ്ടി മാത്രം ആത്മാർത്ഥമായി പരിശ്രമിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ നിങ്ങളെ സ്നേഹിക്കും, ദാസന്മാരും നിങ്ങളെ സ്നേഹിക്കും. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا

തീർച്ചയായും വിശ്വസിക്കുകയും സൽകർമ്മങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തവരാരോ അവർക്ക് പരമകാരുണികനായ അല്ലാഹു സ്നേഹമുണ്ടാക്കിക്കൊടുക്കുന്നതാണ്. [സൂറത്ത് മർയം – 96] ⁶¹

8. ഖബറിൽ നിങ്ങൾ ഒറ്റക്കായിരിക്കും എന്ന് ഓർക്കുക:

ആത്മാക്കൾ അവയുടെ ലക്ഷ്യം ഓർമ്മിക്കുന്നതിലൂടെ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഖബറിൽ താൻ ഒറ്റക്കായിരിക്കുമെന്നും, യാതൊരു കൂട്ടുകാരും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും, സൽകർമ്മങ്ങളല്ലാതെ മറ്റൊന്നും അവിടെ ഉപകരിക്കുകയില്ലെന്നും, മനുഷ്യർക്കൊന്നും തന്നെ ഖബറിലെ യാതൊരു ശിക്ഷയും തനിക്ക് ലഘൂകരിച്ച് തരാൻ കഴിയില്ലെന്നും, എല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ കൈകളിലാണെന്നും ഒരു ദാസൻ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ; മഹോന്നതനും പ്രതാപിയുമായ തന്റെ സ്രഷ്ടാവിന് വേണ്ടി മാത്രമുള്ള നിഷ്കളങ്കമായ കർമ്മങ്ങൾക്കല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനും തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് അവൻ ഉറച്ചുവിശ്വസിക്കുന്നു. ഇബ്നുൽ ഖയ്യിം رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: “ഒരു ദാസനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഏറ്റവും പ്രയോജനപ്രദമായതും, അവന്റെ നന്മയ്ക്ക് ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായതുമായ കാര്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് അല്ലാഹുവെ കണ്ടുമുട്ടാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പ്. കാരണം അല്ലാഹുവെ കണ്ടുമുട്ടാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നവന്റെ ഹൃദയം ഭൗതികജീവിതത്തിൽ നിന്നും അതിനെ പിന്തുടരുന്നതിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കുന്നതാണ്.” ⁶²

സജ്ജനങ്ങളിലേക്ക് ലോകമാന്യം കടന്നുവരുമോ?

ദാസനെ വഞ്ചിക്കാൻ പിശാചിന് അനേകം വഴികളുണ്ട്. ഓരോ വിഭാഗം ആളുകളെയും വഴിപിഴപ്പിക്കാൻ അവൻ അവർക്കനുയോജ്യമായ വേഷമണിയുന്നു. കച്ചവടക്കാരെ പലിശ തിന്നാൻ അവൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, സ്ത്രീകൾക്ക് വിലക്കപ്പെട്ട അലങ്കാരങ്ങൾ അവൻ മനോഹരമാക്കി കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. സജ്ജനങ്ങളിലേക്ക് അവൻ കടന്നുവരുന്നത് ലോകമാന്യത്തിന്റെ (രിയാഅ്) വാതിലിലൂടെയാണ്.

അത്-ത്വീബി رَحِمَهُ اللَّهُ ലോകമാന്യത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു:⁶³ “മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളും ഗോപനീയമായ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുമുള്ള, ആത്മാവിനെ ബാധിക്കുന്ന ഏറ്റവും അപകടകരമായ രോഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണത്. പണ്ഡിതന്മാരും, ആരാധനാകർമ്മങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നവരും, പരലോകത്തേക്കുള്ള പാതയിൽ നിലകൊള്ളാൻ കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുന്നവരുമെല്ലാം ഇതിലൂടെ പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.” ⁶⁴

പിശാച് ദാസനെതിരെ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏറ്റവും ഗോപനീയവും അപകടകരവുമായ വാതിലുകളിൽ ഒന്നാണിത്. ‘തയ്‌സീറുൽ അസീസിൽ ഹമീദ്’⁶⁵ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇപ്രകാരം പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്: “സജ്ജനങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ദജ്ജാലിന്റെ പരീക്ഷണത്തേക്കാൾ ഭയപ്പെടേണ്ടത് ലോകമാന്യത്തെയാണ്.”

നബി ﷺ തന്റെ അനുചരന്മാർക്ക് ഇതിനെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാറുണ്ടായിരുന്നു. അവിടുന്ന് അവരോട് ചോദിച്ചു:

أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِمَا هُوَ أَخْوَفُ عَلَيْكُمْ عِنْدِي مِنَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ؟ قَالَ قُلْنَا: بَلَى، فَقَالَ: الشِّرْكُ الْخَفِيُّ، أَنْ يَقُومَ الرَّجُلُ يُصَلِّي، فَيُزَيِّنُ صَلَاتَهُ، لِمَا يَرَى مِنْ نَظَرِ رَجُلٍ

“‘മസീഹുദ്ദജ്ജാലിനേക്കാൾ നിങ്ങളുടെ മേൽ ഞാൻ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭയപ്പെടുന്ന ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് അറിയിച്ചു തരട്ടെയോ?’ ഞങ്ങൾ പറഞ്ഞു: ‘അതെ.’ അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: ‘അതാണ് ഗോപനീയമായ ശിർക്ക് (ശിർക്കുൽ ഖഫിയ്യ്); അതായത്, ഒരാൾ നമസ്കരിക്കാൻ നിൽക്കുകയും, മറ്റൊരാൾ തന്നെ നോക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് കണ്ട് അവൻ തന്റെ നമസ്കാരം മനോഹരമാക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത്.'” [മുസ്നദ് അഹ്മദ് – 11252]⁶⁶

ഒരു നല്ല വ്യക്തി തന്റെ കർമ്മങ്ങളിലൂടെ ലോകമാന്യം കാണിക്കുകയാണെങ്കിൽ, പരലോകത്ത് മറ്റുള്ളവർക്ക് മുമ്പായി അവനായിരിക്കും ശിക്ഷിക്കപ്പെടുക. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

