അടിസ്ഥാനപരമായ ചില സ്വഭാവഗുണങ്ങളും (الأخلاق), അവയോട് സാമ്യം തോന്നിക്കുന്നതും എന്നാൽ നിഷിദ്ധവുമായ ദുർഗുണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളാണ് ഈ അദ്ധ്യായത്തിൽ നാം ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്. ഇവ തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ മനസ്സിലാക്കാത്ത പക്ഷം, നന്മയാണെന്ന് കരുതി തിന്മ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് മനുഷ്യൻ എത്തിച്ചേരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
1. ഔദാര്യവും (الجود) ധൂർത്തും (السرف)
ഒരാൾ ഉദാരനാവുക (جواد), കൊടുക്കുന്നവനാവുക (بذول), മാന്യനാവുക (كريم) എന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്. എന്നാൽ അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഒരാൾ ധൂർത്തടിക്കുന്നവനും (مبذر), അതിരുവിടുന്നവനും (مسرف), ബുദ്ധിശൂന്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും (طائش) ആവുക എന്നത് മറ്റൊന്നുമാണ്. ഇത് രണ്ടും തമ്മിൽ വലിയ അന്തരമുണ്ട്.
ഉദാരൻ (الجواد): ഇവൻ യുക്തിമാനായിരിക്കും (حكيم). താൻ നൽകുന്ന ദാനം എവിടെയാണോ നൽകേണ്ടത്, അവിടെ കൃത്യമായി അവൻ അത് സമർപ്പിക്കുന്നു.
ധൂർത്തൻ (المسرف): ഇവൻ പണം വാരിവിതറുന്നവനാണ് (يبذر). ചിലപ്പോൾ അവന്റെ ദാനം അർഹതപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് എത്തിയേക്കാം; പലപ്പോഴും അർഹതയില്ലാത്ത സ്ഥലത്തും എത്തിയേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ധൂർത്തൻ പണം ചെലവഴിക്കുന്നത് ശരിയായ സ്ഥാനത്തായിരിക്കും. അപ്പോൾ അത് യുക്തിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണെന്ന് തോന്നിപ്പോകും. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെയല്ല.
ഇത് വ്യക്തമാക്കാൻ ഒരു ഉദാഹരണമെടുക്കാം. അല്ലാഹു അവന്റെ യുക്തിക്കനുസരിച്ച് സമ്പത്തിൽ ചില അവകാശങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് രണ്ട് തരത്തിലുണ്ട്:
- നിർബന്ധ ബാധ്യതകൾ (حقوق موظفة): സകാത്ത്, താൻ ചിലവ് കൊടുക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥരായവർക്കുള്ള (ഭാര്യ, മക്കൾ തുടങ്ങിയവർ) ചിലവ് എന്നിവയാണിവ. ഇവ കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടവയാണ്.
- മറ്റ് അവകാശങ്ങൾ (حقوق أخرى): അതിഥികളെ സൽക്കരിക്കുക, സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുന്നവർക്ക് പകരം നൽകുക, സ്വന്തം അഭിമാനം സംരക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടി ചെലവഴിക്കുക എന്നിവയാണിവ. കവി പറഞ്ഞതുപോലെ: “എന്റെ അഭിമാനം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഞാൻ നൽകുന്നതെന്തും, അത് (സമ്പത്ത്) പോയാലും എന്റെ അഭിമാനം ബാക്കിയുണ്ടാകും.”
ഉദാരനായ മനുഷ്യൻ (الجواد) ഈ അവകാശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായ രൂപത്തിൽ നിർവ്വഹിക്കാൻ തന്റെ സമ്പത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. നല്ല മനസ്സോടും (طيبة بها نفسه), സംതൃപ്തിയോടും കൂടി, ഇഹലോകത്ത് പകരം ലഭിക്കുമെന്നും പരലോകത്ത് പ്രതിഫലം ലഭിക്കുമെന്നുമുള്ള പ്രതീക്ഷയോടെയാണ് അവൻ അത് ചെയ്യുന്നത്. ഹൃദയവിശാലതയോടെയാണ് (انشراح صدر) അവൻ അത് നൽകുന്നത്.
