ഇസ്ലാമിക മര്യാദകളെക്കുറിച്ചുള്ള (അദബുകൾ) ചർച്ചയിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് ഒരാൾ കടന്നുവരുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവർ എഴുന്നേൽക്കാമോ എന്നത്. ഇമാം ബുഖാരി (رَحِمَهُ اللَّهُ) തന്റെ അൽ-അദബുൽ മുഫ്റദ് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ “ഒരാൾ തന്റെ സഹോദരന് വേണ്ടി എഴുന്നേൽക്കുന്ന അധ്യായം” (باب قيام الرجل لأخيه) എന്ന പേരിൽ ഇത് ചർച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഈ വിഷയത്തിൽ വന്ന ഹദീസുകളും അവയുടെ അറബി മൂലവാചകങ്ങളും വിശദീകരണങ്ങളും താഴെ നൽകുന്നു.
ഈ വിഷയത്തെ പണ്ഡിതന്മാർ പ്രധാനമായും മൂന്നായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്:
- വെറുക്കപ്പെട്ടത് (മക്റൂഹ്): അഹങ്കാരത്തിനും പെരുമയ്ക്കും വേണ്ടി എഴുന്നേൽക്കൽ.
- അനുവദനീയം/സുന്നത്ത്: സ്വീകരിക്കാനും ആദരിക്കാനും വേണ്ടി എഴുന്നേറ്റ് ചെല്ലൽ.
- നിഷിദ്ധം (ഹറാം): ഇരിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് മുകളിൽ വിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കൽ. 1. വെറുതെ ആദരിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം എഴുന്നേൽക്കൽ (القيام للتعظيم)
1. വെറുതെ ആദരിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം എഴുന്നേൽക്കൽ (القيام للتعظيم)
അനസ് ബ്നു മാലിക് (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) വിൽ നിന്ന് നിവേദനം:
«مَا كَانَ شَخْصٌ أَحَبَّ إِلَيْهِمْ رُؤْيَةً مِنَ النَّبِيِّ ﷺ، وَكَانُوا إِذَا رَأَوْهُ لَمْ يَقُومُوا إِلَيْهِ، لِمَا يَعْلَمُونَ مِنْ كَرَاهِيَتِهِ لِذَلِكَ»
അർത്ഥം:
“നബി ﷺയെക്കാൾ അവർക്ക് (സ്വഹാബികൾക്ക്) പ്രിയപ്പെട്ടതായ മറ്റൊരു വ്യക്തിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും, അവിടുത്തെ കണ്ടാൽ അവർ എഴുന്നേൽക്കുമായിരുന്നില്ല; അവിടുന്ന് അത് വെറുക്കുന്നു എന്ന് അവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നു എന്നതായിരുന്നു അതിന് കാരണം.”
ശൈഖിന്റെ വിശദീകരണം:
നബി ﷺ സ്വഹാബികൾക്ക് ജീവനെക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നിട്ടും അവർ അവിടുത്തെ കണ്ടാൽ എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കാതിരുന്നത്, വെറുതെ ആദരവ് പ്രകടിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം എഴുന്നേൽക്കുന്നത് (القيام لمجرد التعظيم) നബി ﷺ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നില്ല എന്നതുകൊണ്ടാണ്. ഒരാൾ കടന്നുവരുമ്പോൾ അയാളുടെ സ്ഥാനവലിപ്പം കണ്ട്, അഹങ്കാരത്തിന് വഴിവെക്കുന്ന രൂപത്തിൽ വെറുതെ എഴുന്നേൽക്കുന്നതിനെയാണ് ഇവിടെ വിലക്കിയിരിക്കുന്നത്.