إِنَّ أَوَّلَ النَّاسِ يُقْضَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَيْهِ رَجُلٌ اسْتُشْهِدَ، فَأُتِيَ بِهِ فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ فَعَرَفَهَا، قَالَ: فَمَا عَمِلْتَ فِيهَا؟ قَالَ: قَاتَلْتُ فِيكَ حَتَّى اسْتُشْهِدْتُ، قَالَ: كَذَبْتَ، وَلَكِنَّكَ قَاتَلْتَ لِأَنْ يُقَالَ: جَرِيءٌ، فَقَدْ قِيلَ، ثُمَّ أُمِرَ بِهِ فَسُحِبَ عَلَى وَجْهِهِ حَتَّى أُلْقِيَ فِي النَّارِ، وَرَجُلٌ تَعَلَّمَ الْعِلْمَ، وَعَلَّمَهُ وَقَرَأَ الْقُرْآنَ، فَأُتِيَ بِهِ فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ فَعَرَفَهَا، قَالَ: فَمَا عَمِلْتَ فِيهَا؟ قَالَ: تَعَلَّمْتُ الْعِلْمَ، وَعَلَّمْتُهُ وَقَرَأْتُ فِيكَ الْقُرْآنَ، قَالَ: كَذَبْتَ، وَلَكِنَّكَ تَعَلَّمْتَ الْعِلْمَ لِيُقَالَ: عَالِمٌ، وَقَرَأْتَ الْقُرْآنَ لِيُقَالَ: هُوَ قَارِئٌ، فَقَدْ قِيلَ، ثُمَّ أُمِرَ بِهِ فَسُحِبَ عَلَى وَجْهِهِ حَتَّى أُلْقِيَ فِي النَّارِ، وَرَجُلٌ وَسَّعَ اللهُ عَلَيْهِ، وَأَعْطَاهُ مِنْ أَصْنَافِ الْمَالِ كُلِّهِ، فَأُتِيَ بِهِ فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ فَعَرَفَهَا، قَالَ: فَمَا عَمِلْتَ فِيهَا؟ قَالَ: مَا تَرَكْتُ مِنْ سَبِيلٍ تُحِبُّ أَنْ يُنْفَقَ فِيهَا إِلَّا أَنْفَقْتُ فِيهَا لَكَ، قَالَ: كَذَبْتَ، وَلَكِنَّكَ فَعَلْتَ لِيُقَالَ: هُوَ جَوَادٌ، فَقَدْ قِيلَ، ثُمَّ أُمِرَ بِهِ فَسُحِبَ عَلَى وَجْهِهِ، ثُمَّ أُلْقِيَ فِي النَّارِ

“ന്യായവിധി നാളിൽ ജനങ്ങളിൽ വെച്ച് ആദ്യമായി വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുക രക്തസാക്ഷിയായി മരിച്ച ഒരാളായിരിക്കും. അയാളെ കൊണ്ടുവരപ്പെടുകയും, അല്ലാഹു താൻ നൽകിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾ അയാളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും അയാൾ അത് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്യും. അപ്പോൾ അല്ലാഹു ചോദിക്കും: ‘ഇവകൊണ്ട് നീ എന്ത് കർമ്മമാണ് ചെയ്തത്?’ അയാൾ പറയും: ‘ഞാൻ നിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ പോരാടുകയും അങ്ങനെ രക്തസാക്ഷിയാകുകയും ചെയ്തു.’ അല്ലാഹു പറയും: ‘നീ കളവ് പറഞ്ഞു. മറിച്ച്, നീ ധീരനാണെന്ന് ജനങ്ങൾ പറയാൻ വേണ്ടിയാണ് നീ പോരാടിയത്; അത് പറയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.’ തുടർന്ന് അയാളുടെ കാര്യത്തിൽ കൽപിക്കപ്പെടുകയും, മുഖം നിലത്തുകൂടി വലിഴക്കപ്പെട്ട് അയാളെ നരകാഗ്നിയിൽ എറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

പിന്നീട് അറിവ് നേടുകയും അത് മറ്റുള്ളവർക്ക് പഠിപ്പിച്ചുകൊടുക്കുകയും ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്ത ഒരാളായിരിക്കും (വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുക). അയാളെ കൊണ്ടുവരപ്പെടുകയും, അല്ലാഹു താൻ നൽകിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾ അയാളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും അയാൾ അത് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്യും. അല്ലാഹു ചോதிக்கൂം: ‘ഇവകൊണ്ട് നീ എന്ത് കർമ്മമാണ് ചെയ്തത്?’ അയാൾ പറയും: ‘ഞാൻ അറിവ് നേടുകയും അത് മറ്റുള്ളവർക്ക് പഠിപ്പിച്ചുകൊടുക്കുകയും, നിന്റെ പ്രീതിക്കായി ഞാൻ ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.’ അല്ലാഹു അയാൾക്ക് മറുപടി നൽകും: ‘നീ കളവ് പറഞ്ഞു. മറിച്ച്, നീ ഒരു പണ്ഡിതനാണെന്ന് ജനങ്ങൾ പറയാൻ വേണ്ടിയാണ് നീ അറിവ് നേടിയത്, നീ ഒരു ഖാരിഅ് (പാരായണക്കാരൻ) ആണെന്ന് ജനങ്ങൾ പറയാൻ വേണ്ടിയാണ് നീ ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്തത്; അത് പറയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.’ തുടർന്ന് അയാളുടെ കാര്യത്തിൽ കൽപിക്കപ്പെടുകയും, മുഖം നിലത്തുകൂടി വലിഴക്കപ്പെട്ട് അയാളെ നരകാഗ്നിയിൽ എറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

പിന്നീട് അല്ലാഹു വിപുലമായ കഴിവുകൾ നൽകുകയും എല്ലാവിധ സമ്പത്തും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരാളായിരിക്കും (വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുക). അയാളെ കൊണ്ടുവരപ്പെടുകയും, അല്ലാഹു താൻ നൽകിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾ അയാളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും അയാൾ അത് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്യും. അല്ലാഹു ചോദിക്കും: ‘ഇവകൊണ്ട് നീ എന്ത് കർമ്മമാണ് ചെയ്തത്?’ അയാൾ പറയും: ‘നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഏതൊരു മാർഗ്ഗത്തിലും നിനക്ക് വേണ്ടി ചെലവഴിക്കാതെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ല.’ അല്ലാഹു അയാൾക്ക് മറുപടി നൽകും: ‘നീ കളവ് പറഞ്ഞു. മറിച്ച്, നീ ഒരു ഉദാരമനസ്കനാണെന്ന് ജനങ്ങൾ പറയാൻ വേണ്ടിയാണ് നീ അത് ചെയ്തത്; അത് പറയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.’ തുടർന്ന് അയാളുടെ കാര്യത്തിൽ കൽപിക്കപ്പെടുകയും, മുഖം നിലത്തുകൂടി വലിഴക്കപ്പെട്ട് അയാളെ നരകാഗ്നിയിൽ എറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.” [സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം – 1905] ⁶⁷

ഈ ഹദീസിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചുനോക്കുക. ന്യായവിധി നാളിൽ ആദ്യമായി വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുന്നവർ രക്തസാക്ഷിയും പണ്ഡിതനും ഉദാരമനസ്കനുമാണ്. അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും തങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ ദുഷിച്ചുപോയതിനാൽ അവർ മുഖം നിലത്തുകൂടി വലിഴക്കപ്പെട്ട് നരകാഗ്നിയിലേക്ക് വലിച്ചെറിയപ്പെടും. ഇഖ്ലാസിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ വ്യതിചലനം നരകാഗ്നിയിലേക്കുള്ള അവരുടെ പതനത്തെ കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതാക്കി.