എന്നാൽ ധൂർത്തൻ (المبذر) അങ്ങനെയല്ല. സ്വന്തം ദേഹേച്ഛക്കും (هوى) ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും (شهوة) അനുസരിച്ച് ഒരു കണക്കുമില്ലാതെ അവൻ കൈ തുറന്നുവെക്കുന്നു. അവിടെ ഒരു നന്മയും (مصلحة) അവൻ പരിഗണിക്കുന്നില്ല. യാദൃശ്ചികമായി അതിലൂടെ വല്ല നന്മയും സംഭവിച്ചേക്കാം എന്ന് മാത്രം.
ഉദാരൻ (الجواد), വിളവ് ലഭിക്കുന്ന നല്ല മണ്ണിൽ വിത്ത് വിതക്കുന്നവനെപ്പോലെയാണ്. അവൻ മുളയ്ക്കുന്ന സ്ഥലം നോക്കി വിത്തിടുന്നു. അതിനാൽ അവനെ വിഡ്ഢിയെന്നോ (سفيه) ധൂർത്തനെന്നോ വിളിക്കില്ല. എന്നാൽ ധൂർത്തൻ (المبذر), കൃഷിക്ക് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത ഉപ്പുരസമുള്ള തരിശുഭൂമിയിലോ, വെള്ളം ഒലിച്ചുപോകുന്ന പാറപ്പുറത്തോ വിത്ത് വിതക്കുന്നവനെപ്പോലെയാണ്. അവിടെ ഒന്നും മുളക്കുകയില്ല. അവൻ വിതക്കുന്ന വിത്ത് പാഴായിപ്പോവുകയേ ഉള്ളൂ. ഇനി നല്ല ഭൂമിയിലാണ് അവൻ വിതക്കുന്നതെങ്കിൽ തന്നെ, ഒന്നിന് മീതെ ഒന്നായി വിത്തുകൾ വാരിവിതറുന്നതിനാൽ, ചെടികൾ വളരാൻ ഇടമില്ലാതെ വരികയും, പിന്നീട് ചിലത് പറിച്ചുമാറ്റേണ്ടി വരികയും ചെയ്യുന്നു.
ഏറ്റവും വലിയ ഉദാരൻ അല്ലാഹുവാകുന്നു (الجواد على الإطلاق). ഇഹലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും സകല ഔദാര്യങ്ങളും അല്ലാഹുവിന്റെ ഔദാര്യവുമായി താരതമ്യം ചെയ്താൽ സമുദ്രത്തിലെ ഒരു തുള്ളി വെള്ളം പോലെ മാത്രമാണ്. എന്നിട്ടും, അല്ലാഹു അവന്റെ ഔദാര്യം നൽകുന്നത് കണക്കനുസരിച്ചാണ് (بقدر ما يشاء). അവന്റെ ഔദാര്യം അവന്റെ യുക്തിക്ക് (حكمة) എതിരാകുന്നില്ല. അവൻ തന്റെ ഔദാര്യം കൃത്യമായ സ്ഥലത്താണ് വെക്കുന്നത് (يضع عطاءه موضعه). ആരാണ് അതിന് അർഹരെന്നും, എവിടെയാണ് ഔദാര്യം നൽകേണ്ടതെന്നും അവന് നന്നായി അറിയാം.
2. ഗൗരവവും (المهابة) അഹങ്കാരവും (الكبر)
ഒരാൾക്ക് ഗൗരവവും വ്യക്തിത്വവും ഉണ്ടാവുക (مهيب) എന്നതും, ഒരാൾ അഹങ്കാരിയാവുക (متكبر) എന്നതും തമ്മിൽ അന്തരമുണ്ട്.
ഗൗരവം/വ്യക്തിത്വം (المهابة): അല്ലാഹുവിനോടുള്ള ആദരവും (تعظيم), സ്നേഹവും (محبة), ബഹുമാനവും (إجلال) കൊണ്ട് ഹൃദയം നിറയുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന ഫലമാണിത്. ഹൃദയം ഇതുകൊണ്ട് നിറഞ്ഞാൽ അവിടെ പ്രകാശം വന്നുചേരുന്നു. അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള ശാന്തി ഇറങ്ങിവരുന്നു. അവൻ ഗൗരവത്തിന്റെ വസ്ത്രം (رداء الهيبة) അണിയിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ മുഖത്ത് മാധുര്യവും ഗൗരവവും പ്രകടമാകുന്നു.
അതുകൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അവനോട് സ്നേഹവും ആദരവും ഉണ്ടാകുന്നു. ഹൃദയങ്ങൾ അവനിലേക്ക് ചായുന്നു. കണ്ണുകൾക്ക് കുളിർമയും മനസ്സുകൾക്ക് ഇമ്പവും തോന്നുന്നു. അവന്റെ സംസാരവും പ്രവൃത്തിയും മൗനവും എല്ലാം പ്രകാശമായിരിക്കു. അവൻ മൗനമായിരുന്നാൽ അവനിൽ ഗൗരവം പ്രകടമാകും; സംസാരിച്ചാൽ ഹൃദയങ്ങളെ അത് ആകർഷിക്കും.
അഹങ്കാരം (الكبر): ഇത് സ്വയം മതിപ്പിൽ (عجب) നിന്നും അതിക്രമത്തിൽ (بغي) നിന്നും ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. അജ്ഞതയും (جهل) അക്രമവും (ظلم) നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നാണ് ഇത് വരുന്നത്. അവിടെ നിന്ന് അടിമത്തം (عبودية) യാത്രയാവുകയും, അല്ലാഹുവിന്റെ കോപം (مقت) ഇറങ്ങിവരികയും ചെയ്യുന്നു.
ഇവന്റെ (അഹങ്കാരിയുടെ) നോട്ടം പുച്ഛത്തോടെയായിരിക്കും (شزرا). നടത്തം പൊങ്ങച്ചത്തോടെയായിരിക്കും (تبختر). ജനങ്ങളോടുള്ള പെരുമാറ്റം സ്വാർത്ഥതയോടെയായിരിക്കും (استئثار). നീതിയോ (إنصاف) മറ്റുള്ളവർക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന സ്വഭാവമോ (إيثار) ഉണ്ടാവില്ല. ആർക്കും തന്നോട് കടപ്പാടുള്ളതായി അവൻ കാണില്ല; മറിച്ച് എല്ലാവർക്കും തന്നോട് കടപ്പാടുണ്ടെന്ന് അവൻ കരുതുകയും ചെയ്യും. ജനങ്ങളെ അവൻ നിസ്സാരമായി കാണുന്നു. ഇവന് അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള അകലവും, ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെറുപ്പും (بغضا) മാത്രമേ വർദ്ധിക്കുകയുള്ളൂ.
3. സ്വയം കാത്തുസൂക്ഷിക്കലും (الصيانة) അഹങ്കാരവും (التكبر)
സ്വയം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവനായി (صائن لنفسه), താഴ്ന്ന കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്നവനായി മാറുക എന്നതും, അഹങ്കാരിയാവുക എന്നതും രണ്ടും രണ്ടാണ്.
സ്വയം കാത്തുസൂക്ഷിക്കൽ (الصيانة): ഇത് വിലകൂടിയ, വെളുവെളുത്ത പുതിയ വസ്ത്രം (ثوب جديد نقي البياض) ധരിച്ച ഒരാളെപ്പോലെയാണ്. അവൻ രാജാക്കന്മാർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രവേശിക്കാൻ പോവുകയാണ്. അതിനാൽ അഴുക്കോ പൊടിയോ ഏൽക്കാതെ അവൻ ആ വസ്ത്രത്തെ സൂക്ഷിക്കുന്നു. എവിടെയെങ്കിലും അഴുക്കുണ്ടാകുമെന്ന് ഭയപ്പെട്ടാൽ അവൻ അവിടെ നിന്ന് മാറിനിൽക്കും. വല്ല അഴുക്കും പറ്റിയാൽ ഉടനെ അത് കഴുകിക്കളയും.
ഇതുപോലെയാണ് തന്റെ ഹൃദയത്തെയും ദീനിനെയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവൻ (صائن لقلبه ودينه). പാപങ്ങൾ ഹൃദയത്തിലുണ്ടാക്കുന്ന കറകൾ (طبوع), വസ്ത്രത്തിലുണ്ടാകുന്ന അഴുക്കിനേക്കാൾ ഗൗരവമേറിയതാണ്. അവൻ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അൽപ്പം അകന്നുനിൽക്കുന്നത് അവരെ ഭയപ്പെട്ടതുകൊണ്ടല്ല; മറിച്ച് തോൽവാണിഭക്കാരുമായും (ദബ്ബാഗ്), അറപ്പുകാരുമായും (കശാപ്പുകാർ) ഇടപഴകുന്ന വസ്ത്രത്തിന് എന്ത് സംഭവിക്കുമോ, അത് തന്റെ ഹൃദയത്തിന് സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. ജനങ്ങളുമായി ഇടപഴകുമ്പോൾ ഹൃദയത്തിന്റെ പരിശുദ്ധിക്ക് കോട്ടം തട്ടുമെന്ന് അവൻ ഭയപ്പെടുന്നു.