എന്നാൽ, ഒരു ആവശ്യത്തിന് വേണ്ടിയോ, അതിഥിയെ സ്വീകരിക്കാനോ എഴുന്നേൽക്കുന്നത് ഇതിൽ പെടില്ല. അത് അനുവദനീയമാണ് എന്ന് അടുത്ത ഹദീസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
2. സ്വീകരിക്കാനും ആദരിക്കാനും എഴുന്നേൽക്കൽ (القيام إليه)
ആയിശ ബിൻത് ത്വൽഹ, ഉമ്മുൽ മുഅ്മിനീൻ ആയിശ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു:
«مَا رَأَيْتُ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ كَانَ أَشْبَهَ بِالنَّبِيِّ ﷺ كَلَامًا وَلَا حَدِيثًا وَلَا جِلْسَةً مِنْ فَاطِمَةَ»
قَالَتْ: «وَكَانَ النَّبِيُّ ﷺ إِذَا رَآهَا قَدْ أَقْبَلَتْ رَحَّبَ بِهَا، ثُمَّ قَامَ إِلَيْهَا فَقَبَّلَهَا، ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهَا فَجَاءَ بِهَا حَتَّى يُجْلِسَهَا فِي مَكَانِهِ، وَكَانَتْ إِذَا أَتَاهَا النَّبِيُّ ﷺ رَحَّبَتْ بِهِ، ثُمَّ قَامَتْ إِلَيْهِ فَقَبَّلَتْهُ…»
അർത്ഥം:
“സംസാരത്തിലും, വർത്തമാനത്തിലും, ഇരുത്തത്തിലും നബി ﷺയോട് ഫാത്തിമ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യെക്കാൾ സാദൃശ്യമുള്ള മറ്റൊരാളെയും ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല. നബി ﷺ ഫാത്തിമ വരുന്നത് കണ്ടാൽ അവരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും, അവർക്ക് നേരെ എഴുന്നേറ്റ് ചെല്ലുകയും (قَامَ إِلَيْهَا), അവരെ ചുംബിക്കുകയും, അവരുടെ കൈപിടിച്ച് അവിടുത്തെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. നബി ﷺ ഫാത്തിമയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നാൽ അവരും അവിടുത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും, അവിടുത്തേക്ക് നേരെ എഴുന്നേറ്റ് ചെല്ലുകയും, അവിടുത്തെ ചുംബിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു.”
ശൈഖിന്റെ വിശദീകരണം:
ഈ ഹദീസ് തെളിയിക്കുന്നത് ഒരാളെ സ്വീകരിക്കാനോ, ബഹുമാനപൂർവ്വം ആനയിക്കാനോ വേണ്ടി അയാൾക്ക് നേരെ എഴുന്നേറ്റ് ചെല്ലുന്നത് (القيام إليه) അനുവദനീയമാണെന്ന് മാത്രമല്ല, അത് നബിചര്യയുടെ ഭാഗം കൂടിയാണെന്നാണ്.
ഇവിടെ നബി ﷺ മകൾക്ക് വേണ്ടിയും, മകൾ പിതാവിന് വേണ്ടിയും എഴുന്നേറ്റത് സ്നേഹത്തിന്റെയും വാത്സല്യത്തിന്റെയും ഭാഗമായാണ്; അഹങ്കാരത്തിന്റെയോ പൊങ്ങച്ചത്തിന്റെയോ ഭാഗമായല്ല. മക്കൾക്ക് വേണ്ടി മാതാപിതാക്കൾ എഴുന്നേൽക്കുന്നത് അവരുടെ സ്ഥാനത്തിന് കുറവുണ്ടാക്കുമെന്ന ധാരണ തെറ്റാണെന്ന് നബി ﷺയുടെ ഈ മാതൃക നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ഹദീസിന്റെ ബാക്കി ഭാഗം (രോഗശയ്യയിലെ സംഭവം):
നബി ﷺ മരണപ്പെട്ട രോഗശയ്യയിലായിരിക്കെ ഫാത്തിമ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) കടന്നുവന്നപ്പോൾ അവിടുന്ന് സ്വാഗതം പറയുകയും ചുംബിക്കുകയും ചെയ്തുവെങ്കിലും, എഴുന്നേൽക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. രോഗം കാരണമായിരുന്നു അത്. അവിടുന്ന് ഫാത്തിമയോട് ഒരു രഹസ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ കരഞ്ഞു, പിന്നീട് മറ്റൊരു രഹസ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ചിരിച്ചു.