ഇത് ലോകമാന്യത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നതല്ല

ഒരാൾ പൂർണ്ണമായും അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതി കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു സൽകർമ്മം ചെയ്യുകയും, അതിനുശേഷം അത് ആഗ്രഹിക്കുകയോ പ്രതീക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ തന്നെ സത്യവിശ്വാസികളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അല്ലാഹു അയാൾക്ക് നല്ല പ്രശംസ നൽകുകയും, അതിലൂടെ അയാൾ അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ സന്തോഷിക്കുകയും ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അത് അയാൾക്ക് യാതൊരു ഉപദ്രവവും വരുത്തുന്നതല്ല, അത് ലോകമാന്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതുമല്ല.

അബൂ ദർറ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ പറഞ്ഞു:⁶⁸ “അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനോട് ﷺ ഒരാൾ ചോദിച്ചു:

قِيلَ لِرَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَرَأَيْتَ الرَّجُلَ يَعْمَلُ الْعَمَلَ مِنَ الْخَيْرِ، وَيَحْمَدُهُ النَّاسُ عَلَيْهِ؟ قَالَ: تِلْكَ عَاجِلُ بُشْرَى الْمُؤْمِنِ

‘ഒരാൾ അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി ഒരു സൽകർമ്മം ചെയ്യുകയും, ആളുകൾ അതിന്റെ പേരിൽ അയാളെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ച് താങ്കൾ എന്ത് പറയുന്നു?’ അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: ‘അത് സത്യവിശ്വാസിക്ക് (ഇഹലോകത്ത് വെച്ച് തന്നെ) ലഭിക്കുന്ന പെട്ടെന്നുള്ള സന്തോഷവാർത്തയാണ്.'” [സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം – 2642] ⁶⁹

എന്നാൽ, ഒരാൾ ഒരു സൽകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ജനങ്ങളാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അതിനെ മോടിയാക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് തീർച്ചയായും ലോകമാന്യമാണ്.

ലോകമാന്യം കാണിക്കുന്നവന്റെ ശിക്ഷ

ലോകമാന്യം കാണിക്കുന്നവന്റെ പ്രതീക്ഷകൾ നഷ്ടപ്പെടുകയും അവന്റെ പരിശ്രമങ്ങൾ പാഴാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യത്തിന് വിപരീതമായാണ് അവനോട് പെരുമാറപ്പെടുക, കൂടാതെ അവന് രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ശിക്ഷകൾ നൽകപ്പെടും: ഇഹലോകത്തെ ശിക്ഷയും പരലോകത്തെ ശിക്ഷയും.

1. ഇഹലോകത്തെ ശിക്ഷ

ലോകമാന്യം കാണിക്കുന്നവനെ അല്ലാഹു ഈ ലോകത്തുവെച്ചുതന്നെ അപമാനിക്കുകയും അവന്റെ ഒളിച്ചുവെക്കപ്പെട്ട ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. നബി ﷺ പറയുന്നു:

مَنْ سَمَّعَ سَمَّعَ اللَّهُ بِهِ، وَمَنْ يُرَائِي يُرَائِي اللَّهُ بِهِ

“ആളുകൾ കേട്ട് തന്നെ പ്രശംസിക്കാൻ വേണ്ടി വല്ലവനും പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അല്ലാഹു (ന്യായവിധി നാളിൽ) ജനങ്ങളെ അത് കേൾപ്പിക്കുകയും അവനെ അപമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. ആളുകൾ കണ്ട് തന്നെ പ്രശംസിക്കാൻ വേണ്ടി വല്ലവനും പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അല്ലാഹു (ന്യായവിധി നാളിൽ) ജനങ്ങളെ അത് കാണിക്കുകയും അവനെ അപമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]

അൽ-ഖത്വാബി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു:⁷⁰ “ആളുകൾ തന്നെ കാണാനും കേൾക്കാനും വേണ്ടി ഇഖ്ലാസില്ലാതെ വല്ലവനും ഒരു കർമ്മം പ്രവർത്തിച്ചാൽ, അവരെ അപമാനിച്ചുകൊണ്ടും അവർ മറച്ചുവെച്ചിരുന്നത് വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടും അല്ലാഹു അവരെ ശിക്ഷിക്കുന്നതാണ്.”⁷¹

ലോകമാന്യം കാണിക്കുന്നവൻ തന്റെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഉദ്ദേശ്യങ്ങളും ഹൃദയത്തിലെ രഹസ്യങ്ങളും മറച്ചുവെക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും, അല്ലാഹു അവയെ വ്യക്തമാക്കുകയും വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. നബി ﷺ പറയുന്നു:

الْمُتَشَبِّعُ بِمَا لَمْ يُعْطَ كَلَابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ

“തനിക്ക് നൽകപ്പെടാത്ത ഒരു കാര്യം നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ജനങ്ങളെ കാണിക്കാൻ വേണ്ടി തെറ്റായ ധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ രണ്ട് വ്യാജവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചവനെപ്പോലെയാണ്.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]⁷²

2. പരലോകത്തെ ശിക്ഷ:

ലോകമാന്യം കാണിക്കുന്നവന് പരലോകത്ത് നരകാഗ്നി വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

مَن كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ * أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

ആരെങ്കിലും ഇഹലോകജീവിതവും അതിലെ അലങ്കാരവുമാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെങ്കില്‍ അവരുടെ കർമ്മങ്ങള്‍ അവിടെവെച്ചുതന്നെ നാം അവർക്ക് പൂർണ്ണമായി നല്‍കുന്നതാണ്‌. അതിൽ അവർക്ക് യാതൊരു കുറവും വരുത്തപ്പെടുകയില്ല. പരലോകത്ത് നരകാഗ്നിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നും കിട്ടാനില്ലാത്തവരാകുന്നു അക്കൂട്ടർ. അവർ ഇവിടെ പ്രവർത്തിച്ചതെല്ലാം പൊളിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു. അവർ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതെല്ലാം വ്യർത്ഥമത്രെ. [സൂറത്ത് ഹൂദ് – 15, 16]

നബി ﷺ പറഞ്ഞു: “ന്യായവിധി നാളിൽ ജനങ്ങളിൽ വെച്ച് ആദ്യമായി വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടുക രക്തസാക്ഷിയായി മരിച്ച ഒരാളായിരിക്കും. അയാളെ കൊണ്ടുവരപ്പെടുകയും…” അവിടുന്ന് അവരിൽ രക്തസാക്ഷിയെയും, ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്തവനെയും, ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തവനെയും, അല്ലാഹുവിനല്ലാതെ കർമ്മങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചവനെയും പരാമർശിച്ചു. തുടർന്ന് അവിടുന്ന് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: “…അപ്പോൾ അല്ലാഹു അയാൾക്ക് മറുപടി നൽകും: ‘നീ കളവ് പറഞ്ഞു. മറിച്ച്, നീ ധീരനാണെന്ന് ജനങ്ങൾ പറയാൻ വേണ്ടിയാണ് നീ പോരാടിയത്; അത് പറയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.’ തുടർന്ന് അയാളുടെ കാര്യത്തിൽ കൽപിക്കപ്പെടുകയും, മുഖം നിലത്തുകൂടി വലിഴക്കപ്പെട്ട് അയാളെ നരകാഗ്നിയിൽ എറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.”