അഹങ്കാരം (التكبر): അഹങ്കാരിയും (صاحب العلو) ചിലപ്പോൾ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുനിന്നേക്കാം (സൂക്ഷ്മതയുള്ളവനെപ്പോലെ). എന്നാൽ അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ജനങ്ങളുടെ കഴുത്തിന് മീതെ നടക്കാനും, അവരെ തന്റെ കാൽക്കീഴിലാക്കാനും വേണ്ടിയാണ്. ഇത് മറ്റൊരു വഴിയാണ്. അതിനാൽ നീ സ്വയം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവനാവുക; അഹങ്കാരിയാകരുത്.
4. ധീരതയും (الشجاعة) എടുത്തുചാട്ടവും (التهور)
ധീരത (الشجاعة): ഇത് ഹൃദയത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും (ثبات), ഭയമുണ്ടാകുന്ന സന്ദർഭങ്ങളിലുള്ള മനസാന്നിധ്യവുമാണ്. ക്ഷമ (صبر), സദ്വിചാരം (حسن الظن) എന്നീ രണ്ട് ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ധീരത ഉണ്ടാകുന്നത്. തനിക്ക് വിജയം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും (ظن الظفر), ക്ഷമ കൂടെയുണ്ടാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അവൻ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഭീരുത്വം (جبن) ഉണ്ടാകുന്നത് ദുർവിചാരത്തിൽ നിന്നും (سوء الظن) ക്ഷമയില്ലായ്മയിൽ നിന്നുമാണ്. ഭീരുത്വം ശ്വാസകോശത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ദുർവിചാരം വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ ശ്വാസകോശം വീർക്കുകയും, അത് ഹൃദയത്തെ
അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് തള്ളിമാറ്റുകയും ഇടുക്കത്തിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹൃദയത്തിന് വിറയലും (اضطراب) അസ്വസ്ഥതയും ഉണ്ടാകുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഹദീസിൽ കഠിനമായ ഭീരുത്വത്തെ ‘ജുബ്ൻ ഖാലിഅ്’ (جبن خالع – ഹൃദയത്തെ പിഴുതുമാറ്റുന്ന ഭീരുത്വം) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഇമാം അഹ്മദ് (رَحِمَهُ اللَّهُ) നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറഞ്ഞു: “മനുഷ്യനിലുള്ള ഏറ്റവും മോശമായ കാര്യം; ഹൃദയത്തെ പിഴുതുമാറ്റുന്ന ഭീരുത്വവും (جبن خالع), അമിതമായ വെപ്രാളമുണ്ടാക്കുന്ന പിശുക്കുമാണ് (شح هالع).” ബദർ യുദ്ധത്തിൽ അബൂജഹൽ ഉത്ബയോട് “നിന്റെ ശ്വാസകോശം വീർത്തിരിക്കുന്നു” (انتفخ سحرك) എന്ന് പരിഹസിച്ചത് ഈ അർത്ഥത്തിലാണ് (ഭയം കാരണം). ഹൃദയം സ്ഥാനം തെറ്റിയാൽ ബുദ്ധി നശിക്കുകയും കാര്യങ്ങൾ അവതാളത്തിലാവുകയും ചെയ്യും.
ധീരത എന്നത് ഹൃദയത്തിന്റെ ചൂടും (حرارة القلب), അതിന്റെ ഉറച്ചുനിൽപ്പുമാണ്. ഹൃദയം ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ അവയവങ്ങളും അതിനെ സഹായിക്കുന്നു.
എടുത്തുചാട്ടം (التهور): ഇത് അനന്തരഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് (عاقبة) ചിന്തിക്കാതെയുള്ള എടുത്തുചാട്ടമാണ്. കാര്യങ്ങളെ ഗൗനിക്കാത്തതിൽ നിന്നും (قلة المبالاة), ബുദ്ധിക്കുറവിൽ നിന്നും (قلة العقل) ആണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്. നാശത്തിലേക്കുള്ള വഴിയാണിത്.
5. നിശ്ചയദാർഢ്യവും (الحزم) ഭീരുത്വവും (الجبن)
ഇത് തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ സൂക്ഷ്മമാണ്.
