بِسْمِ ٱللّٰهِ ٱلرَّحْمٰنِ ٱلرَّحِيمِ
പ്രവാചകപത്നിമാരിൽ അഗ്രഗണ്യയും പണ്ഡിതയുമായിരുന്ന ഉമ്മുൽ മുഅ്മിനീൻ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ ജീവിതത്തിലെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിന് വിജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചം പകർന്നുനൽകിയ ആ മഹതി, മരണത്തെ മുഖാമുഖം കണ്ടപ്പോൾ പ്രകടിപ്പിച്ച ഭയഭക്തിയും വിനയവും സത്യവിശ്വാസികൾക്ക് എക്കാലത്തും മാതൃകയാണ്. ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ അന്ത്യസമയത്ത് പ്രമുഖ സ്വഹാബിവര്യനായ ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) സന്ദർശിക്കാനെത്തിയ സംഭവവും, തുടർന്നുണ്ടായ സംഭാഷണങ്ങളും അപഗ്രഥിക്കുന്ന പഠനമാണിത്.
ചരിത്രസംഭവം
ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ മൗല (മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ട അടിമ) ആയിരുന്ന ദക്വാൻ (رَحِمَهُ اللَّهُ) നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) മരണശയ്യയിലായിരിക്കെ ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) അവരെ സന്ദർശിക്കാൻ അനുവാദം ചോദിച്ചു. ആ സമയത്ത് അവരുടെ സഹോദരപുത്രനായ അബ്ദുല്ല ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ അടുത്തുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “ഇതാ ഇബ്നു അബ്ബാസ് അങ്ങയെ കാണാൻ അനുവാദം ചോദിക്കുന്നു. അങ്ങയുടെ മക്കളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ഉത്തമരിൽ ഒരാളാണദ്ദേഹം.”
എന്നാൽ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ പ്രതികരണം അത്ഭുതകരമായിരുന്നു: “എന്നെയും ഇബ്നു അബ്ബാസിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുകഴ്ത്തലിനെയും നീ ഒഴിവാക്കൂ (എനിക്കിപ്പോൾ ആരെയും കാണേണ്ടതില്ല).” മരണസമയത്ത് തന്നെക്കുറിച്ച് പുകഴ്ത്തലുകൾ കേൾക്കുന്നത് അവർ ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. അല്ലാഹുവിനെ കണ്ടുമുട്ടാൻ പോകുന്നതിന്റെ ഭയവും ജാഗ്രതയുമായിരുന്നു അവരുടെ മനസ്സിൽ.
എന്നാൽ സഹോദരപുത്രൻ നിർബന്ധിച്ചു: “അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ ഗ്രന്ഥം പാരായണം ചെയ്യുന്നവരും (ഖാരിഅ്), അല്ലാഹുവിന്റെ മതത്തിൽ അഗാധമായ അറിവുള്ളവരുമാണ് (ഫഖീഹ്). അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം നൽകിയാലും. അദ്ദേഹം സലാം പറയുകയും വിടവാങ്ങുകയും ചെയ്യട്ടെ.” ഒടുവിൽ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) സമ്മതം നൽകി.
ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) അകത്തുകടന്ന് സലാം പറഞ്ഞു ഇരുന്നു. ശേഷം ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: “ഉമ്മുൽ മുഅ്മിനീൻ, സന്തോഷിക്കുക! അങ്ങയുടെ റൂഹ് ശരീരം വേർപിരിയുന്നതോടെ എല്ലാ പ്രയാസങ്ങളും കഷ്ടപ്പാടുകളും നീങ്ങുകയും, അങ്ങ് സ്നേഹിക്കുന്ന മുഹമ്മദ് നബി (ﷺ) യെയും അവിടുത്തെ അനുചരന്മാരെയും കണ്ടുമുട്ടുകയും ചെയ്യും.”
അവർ ചോദിച്ചു: “പിന്നെയും (എന്താണുള്ളത്)?”
ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) തുടർന്നു: “റസൂലുല്ല (ﷺ) ക്ക് തന്റെ പത്നിമാരിൽ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ അങ്ങായിരുന്നു. അവിടുന്ന് നിർമ്മലമായതിനെയല്ലാതെ (ത്വയ്യിബ്) സ്നേഹിക്കാറില്ല. മാത്രമല്ല, അല്ലാഹു ഏഴ് ആകാശങ്ങൾക്കുമുകളിൽ നിന്ന് അങ്ങയുടെ നിരപരാധിത്വം (ബറാഅത്ത്) ഇറക്കിത്തന്നു. ഭൂമിയിലെ പള്ളികളിലെല്ലാം രാവും പകലും അത് (ഖുർആനായി) പാരായണം ചെയ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അബ്വാഅ് എന്ന സ്ഥലത്തുവെച്ച് അങ്ങയുടെ മാല നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ നബി (ﷺ) യും ജനങ്ങളും അവിടെ തങ്ങേണ്ടി വന്നു. അവർക്ക് കുടിക്കാൻ വെള്ളമില്ലാതിരുന്ന ആ സന്ദർഭത്തിലാണ് അല്ലാഹു തയമ്മുമിന്റെ വചനം ഇറക്കിയത്:
فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا
“അപ്പോൾ നിങ്ങള് ശുദ്ധിയുള്ള മണ്ണുകൊണ്ട് തയമ്മും ചെയ്തുകൊള്ളുക” [അന്നിസാഅ്: 43].
അങ്ങനെ ജനങ്ങൾക്ക് പൊതുവായി ലഭിച്ച ആ ഇളവിന് കാരണം അങ്ങായിരുന്നു. അല്ലാഹുവാണെ സത്യം, അങ്ങ് അനുഗൃഹീതയാണ്.”
ഇതുകേട്ട ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) പറഞ്ഞു: “ഇബ്നു അബ്ബാസ്, ഈ പുകഴ്ത്തലുകൾ എന്നിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കൂ. അല്ലാഹുവാണെ സത്യം, ഞാൻ തീർത്തും വിസ്മരിക്കപ്പെട്ട ഒരു വസ്തുവായിരുന്നെങ്കിൽ എന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചുപോകുന്നു.”
പാഠങ്ങളും ഗുണപാഠങ്ങളും
ഈ ഹദീസിൽ നിന്നും ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ നിന്നും നമുക്ക് ഒട്ടേറെ പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളാനുണ്ട്:
- അന്ത്യസമയത്തെ ഭയഭക്തിയും വിനയവും
ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ഇസ്ലാമിന് വേണ്ടി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച മഹതിയായിരുന്നിട്ടും, മരണസമയം അടുത്തപ്പോൾ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) അതീവ ജാഗ്രതയിലായിരുന്നു. ഇബ്നു അബ്ബാസി (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) ന്റെ പ്രശംസ കേൾക്കാൻ അവർ വിസമ്മതിച്ചത് അഹങ്കാരം (ഉജ്ബ്) വന്നുപോകാതിരിക്കാനും, അല്ലാഹുവിന്റെ മുന്നിൽ വിനയാന്വിതയായി ചെല്ലാനുമാണ്. സച്ചരിതരായ മുൻഗാമികൾ തങ്ങളുടെ സൽകർമ്മങ്ങളിൽ അമിതപ്രതീക്ഷ വെക്കാതെ, അല്ലാഹുവിന്റെ ശിക്ഷയെ ഭയപ്പെടുന്നവരായിരുന്നു എന്നതിന് ഇത് തെളിവാണ്. - ആശ്വാസവാക്കുകൾ നൽകുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യം
രോഗികളെയും മരണാസന്നരായവരെയും സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ അവർക്ക് പ്രതീക്ഷയും സന്തോഷവും നൽകുന്ന വാക്കുകൾ പറയണമെന്നത് പ്രവാചക മാതൃകയാണ്. ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) ഇവിടെ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് സ്വർഗത്തെക്കുറിച്ചും, നബി (ﷺ) യുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയെക്കുറിച്ചുമാണ്. “മരണമെന്ന ഒരൊറ്റ കടമ്പ കടന്നാൽ അങ്ങ് പ്രിയപ്പെട്ടവരെ കണ്ടുമുട്ടും” എന്ന വാക്ക് വിശ്വാസിക്ക് നൽകുന്ന ആശ്വാസം ചെറുതല്ല. - ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ ശ്രേഷ്ഠതകൾ
ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) എടുത്തുപറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ മഹത്വം വിളിച്ചോതുന്നവയാണ്:
നബി (ﷺ) യുടെ പ്രിയതമ: അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂൽ (ﷺ) ഏറ്റവും സ്നേഹിച്ചിരുന്നത് ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യെ ആയിരുന്നു. “നല്ലതിനെയല്ലാതെ നബി (ﷺ) സ്നേഹിക്കില്ല” എന്ന ഇബ്നു അബ്ബാസി (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) ന്റെ വാക്ക്, ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ പരിശുദ്ധിയെയും ഉന്നത സ്വഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഏഴ് ആകാശങ്ങൾക്കുമുകളിൽ നിന്നുള്ള ബറാഅത്ത്: മുനാഫിഖുകൾ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) ക്കെതിരെ അപവാദപ്രചരണം (ഇഫ്ക്) നടത്തിയപ്പോൾ, അല്ലാഹു നേരിട്ട് വഹ്യ് ഇറക്കിക്കൊണ്ടാണ് അവരെ പരിശുദ്ധയാക്കിയത്. സൂറത്തു ന്നൂറിലെ ആ വചനങ്ങൾ ഖിയാമം നാൾ വരെ പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
സമുദായത്തിന് മുഴുവൻ അനുഗ്രഹം: ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യുടെ മാല നഷ്ടപ്പെട്ട സംഭവം മുസ്ലിം ഉമ്മത്തിന് ‘തയമ്മും’ എന്ന വലിയൊരു ഇളവ് ലഭിക്കാൻ കാരണമായി. അല്ലാഹു തന്റെ ഇഷ്ടദാസന്മാരിലൂടെ സമുദായത്തിന് നന്മ വരുത്തുന്നു.
- അനുവാദം ചോദിക്കുന്നതിന്റെ മര്യാദ
അടുപ്പമുള്ള ബന്ധുവായ ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) പോലും അനുവാദം ചോദിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രമാണ് അകത്തുപ്രവേശിച്ചത്. അനുവാദം ലഭിക്കാൻ കാത്തുനിൽക്കുകയും, അത് ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ തിരിച്ചുപോവുകയുമാണ് ഇസ്ലാമിക മര്യാദ. - പണ്ഡിതന്മാരോടുള്ള ആദരവ്
“അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ ഗ്രന്ഥം പാരായണം ചെയ്യുന്നവരും, ദീനിൽ അറിവുള്ളവരുമാണ്” എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് സഹോദരപുത്രൻ ഇബ്നു അബ്ബാസിനെ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) പരിചയപ്പെടുത്തുന്നത് പണ്ഡിതന്മാരോട് കാണിക്കേണ്ട ആദരവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഇബ്നു അബ്ബാസ് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا) ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യെ “മുബാറക” (അനുഗൃഹീത) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) ആഗ്രഹിച്ചത് താൻ വിസ്മരിക്കപ്പെട്ടവളായിരുന്നെങ്കിൽ എന്നാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ അലംഘനീയമായ വിധിയിൽ വിശ്വസിക്കുകയും, എന്നാൽ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും വിചാരണ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന വിശ്വാസിയുടെ ഉത്തമ മാതൃകയാണ് ഇവിടെ നാം കാണുന്നത്. ആഇശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ വിസ്മരിക്കപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ലോകാവസാനം വരെയുള്ള വിശ്വാസികളുടെ മനസ്സിൽ മായ്ക്കാനാവാത്ത സ്ഥാനമാണ് അല്ലാഹു അവർക്ക് നൽകിയത്.