അതുകൊണ്ട്, ലോകമാന്യം കാണിക്കുന്നവൻ ഇഹലോകത്ത് നിന്ദിക്കപ്പെടുകയും പരലോകത്ത് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും; നമ്മൾ അല്ലാഹുവിനോട് ശരണം തേടുന്നു.

മതത്തിലൂടെ ഭൗതിക നേട്ടങ്ങൾ തേടൽ

ഭൗതികമായ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ മാലിന്യങ്ങളാൽ കളങ്കപ്പെടുത്തപ്പെടാൻ പാടില്ലാത്ത വിധം അത്യുന്നതമാണ് ദീൻ. ഇഖ്ലാസിലല്ലാതെ സൽകർമ്മങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല. പരലോകം ഉദ്ദേശിച്ച് ചെയ്യേണ്ട കർമ്മങ്ങളെ ഭൗതിക നേട്ടങ്ങൾക്കായി വഴിതിരിച്ചുവിടുന്നവർ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതാണ്. നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا مِمَّا يُبْتَغَى بِهِ وَجْهُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، لَا يَتَعَلَّمُهُ إِلَّا لِيُصِيبَ بِهِ عَرَضًا مِنَ الدُّنْيَا، لَمْ يَجِدْ عَرْفَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

“മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതി കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നേടേണ്ട അറിവ്, ഭൗതികമായ എന്തെങ്കിലും നേട്ടങ്ങൾ സ്വന്തമാക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം വല്ലവനും നേടിയാൽ, ന്യായവിധി നാളിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ സുഗന്ധം പോലും അവൻ ആസ്വദിക്കുകയില്ല.” [മുസ്നദ് അഹ്മദ് – 8457, സുനനു അബീ ദാവൂദ് – 3664] ⁷³

ഒരാൾ ധാരാളം സൽകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുകയും എന്നാൽ അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ ദുഷിച്ചതുമാണെങ്കിൽ അവൻ നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടും. നമസ്കരിക്കുകയും, ചെലവഴിക്കുകയും, പോരാടുകയും ചെയ്യുന്ന കപടവിശ്വാസികളെ (മുനാഫിഖുകൾ) കുറിച്ച് അല്ലാഹു നമ്മെ അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. നബി ﷺ അവർ ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവിടുന്ന് അവരെ ഇപ്രകാരം വിശേഷിപ്പിച്ചു:

وَمَثَلُ المُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ القُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ

“ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്യുന്ന കപടവിശ്വാസിയുടെ ഉദാഹരണം റൈഹാന (തുളസി പോലൊരു ചെടി) പോലെയാണ്; അതിന് നല്ല സുഗന്ധമുണ്ട്, എന്നാൽ അതിന് കയ്പുരസമാണ്.” [മുത്തഫഖുൻ അലൈഹി]⁷⁴

എന്നിരുന്നാലും, അവരിലെ ഇഖ്ലാസിന്റെ അഭാവം കാരണം, മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു വചനത്തിലൂടെ പറയുന്നു:

إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَن تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا

തീർച്ചയായും കപടവിശ്വാസികൾ നരകത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിത്തട്ടിലാകുന്നു. അവർക്കൊരു സഹായിയെയും നീ കണ്ടെത്തുന്നതല്ല. [സൂറത്ത് അൻ-നിസാഅ് – 145]

നരകാഗ്നിയിൽ ആദ്യമായി എരിക്കപ്പെടുന്ന വിഭാഗം ആളുകൾ ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്തവനും, അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ പോരാടിയവനും, തങ്ങളുടെ സമ്പത്തിൽ നിന്ന് ദാനധർമ്മം ചെയ്തവരുമാണ്. എന്നാൽ അവരുടെ കർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി മാത്രമുള്ളതായിരുന്നില്ല. പാരായണക്കാരൻ, ധീരനായ പോരാളി, അല്ലെങ്കിൽ ഉദാരനായ ദാതാവ് എന്നിങ്ങനെ മറ്റുള്ളവരാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടാൻ വേണ്ടി മാത്രമാണ് അവർ ഈ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തത്.

അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങളുടെ വാക്കുകളിലൂടെയും കർമ്മങ്ങളിലൂടെയും അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കലുള്ളത് മാത്രം തേടുക. കാരണം അതുമാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, അല്ലാത്തതെല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നതാണ്.

ഒരു ദാസൻ ബാഹ്യമായി നന്മയുടെ മാർഗ്ഗത്തിലുള്ളതായി തോന്നുന്ന ഒരു കർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും, എന്നാൽ അതിന് പിന്നിലെ അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ഭൗതിക ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടുക എന്നതുമാണെങ്കിൽ, അത് പ്രായോഗികമായ കാപട്യത്തിന്റെ (നിഫാഖ് അമലി) ഒരു രൂപമാണ്. ഇബ്നു റജബ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: “പ്രായോഗികമായ കാപട്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷതകളിലൊന്ന്, ഒരാൾ ഒരു കർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും അതിലൂടെ താൻ നന്മയാണ് ഉദ്ദേശിച്ചതെന്ന് കാണിക്കുകയും, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദുഷിച്ച ഒരു ലക്ഷ്യം നേടുന്നതിനായി അവൻ അത് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്.