നിശ്ചയദാർഢ്യം (الحزم): ‘ഹസ്മ്’ (الحزم) എന്ന വാക്ക് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ശക്തിയെയും ഒരുമയെയുമാണ് (വിറകുകെട്ടിന് ‘ഹസ്മ’ എന്ന് പറയാറുണ്ട്). തന്റെ ചിന്തയെയും, ഇച്ഛാശക്തിയെയും, ബുദ്ധിയെയും ഒരുമിപ്പിച്ചു കൂട്ടുന്നവനാണ് ‘ഹാസിം’. അവൻ കാര്യങ്ങളെ തൂക്കിനോക്കുന്നു. രണ്ട് നന്മകളിൽ ഏറ്റവും നല്ലതും (خير الخيرين), രണ്ട് തിന്മകളിൽ ഏറ്റവും ലഘുവായതും (شر الشرين) അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. ബുദ്ധിയുടെയും അഭിപ്രായത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ചിലപ്പോൾ അവൻ പിന്മാറിയേക്കാം (الإحجام). അത് ഭീരുത്വം കൊണ്ടല്ല; മറിച്ച് ദീർഘവീക്ഷണം കൊണ്ടാണ്.
എന്നാൽ ഭീരുവായ മനുഷ്യൻ പിന്മാറുന്നത് ഭയം കൊണ്ടാണ്. നിശ്ചയദാർഢ്യമില്ലാത്തവൻ (عاجز الرأي) അവസരങ്ങൾ പാഴാക്കിക്കളയുന്നു; അവസരം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ വിധിയെ (قدر) കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
6. മിതത്വവും (الاقتصاد) പിശുക്കും (الشح)
മിതത്വം (الاقتصاد) എന്നത് സ്തുത്യർഹമായ ഒരു ഗുണമാണ്. ഇത് നീതി (عدل), യുക്തി (حكمة) എന്നീ രണ്ട് ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉടലെടുക്കുന്നതാണ്. നീതി കൊണ്ട് അവൻ കൊടുക്കുന്നതിലും തടയുന്നതിലും മധ്യമാർഗ്ഗം സ്വീകരിക്കുന്നു. യുക്തി കൊണ്ട് അവൻ ഓരോന്നും അതിന് യോജിച്ച സ്ഥലത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് രണ്ട് മോശമായ അറ്റങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള മധ്യമാണ് (ധൂർത്തിനും പിശുക്കിനും ഇടയിൽ).
അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം കാണുക: {നിന്റെ കൈ നീ നിന്റെ കഴുത്തിലേക്ക് ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതാക്കരുത് (പിശുക്കരുത്). അത് മുഴുവനായി നീട്ടുകയും ചെയ്യരുത് (ധൂർത്തടിക്കരുത്). അങ്ങിനെ ചെയ്യുന്ന പക്ഷം നീ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടവനും കഷ്ടപ്പെട്ടവനുമായി ഇരിക്കേണ്ടി വരും} [അൽ-ഇസ്റാഅ്: 29].
എന്നാൽ പിശുക്ക് (الشح) എന്നത് ദുർവിചാരത്തിൽ (سوء الظن) നിന്നും, മനസ്സിന്റെ ദൗർബല്യത്തിൽ (ضعف النفس) നിന്നും ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. പിശാചിന്റെ വാഗ്ദാനങ്ങൾ ഇതിന് ആക്കം കൂട്ടുന്നു. ഇതിൽ നിന്ന് ‘ഹലഅ്’ (هلع – അമിതമായ ഉത്കണ്ഠ/അത്യാഗ്രഹം) ഉണ്ടാകുന്നു. അങ്ങനെ അവൻ കൊടുക്കാതിരിക്കുകയും, നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന് ഭയന്ന് വെപ്രാളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം: {തീര്ച്ചയായും മനുഷ്യന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് അക്ഷമനായിട്ടാകുന്നു. അതായത് തിന്മ ബാധിച്ചാല് പൊറുതികേട് കാണിക്കുന്നവനായും, നന്മ കൈവന്നാല് തടഞ്ഞുവെക്കുന്നവനായും} [അൽ-മആരിജ്: 19-21].
7. ജാഗ്രതയും (الاحتراز) ദുർവിചാരവും (سوء الظن)
ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ജാഗ്രത പാലിക്കുക (الاحتراز) എന്നതും അവരെക്കുറിച്ച് മോശമായി ചിന്തിക്കുക (سوء الظن) എന്നതും രണ്ടാണെന്ന് തിരിച്ചറിയണം.