ഈ വഞ്ചനയിലൂടെ അവൻ തന്റെ പദ്ധതി പൂർത്തിയാക്കുകയും തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൻ തന്റെ തന്ത്രത്തിലും വഞ്ചനയിലും ആനന്ദിക്കുകയും, അവൻ പ്രകടിപ്പിച്ച നന്മയുടെ പേരിൽ ആളുകൾ അയാളെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ അവൻ തന്റെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദുഷിച്ച ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നു. അല്ലാഹു ഖുർആനിൽ കപടവിശ്വാസികളെയും ജൂതന്മാരെയും കുറിച്ച് ഇത് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.”⁷⁵

തങ്ങൾ ചെയ്യാത്ത കാര്യങ്ങളുടെ പേരിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ് ഇതിനേക്കാൾ മോശക്കാരായ ആളുകൾ. അവർക്ക് നരകശിക്ഷ വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മഹത്വമുടയവനായ അല്ലാഹു വചനത്തിലൂടെ പറയുന്നു:

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَتُحِبُّونَ أَن يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٍ مِّنَ الْعَذَابِ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

തങ്ങൾ ചെയ്ത കാര്യത്തിൽ സന്തോഷം കൊള്ളുകയും, ചെയ്യാത്ത കാര്യത്തിന്റെ പേരിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ആ വിഭാഗത്തെപ്പറ്റി അവർ ശിക്ഷയിൽ നിന്ന് മുക്തമായ അവസ്ഥയിലാണെന്ന് നീ ഒരിക്കലും വിചാരിക്കരുത്‌. അവർക്കാണ് വേദനയേറിയ ശിക്ഷയുള്ളത്‌. [സൂറത്ത് ആലുഇംറാൻ – 188]

---

1. അബൂ അലി അൽ-ഫുദൈൽ ബിൻ ഇയാദ് ബിൻ മസ്ഊദ് അത്തമീമി അൽ-യർബൂഈ. ജനനം: ഹിജ്റ 105. മരണം: ഹിജ്റ 187. (‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 421/8, അസ്സുയൂഥിയുടെ ‘ത്വബഖാത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 110/1 എന്നിവ നോക്കുക). ↩︎
2. ഹില്യത്തുൽ ഔലിയാഅ് (95/8). ↩︎
3. അബൂ അബ്ദുർറഹ്മാൻ അബ്ദുല്ലാഹി ബിൻ മസ്ഊദ് ബിൻ ഗാഫിൽ അൽ-ഹുദലി. ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഉദയകാലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹം ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചു. ഹിജ്റ 32-ലോ 33-ലോ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. (‘അസദുൽ ഗാബഃ ഫീ مഅ്‌രിഫത്തിസ്സഹാബഃ’ 381/3 നോക്കുക). ↩︎
4. ഇബ്നു ബത്വ തന്റെ ‘അൽ-ഇബാനത്തുൽ കുബ്റാ’യിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയത് (2/803). ↩︎
5. അബുൽ ഫറജ് അബ്ദുർറഹ്മാൻ ബിൻ അലി അൽ-ഖുറശി അൽ-ബഗ്ദാദി. ഇബ്നുൽ ജൗസി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ജനനം: ഹിജ്റ 508. മരണം: ഹിജ്റ 597. (അൽ-മുൻദിരിയുടെ ‘തക്മിലത്തു ലി വഫയാത്തിന്നാഖില’ 394/1, ‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 365/21 എന്നിവ നോക്കുക). ↩︎
6. സ്വയ്ദുൽ ഖാത്വിർ (പേജ് 264). ↩︎
7. അബുൽ ഫറജ് അബ്ദുർറഹ്മാൻ ബിൻ അഹ്മദ് ബിൻ റജബ് അൽ-ബഗ്ദാദി, അദ്ദിമശ്ഖി, അൽ-ഹമ്പലി. ജനനം: ഹിജ്റ 736. മരണം: ഹിജ്റ 795. (‘അൽ-ജവാഹിറുൽ മുനദ്ദദ ഫീ ത്വബഖാത്തി മുതഅഖിരി അസ്ഹാബി അഹ്മദ്’ 46/1, അസ്സുയൂഥിയുടെ ‘ത്വബഖാത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 540/1). ↩︎
8. ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികം (79/1). ↩︎
9. അബൂ അബ്ദില്ലാഹി മുഹമ്മദ് ബിൻ ഇസ്മാഈൽ ബിൻ ഇബ്രാഹീം അൽ-ജുഅ്ഫി അൽ-ബുഖാരി. ജനനം: ഹിജ്റ 194. മരണം: ഹിജ്റ 256. (അദ്ദഹബിയുടെ ‘തദ്കിറത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 104/2). ↩︎
10. അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതർക്ക് ﷺ എങ്ങനെയാണ് വഹ്‌യ് ലഭിച്ചുതുടങ്ങിയത് എന്ന അധ്യായം (നമ്പർ 1). ↩︎
11. അബൂ മുഹമ്മദ് അബ്ദുൽ ഗനി ബിൻ അബ്ദുൽ വാഹിദ് ബിൻ അലി ബിൻ സുറൂർ അൽ-ജമാഈലി അൽ-മഖ്ദിസി. ജനനം: ഹിജ്റ 541. മരണം: ഹിജ്റ 600. (‘ദയ്‌ലു ത്വബഖാത്തിൽ ഹനാബില’ 3/1). ↩︎
12. ‘മുതൂനു ത്വാലിബിൽ ഇൽമ്’, അധിക പാഠങ്ങൾ, ഞങ്ങളുടെ പതിപ്പിൽ പേജ് 13. ↩︎
13. അബൂ മുഹമ്മദ് അൽ-ഹുസൈൻ ബിൻ മസ്ഊദ് അൽ-ഫർറാഅ് അൽ-ബഗവി. ഹിജ്റ 516-ൽ തന്റെ 73-നും 79-നും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ളപ്പോൾ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. (അസ്സുബ്കിയുടെ ‘ത്വബഖാത്തുശ്ശാഫിഈയ്യത്തിൽ കുബ്റാ’ 57/7, ‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 439/19). ↩︎
14. ‘കിതാബുൽ ഈമാൻ’ (51/1), ഹദീസ് നമ്പർ 1. ↩︎
15. ആമുഖത്തിൽ ↩︎
16. അബൂ സകരിയ്യ യഹ്‌യാ ബിൻ ശറഫ് ബിൻ മുർരി അൻ-നവവി അശ്ശാഫിഈ. ജനനം: ഹിജ്റ 631. മരണം: ഹിജ്റ 676. (അസ്സുബ്കിയുടെ ‘ത്വബഖാത്തുശ്ശാഫിഈയ്യത്തിൽ കുബ്റാ’ 8/395, ഇബ്നു ഖാദി ശുഹ്ബയുടെ ‘ത്വബഖാത്തുശ്ശാഫിഈയ്യ’ 153/2). ↩︎
17. ‘മുതൂനു ത്വാലിബിൽ ഇൽമ്’, ലെവൽ 1 ↩︎
18. അബൂ അബ്ദില്ലാഹി സുഫ്‌യാൻ ബിൻ സഈദ് ബിൻ മസ്റൂഖ് അസ്സൗരി. ജനനം: ഹിജ്റ 97. മരണം: ഹിജ്റ 126. (‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 229/7). ↩︎
19. അബൂ നുഐം ‘ഹില്യത്തുൽ ഔലിയാഇൽ’ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (7/62). ↩︎
20. അബൂ ഉമാമ സുദയ്യ് ബിൻ അജ്‌ലാൻ ബിൻ വഹ്ബ് അൽ-ബാഹിലി. അദ്ദേഹം ഹിംസിൽ താമസിച്ചു. 99-ാം വയസ്സിൽ ഹിജ്റ 81-ൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. ശാമിൽ മരണപ്പെട്ട പ്രവാചകന്റെ ﷺ അവസാനത്തെ അനുചരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. (‘അൽ-ഇസ്തീആബ് ഫീ മഅ്‌രിഫത്തിൽ അസ്വ്ഹാബ്’ 736/2). ↩︎
21. ജിഹാദിന്റെ പുസ്തകം. അധ്യായം: പ്രതിഫലവും പ്രശസ്തിയും ആഗ്രഹിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവനെ സംബന്ധിച്ച്. ഹദീസ് നമ്പർ (3140). ഇമാം നസാഈ (അബൂ അബ്ദുർറഹ്മാൻ അഹ്മദ് ബിൻ ശുഐബ് ബിൻ അലി അൽ-ഖുറാസാനി അൽ-നസാഈ). ജനനം: ഹിജ്റ 215. മരണം: ഹിജ്റ 303. (‘തദ്കിറത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 194/2). ↩︎
22. സുഹ്ദ്, റഖാഇഖ് എന്നീ വിഷയങ്ങളുള്ള പുസ്തകം. അധ്യായം: കർമ്മങ്ങളിൽ അല്ലാഹുവിൽ പങ്കുചേർക്കുന്നവനെ സംബന്ധിച്ച്. ഹദീസ് നമ്പർ (2985). അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തത്. ഇമാം മുസ്‌ലിം (അബുൽ ഹുസൈൻ മുസ്‌ലിം ബിൻ അൽ-ഹജ്ജാജ് ബിൻ മുസ്‌ലിം അൽ-ഖുശൈരി അൽ-നൈസാബൂരി). ജനനം: ഹിജ്റ 204. മരണം: ഹിജ്റ 261. (‘തദ്കിറത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 125/2). ↩︎
23. ഇമാം ബുഖാരി തന്റെ ‘കിതാബുൽ ഈമാനി’ൽ, കർമ്മങ്ങൾ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് എന്ന അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 56). ഇമാം മുസ്‌ലിം ‘വസ്വിയ്യത്തുകളുടെ പുസ്തക’ത്തിൽ, മൂന്നിലൊന്ന് വസ്വിയ്യത്ത് നൽകുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 1628). സഅ്ദ് ബിൻ അബീ വഖാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
24. ഇമാം ബുഖാരി അക്രമങ്ങളുടെ (മളാലിം) പുസ്തകത്തിൽ, വഴിയിൽ നിന്നുള്ള മരച്ചില്ലയോ ഉപദ്രവകരമായ മറ്റു വസ്തുക്കളോ എടുത്തുമാറ്റുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 2472). ഇമാം മുസ്‌ലിം പുണ്യങ്ങൾ, കുടുംബബന്ധം ചേർക്കൽ, മര്യാദകൾ എന്നിവയുടെ പുസ്തകത്തിൽ, വഴിയിൽ നിന്നുള്ള ഉപദ്രവം നീക്കുന്നതിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 1914). അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
25. ഇമാം ബുഖാരി പ്രവാചക ചരിത്രങ്ങളുടെ പുസ്തകത്തിൽ, ഗുഹയുടെ സംഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 3467). ഇമാം മുസ്‌ലിം സമാധാനത്തിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ, ആദരണീയരായ മൃഗങ്ങളോട് കാരുണ്യം കാണിക്കുന്നതിന്റെയും അവയ്ക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്നതിന്റെയും ശ്രേഷ്ഠതയെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 2245). അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
26. മജ്മൂഉൽ ഫതാവാ ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം (124/3). ↩︎
27. ജാബിർ ബിൻ അബ്ദില്ലാ ബിൻ അംറ് അൽ-ഖസ്റജി അൽ-അൻസ്വാരി. അഖബ ഉടമ്പടിയിൽ പങ്കെടുത്തവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 94 വർഷം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ഹിജ്റ 74-ൽ മരണപ്പെട്ടു. (അൽ-ഇസ്വാബ ഫീ തംയീസിസ്സഹാബഃ 546/1). ↩︎