ജാഗ്രത (الاحتراز): ഇത് സമ്പത്തും വാഹനവുമായി യാത്ര ചെയ്യുന്ന ഒരാളെപ്പോലെയാണ്. വഴിപിഴപ്പിക്കുന്നവരിൽ നിന്നും കൊള്ളക്കാരിൽ നിന്നും അവൻ ജാഗ്രത പാലിക്കുന്നു. അവൻ ആയുധം ധരിച്ച് ശത്രുവിനെ നേരിടാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നു. എന്നാൽ അവന്റെ ശ്രദ്ധ മുഴുവൻ രക്ഷപ്പെടാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളിലാണ്; അല്ലാതെ ശത്രുവിനെക്കുറിച്ച് വെറുതെ ദുഷ്ചിന്തകൾ വെച്ചുപുലർത്തുന്നതിലല്ല. അവൻ ജനങ്ങളുമായി ഇടപഴകുമ്പോൾ (يخالطهم) തന്നെ അവരിൽ നിന്ന് സൂക്ഷ്മത പാലിക്കുന്നു.
ദുർവിചാരം (سوء الظن): ഇത് ഹൃദയം നിറയെ ജനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള മോശമായ ചിന്തകൾ നിറക്കലാണ്. അത് നാവിലേക്കും അവയവങ്ങളിലേക്കും ഒഴുകിപ്പരക്കുന്നു. അവൻ എപ്പോഴും കുത്തുവാക്ക് പറയുന്നവനും (همز), പരദൂഷണം പറയുന്നവനും (لمز), ജനങ്ങളെ വെറുക്കുന്നവനുമായിരിക്കും. അവൻ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്നത് വെറുപ്പും വഞ്ചനയും (غش) കാരണത്താലാണ്.
8. ഉൾക്കാഴ്ചയും (الفراسة) ഊഹവും (الظن)
ഊഹം (الظن) തെറ്റാകാം, ശരിയാകാം. അത് നല്ലവരിൽ നിന്നും മോശക്കാരിൽ നിന്നും ഉണ്ടാകാം. അല്ലാഹു പറഞ്ഞു: {ഊഹങ്ങളിൽ മിക്കതും നിങ്ങൾ വെടിയുക; തീർച്ചയായും ചില ഊഹങ്ങൾ പാപമാകുന്നു} [അൽ-ഹുജുറാത്ത്: 12].
എന്നാൽ ‘ഫിറാസത്തി’നെ (ഉൾക്കാഴ്ച) അല്ലാഹു പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ട്. {നിശ്ചയമായും അതിൽ ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക് ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്} [അൽ-ഹിജ്ർ: 75]. ‘മുതവസ്സിമീൻ’ (المتوسمين)
എന്നാൽ ‘ഫിറാസത്ത്’ (ഉൾക്കാഴ്ച) ഉള്ളവർ എന്നാണർത്ഥം എന്ന് ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رضي الله عنهما) പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ഫിറാസത്ത് (الفراسة): ഇത് ഹൃദയം ശുദ്ധിയാവുകയും, അഴുക്കുകളിൽ നിന്ന് മുക്തമാവുകയും, അല്ലാഹുവിനോട് അടുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന വെളിച്ചമാണ്. അല്ലാഹു നൽകുന്ന ആ വെളിച്ചത്തിലൂടെ അവൻ കാര്യങ്ങളെ നോക്കിക്കാണുന്നു. ഹദീസിൽ വന്നിട്ടുള്ളതുപോലെ: “സത്യവിശ്വാസിയുടെ ഉൾക്കാഴ്ചയെ (فراسة) നിങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുക; കാരണം അവൻ നോക്കുന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രകാശത്താലാണ്.” (ഇതൊരു ളഈഫായ ഹദീസാണെങ്കിലും ഇതിന്റെ ആശയം ശരിയാണ്).
സ്വഹീഹായ ഹദീസിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിട്ടുണ്ട്: “എന്റെ ദാസൻ നവാഫിലുകളിലൂടെ (ഐച്ഛിക കർമ്മങ്ങൾ) എന്നിലേക്ക് അടുത്തുകൊണ്ടിരിക്കും; അങ്ങനെ ഞാൻ അവനെ സ്നേഹിക്കും. ഞാൻ അവനെ സ്നേഹിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ അവൻ കേൾക്കുന്ന കാതും, കാണുന്ന കണ്ണും… ഞാൻ ആയിത്തീരും.” [ബുഖാരി]. അതായത്, അവൻ അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തിക്ക് അനുസരിച്ചേ കേൾക്കുകയുള്ളൂ, കാണുകയുള്ളൂ. അപ്പോൾ അവന്റെ ഹൃദയം തെളിഞ്ഞ കണ്ണാടി പോലെയാകുന്നു. അവന് സത്യം സത്യമായി കാണാൻ കഴിയുന്നു.