28. ഇമാം മുസ്‌ലിം നേതൃത്വത്തിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ (കിതാബുൽ ഇമാറഃ), രോഗമോ മറ്റെന്തെങ്കിലും ന്യായമായ കാരണമോ മൂലം സൈന്യത്തിൽ ചേരാൻ കഴിയാത്തവർക്കുള്ള പ്രതിഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. ഹദീസ് നമ്പർ (1911). ↩︎
29. അനസ് ബിൻ മാലിക് ബിൻ അൽ-നദ്ർ അൽ-ഖസ്റജി അൽ-അൻസ്വാരി. അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനോടൊപ്പം എട്ട് യുദ്ധങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തു. ഹിജ്റ 93-ൽ മരണപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ബസ്വറയിൽ വെച്ച് മരണപ്പെട്ട അവസാനത്തെ സ്വഹാബിയായിരുന്നു. (അബൂ നുഐമിന്റെ മഅ്‌രിഫത്തുസ്സഹാബഃ 231/1). ↩︎
30. ഇമാം ബുഖാരി ജിഹാദിന്റെയും യുദ്ധങ്ങളുടെയും പുസ്തകത്തിൽ, യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കാതിരിക്കാൻ ന്യായമായ കാരണമുള്ളവർക്കുള്ള പ്രതിഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. ഹദീസ് നമ്പർ (2839). ↩︎
31. സുഹ്ദിന്റെ (ഭൗതികവിരക്തി) പുസ്തകത്തിൽ, ഭൗതികലോകം നാല് വിഭാഗം ആളുകളെപ്പോലെയാണ് എന്ന അധ്യായത്തിൽ അബൂ കബ്ശ അൽ-അൻമാരിയിൽ നിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്, ഹദീസ് നമ്പർ (2325). ഇമാം തിർമിദി (അബൂ ഈസാ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഈസാ ബിൻ സൗറ അസ്സുലമി അത്തിർമിദി). ജനനം: ഹിജ്റ 210. മരണം: ഹിജ്റ 279. (അദ്ദഹബിയുടെ ‘തദ്കിറത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 154/2, ‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 270/13). ↩︎
32. ഹൃദയങ്ങളെ ലോലമാക്കുന്നവയുടെ പുസ്തകം (കിതാബുർറഖാഇഖ്), വല്ലവനും ഒരു നന്മയോ തിന്മയോ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ ഇമാം ബുഖാരി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 6491). ഈമാനിന്റെ പുസ്തകം, ഒരു ദാസൻ ഒരു നന്മ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുകയും, ഒരു തിന്മ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ചാൽ അത് രേഖപ്പെടുത്താതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ ഇമാം മുസ്‌ലിം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 131). അബുൽ അബ്ബാസ് അബ്ദുല്ലാഹി ബിൻ അബ്ബാസ്: ബനൂ ഹാശിം ഗോത്രത്തിലെ ഖുറൈശിയായ ഇദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന്റെ പിതൃസഹോദര പുത്രനാണ്. ജനനം: ഹിജ്റക്ക് 3 വർഷം മുമ്പ്. മരണം: ഹിജ്റ 68-ലോ 70-ലോ. (‘അസദുൽ ഗാബഃ ഫീ മഅ്‌രിഫത്തിസ്സഹാബഃ’ 3/186, ‘അൽ-ഇസ്വാബ ഫീ തംയീസിസ്സഹാബഃ’ 121/4). ↩︎
33. വിശ്വാസികളുടെ നേതാവായ അബൂ ഹഫ്സ് ഉമർ ബിൻ ഖത്വാബ് ബിൻ നുഫൈൽ അൽ-അദവി അൽ-ഖുറശി. ആനക്കലഹ വർഷത്തിന് പതിമൂന്ന് വർഷത്തിന് ശേഷം ജനിച്ചു. നാൽപ്പത് പുരുഷന്മാർക്കും പതിനൊന്ന് സ്ത്രീകൾക്കും ശേഷം അദ്ദേഹം ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചു. ഹിജ്റ 23-ൽ അബൂ ലുഅ്‌ലുഅ അൽ-മജൂസിയാൽ അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടു. (‘അൽ-ഇസ്തീആബ് ഫീ മഅ്‌രിഫത്തിൽ അസ്വ്ഹാബ്’ 1144/3). ↩︎
34. ഇബ്നു റജബ് തന്റെ ‘ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികമി’ൽ പരാമർശിച്ചത് (71/1). ↩︎
35. അബൂ സുലൈമാൻ ദാവൂദ് ബിൻ നസ്വീർ അത്ത്വാഈ അൽ-കൂഫി. ഹിജ്റ 100-ന് ശേഷം ജനിച്ചു, ഹിജ്റ 162-ൽ മരണപ്പെട്ടു. (‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 422/7). ↩︎
36. ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികം (70/1). ↩︎
37. അബൂ നസ്ർ യഹ്‌യാ ബിൻ അബീ കസീർ അത്ത്വാഈ അൽ-യമാമി. ഹിജ്റ 129-ൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. (‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 27/6). ↩︎
38. ഹില്യത്തുൽ ഔലിയാഅ് (3/70), ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികം (70/1). ↩︎
39. സൈദ് ബിൻ അൽ-ഹാരിസ് അൽ-യാമി അൽ-കൂഫി, താബിഉകളുടെ ഇളയ തലമുറയിൽ പെട്ട ഒരു ഹദീസ് പണ്ഡിതൻ. ഹിജ്റ 122-ൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. (‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 296/5). [4] ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികം (70/1). ↩︎
40. മജ്മൂഉൽ ഫതാവാ ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം (93/1). ↩︎
41. ഇമാം ബുഖാരി ജനാസകളുടെ പുസ്തകത്തിൽ, സഅ്ദ് ബിൻ ഖൗലക്ക് വേണ്ടി നബി ﷺ ദുഃഖിച്ചതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 1295). ഇമാം മുസ്‌ലിം വസ്വിയ്യത്തുകളുടെ പുസ്തകത്തിൽ, മൂന്നിലൊന്ന് വസ്വിയ്യത്ത് നൽകുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 1628). സഅ്ദ് ബിൻ അബീ വഖാസിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
42. അബൂബക്കർ ബിൻ അയ്യാശ് ബിൻ സാലിം, ബനൂ അസദ് അൽ-ഹനാത്ത് ഗോത്രത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രനാക്കപ്പെട്ട അടിമ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിന്റെ കാര്യത്തിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ട്. ജനനം: ഹിജ്റ 95. മരണം: ഹിജ്റ 193. (‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 8/495, അദ്ദഹബിയുടെ ‘തദ്കിറത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 194/1). ↩︎
43. ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാമിന്റെ ‘മിൻഹാജുസ്സുന്ന’ (223/6). ↩︎
44. സംരക്ഷിക്കുക, വളർത്തുക, ഒന്നിനെ പരിപാലിക്കുക, അതിനെ നന്നാക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നാണ് ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. (‘മശാരിഖുൽ അൻവാർ’ 280/1, ‘അന്നിഹായ ഫീ ഗരീബിൽ ഹദീസി വൽ ആസാർ’ 179/2). ↩︎
45. ഇമാം ബുഖാരി സകാത്തിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ, അന്യായമായ സമ്പാദ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ദാനധർമ്മം അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കുകയില്ല എന്ന അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 1410). ഇമാം മുസ്‌ലിം സകാത്തിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ, നല്ല സമ്പാദ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ദാനധർമ്മം സ്വീകരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും അത് വളർത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 1014). അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
46. അബൂ അബ്ദുർറഹ്മാൻ അബ്ദുല്ലാഹി ബിൻ അൽ-മുബാറക് ബിൻ വാദിഹ് അൽ-ഹൻദലി അൽ-മർവസി. ജനനം: ഹിജ്റ 118. മരണം: ഹിജ്റ 181 (അദ്ദഹബിയുടെ ‘തദ്കിറത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള്’ 201/1). ↩︎
47. ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികം (71/1). ↩︎
48. തഫ്സീർ ഇബ്നു കസീർ (693/1). ↩︎
49. ഇമാം ബുഖാരി ബാങ്കിന്റെ (അദാൻ) പുസ്തകത്തിൽ, നമസ്കാരം കാത്ത് പള്ളിയിൽ ഇരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും പള്ളികളുടെ ശ്രേഷ്ഠതയെക്കുറിച്ചുമുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 660). ഇമാം മുസ്‌ലിം സകാത്തിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ, ദാനധർമ്മം രഹസ്യമാക്കുന്നതിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 1031). അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
50. ഇമാം അഹ്മദ് ‘അസ്സുഹ്ദി’ൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (പേജ് 97), ഹദീസ് നമ്പർ (617). ↩︎
51. അബൂ നസ്ർ ബിശ്ർ ബിൻ അൽ-ഹാരിസ് ബിൻ അബ്ദുർറഹ്മാൻ അൽ-മർവസി. ബിശ്ർ അൽ-ഹാഫി എന്ന് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നു. ജനനം: ഹിജ്റ 152. മരണം: ഹിജ്റ 227. (‘സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ്’ 469/10). ↩︎
52. സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ് (476/10). ↩︎
53. മദാരിജുസ്സാലികീൻ (62/2). ↩︎
54. മുസ്നദ് അഹ്മദ്, ഹദീസ് നമ്പർ 25263. അഹ്‌ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅത്തിന്റെ ഇമാമും നാല് മദ്ഹബുകളുടെ ഇമാമുകളിൽ ഒരാളുമായ ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹമ്പൽ (അബൂ അബ്ദില്ലാഹി അഹ്മദ് ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഹമ്പൽ അശ്ശൈബാനി അൽ-മർവസി അൽ-ബഗ്ദാദി). ജനനം: ഹിജ്റ 164. മരണം: ഹിജ്റ 241. (ത്വബഖാത്തുൽ ഹനാബില 4/1). ↩︎
55. ഖുർആൻ വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ പുസ്തകം, സൂറത്ത് അൽ-മുഅ്മിനൂൻ അധ്യായം, ഹദീസ് നമ്പർ (3175). ↩︎
56. വിശ്വാസികളുടെ മാതാവായ ആയിശ ബിൻത് അബൂബക്കർ അസ്സ്വിദ്ദീഖ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا, നബി ﷺ യുടെ പത്നി. പ്രവാചകത്വം ലഭിച്ച് നാലോ അഞ്ചോ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ജനിച്ചു. ഹിജ്റക്ക് രണ്ട് വർഷം മുമ്പ് മക്കയിൽ വെച്ച് നബി ﷺ അവരെ വിവാഹം കഴിച്ചു. ഹിജ്റ 58-ൽ മരണപ്പെട്ടു. (‘അൽ-ഇസ്തീആബ് ഫീ മഅ്‌രിഫത്തിൽ അസ്വ്ഹാബ്’ 1881/4, ‘അൽ-ഇസ്വാബ ഫീ തംയീസിസ്സഹാബഃ’ 231/8). ↩︎
57. തഫ്സീർ ഇബ്നു കസീർ (480/5). ↩︎
58. സ്വയ്ദുൽ ഖാത്വിർ (പേജ് 264). ↩︎
59. ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികം (67/1). ↩︎
60. ഇമാം ബുഖാരി റഖാഇഖിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ, ലോകമാന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 6499). ഇമാം മുസ്‌ലിം സുഹ്ദിന്റെയും തവക്കുലിന്റെയും പുസ്തകത്തിൽ, കർമ്മങ്ങളിൽ അല്ലാഹുവിൽ പങ്കുചേർക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (ഹദീസ് നമ്പർ 2987). ജുൻദുബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
61. തഫ്സീർ ഇബ്നു കസീർ (269/5). ↩︎
62. ത്വരീഖുൽ ഹിജ്റതൈൻ (പേജ് 176). ↩︎
63. അൽ-ഹുസൈൻ ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബ്ദില്ലാ അത്-ത്വീബി. ഹിജ്റ 743-ൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. (അദ്ദുററുൽ കാമിന ഫീ അഅ്യാനിൽ മിഅത്തിസ്സാമിന 185/2). ↩︎
64. മിശ്കാത്തുൽ മസ്വാബീഹിന് അത്-ത്വീബി നൽകിയ വിശദീകരണം (3374/11). ↩︎
65. പേജ് 461 ↩︎
66. മുസ്നദ് അഹ്മദിൽ അബൂ സഈദ് അൽ-ഖുദ്‌രി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ഹദീസ് നമ്പർ (11252). ↩︎
67. ഭരണത്തിന്റെ പുസ്തകം (കിതാബുൽ ഇമാറഃ), ലോകമാന്യം കാണിച്ച് പോരാടുന്നവന് നരകാഗ്നിയാണ് അർഹത എന്ന അധ്യായത്തിൽ അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തത്. ഹദീസ് നമ്പർ (1905). ↩︎
68. അബൂ ദർറ് ജുൻദുബ് ബിൻ ജുനാദ ബിൻ സുഫ്‌യാൻ അൽ-ഗിഫാരി. ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ച നാലാമത്തെയോ അഞ്ചാമത്തെയോ വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഹിജ്റ 32-ൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. (അസദുൽ ഗാബഃ ഫീ മഅ്‌രിഫത്തിസ്സഹാബഃ 357/1). ↩︎
69. പുണ്യങ്ങൾ, കുടുംബബന്ധം ചേർക്കൽ, മര്യാദകൾ എന്നിവയുടെ പുസ്തകം, സൽകർമ്മം എന്നത് തന്നെ ഒരു സന്തോഷവാർത്തയാണ്, അത് കർമ്മത്തിന്റെ മൂല്യം കുറയ്ക്കുന്നില്ല എന്ന അധ്യായത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. ഹദീസ് നമ്പർ (2642). ↩︎
70. അബൂ സുലൈമാൻ ഹമദ് ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഇബ്രാഹീം അൽ-ഖത്വാബി. ജനനം: ഹിജ്റ 300. മരണം: ഹിജ്റ 388. (സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ് 23/17). ↩︎
71. അഅ്ലാമുൽ ഹദീസ് (ശർഹു സ്വഹീഹിൽ ബുഖാരി 3/2257). ↩︎
72. വിവാഹത്തിന്റെ പുസ്തകം, ഒരുവന് അർഹതയില്ലാത്ത രണ്ട് വ്യാജവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ ഇമാം ബുഖാരി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 5219). വസ്ത്രങ്ങളുടെയും അലങ്കാരങ്ങളുടെയും പുസ്തകം, വസ്ത്രങ്ങളിലും മറ്റും വ്യാജം കാണിക്കുന്നതും അർഹതയില്ലാത്തത് ധരിക്കുന്നതും വിലക്കിയ അധ്യായത്തിൽ ഇമാം മുസ്‌ലിം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 2130). അസ്മാഅ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا യിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
73. മുസ്നദ് അഹ്മദിൽ അബൂ ഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തത്. ഹദീസ് നമ്പർ (8457). അറിവിന്റെ പുസ്തകത്തിൽ, അല്ലാഹുവിനല്ലാതെ അറിവ് നേടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ സുനനു അബീ ദാവൂദിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. ഹദീസ് നമ്പർ (3664). അബൂ ദാവൂദ് (സുലൈമാൻ ബിൻ അൽ-അശ്അസ് ബിൻ ഇസ്ഹാഖ് അൽ-അസ്ദി അസ്സിജിസ്താനി). ജനനം: ഹിജ്റ 202. മരണം: ഹിജ്റ 275. (അദ്ദഹബിയുടെ തദ്കിറത്തുൽ ഹുഫ്ഫാള് 127/2). ↩︎
74. ഖുർആനിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതകളുടെ പുസ്തകത്തിൽ, ഖുർആൻ പാരായണത്തിലൂടെ പ്രശസ്തിയോ നേട്ടങ്ങളോ അഹങ്കാരമോ തേടുന്നവന്റെ പാപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ ഇമാം ബുഖാരി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 5059). യാത്രക്കാരുടെ നമസ്കാരത്തിന്റെയും അത് ചുരുക്കുന്നതിന്റെയും പുസ്തകത്തിൽ, ഖുർആൻ ഹൃദ്യസ്ഥമാക്കിയവന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായത്തിൽ ഇമാം മുസ്‌ലിം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് (നമ്പർ 797). അബൂ മൂസാ അൽ-അശ്അരി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള നിവേദനം. ↩︎
75. ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ-ഹികം (493/2). ↩︎