ഉസ്മാൻ (رضي الله عنه) വിന്റെ അടുക്കൽ ഒരാൾ വന്നു. അയാൾ വഴിയിൽ വെച്ച് ഒരു സ്ത്രീയെ നോക്കിയിരുന്നു. ഉസ്മാൻ (رضي الله عنه) ചോദിച്ചു: “കണ്ണുകളിൽ വ്യഭിചാരത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളുമായി നിങ്ങളിലൊരാൾ എന്റെ അടുക്കൽ പ്രവേശിക്കുകയോ?” അയാൾ ചോദിച്ചു: “നബി ﷺ ക്ക് ശേഷവും വഹ്യ് ഉണ്ടോ?” ഉസ്മാൻ (رضي الله عنه) പറഞ്ഞു: “അല്ല, ഇത് ഉൾക്കാഴ്ചയും സത്യസന്ധമായ ഫിറാസത്തുമാണ്.”
ഇമാം ശാഫിഈ (رحمه الله) യുടെ അനുഭവം: ഇമാം ശാഫിഈ (رحمه الله) ‘ഫിറാസത്തി’നെക്കുറിച്ചുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തേടി യെമനിലേക്ക് പോയി. തിരിച്ചു വരുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഒരു സ്ഥലത്തെത്തി. അവിടെ നീലക്കണ്ണുള്ള, നെറ്റി ഉന്തിയ, താടിരോമങ്ങളില്ലാത്ത ഒരാളെ കണ്ടു. ഫിറാസത്തിന്റെ കിതാബുകൾ പ്രകാരം ഇത് ഏറ്റവും മോശമായ ലക്ഷണമാണ് (അതായത്, പിശുക്കന്റെയും വഞ്ചകന്റെയും ലക്ഷണങ്ങൾ). പക്ഷെ ആ മനുഷ്യൻ ഇമാമിനെ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കുകയും, ഭക്ഷണവും താമസസൗകര്യവും നൽകുകയും ചെയ്തു. ഇമാം വിചാരിച്ചു: “ഈ കിതാബുകളൊക്കെ വെറുതെയാണല്ലോ. ഇത്രയും നല്ല മനുഷ്യനെക്കുറിച്ചാണ് മോശം ലക്ഷണങ്ങൾ ഇതിലുള്ളത്.” രാവിലെ തിരിച്ചുപോകുമ്പോൾ ഇമാം ആ മനുഷ്യനോട് ചോദിച്ചു: “എന്തെങ്കിലും ബാക്കിയുണ്ടോ (തരാൻ)?” അപ്പോൾ ആ മനുഷ്യൻ പറഞ്ഞു: “ഇന്നലെ ഞാൻ നിനക്ക് തന്ന ഭക്ഷണത്തിന് 2 ദിർഹം, കുതിരക്ക് കൊടുത്തതിന് 2 ദിർഹം, വിരിപ്പിന് 2 ദിർഹം…” അങ്ങനെ അവൻ കണക്ക് പറഞ്ഞ് പണം ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ ഇമാം ശാഫിഈ (رحمه الله) തന്റെ ഭൃത്യനോട് പറഞ്ഞു: “അവന് പണം കൊടുക്കൂ. ആ കിതാബുകൾ (ഫിറാസത്തിന്റെ) സത്യമായിരുന്നു!”
അതുകൊണ്ട്, ‘ഫിറാസത്ത്’ എന്നത് സത്യസന്ധരായ, ഹലാൽ ഭക്ഷിക്കുന്ന, അല്ലാഹുവിലേക്ക് തിരിഞ്ഞവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന വെളിച്ചമാണ്. കേവലമായ ദുർവിചാരങ്ങളെ (سوء الظن) ‘ഫിറാസത്ത്’ എന്ന് വിളിക്കാൻ പാടില്ല.
അല്ലാഹു നമ്മെ ഉൾക്കാഴ്ചയുള്ളവരിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുമാറാകട്ടെ.