- കരയാൻ കാരണം: “ഞാൻ മരണപ്പെടും” (إِنِّي مَيِّتٌ) എന്ന് നബി ﷺ അറിയിച്ചതായിരുന്നു.
- ചിരിക്കാൻ കാരണം: “എന്റെ കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി എന്നോടൊപ്പം വന്ന് ചേരുന്നത് നീ ആയിരിക്കും” (إِنَّكِ أَوَّلُ أَهْلِي بِي لُحُوقًا) എന്ന് അറിയിച്ചപ്പോൾ, പിതാവിനോട് വേഗം ചേരാൻ സാധിക്കുമല്ലോ എന്ന സന്തോഷത്താലാണ് അവർ ചിരിച്ചത്.
3. ഇരിക്കുന്ന ആൾക്ക് മുകളിൽ നിൽക്കുന്നത് (القيام عليه)
ജാബിർ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) വിൽ നിന്ന് നിവേദനം:
«اشْتَكَى النَّبِيُّ ﷺ فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ وَهُوَ قَاعِدٌ، وَأَبُو بَكْرٍ يُسْمِعُ النَّاسَ تَكْبِيرَهُ، فَالتَفَتَ إِلَيْنَا فَرَآنَا قِيَامًا، فَأَشَارَ إِلَيْنَا فَقَعَدْنَا، فَصَلَّيْنَا بِصَلَاتِهِ قُعُودًا، فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ: إِنْ كِدْتُمْ لَتَفْعَلُوا فِعْلَ فَارِسَ وَالرُّومِ، يَقُومُونَ عَلَى مُلُوكِهِمْ وَهُمْ قُعُودٌ، فَلَا تَفْعَلُوا، ائْتَمُّوا بِأَئِمَّتِكُمْ، إِنْ صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا، وَإِنْ صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا»
അർത്ഥം:
“നബി ﷺ ക്ക് രോഗം ബാധിച്ചപ്പോൾ അവിടുന്ന് ഇരുന്ന് നമസ്കരിച്ചു. ഞങ്ങൾ അവിടുത്തെ പിന്നിൽ നിന്ന് നമസ്കരിച്ചു. അബൂബക്കർ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) ജനങ്ങളെ തക്ബീർ കേൾപ്പിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. നബി ﷺ ഞങ്ങളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ ഞങ്ങൾ നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു. അവിടുന്ന് ഞങ്ങളോട് ആംഗ്യം കാണിച്ചു, അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ ഇരുന്നു. ഞങ്ങൾ ഇരുന്ന് നമസ്കരിച്ചു. സലാം വീട്ടിയ ശേഷം നബി ﷺ പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങൾ പേർഷ്യക്കാരുടെയും റോമക്കാരുടെയും പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ ഏതാണ്ട് അടുത്തിരിക്കുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാർ ഇരിക്കുമ്പോൾ അവർക്ക് മുകളിൽ (ബഹുമാനാർത്ഥം) നിൽക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്. നിങ്ങൾ ഇമാമുമാരെ പിന്തുടരുക; ഇമാം നിന്നാണ് നമസ്കരിക്കുന്നതെങ്കിൽ നിങ്ങൾ നിന്ന് നമസ്കരിക്കുക, അദ്ദേഹം ഇരുന്നാണ് നമസ്കരിക്കുന്നതെങ്കിൽ നിങ്ങൾ ഇരുന്ന് നമസ്കരിക്കുക’.”
ശൈഖിന്റെ വിശദീകരണം:
ഈ ഹദീസിൽ പരാമർശിക്കുന്നത്, ഒരാൾ ഇരിക്കുകയും മറ്റുള്ളവർ അദ്ദേഹത്തെ ബഹുമാനിച്ചുകൊണ്ട് തലയ്ക്ക് മുകളിൽ കാവൽക്കാരെപ്പോലെയോ മറ്റോ നിൽക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ് (القيام عليه). ഇത് അഹങ്കാരികളായ രാജാക്കന്മാരുടെ രീതിയാണ്; അത് ഇസ്ലാം വിലക്കിയിരിക്കുന്നു. നബി ﷺ യുടെ കൽപന “നിങ്ങൾ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്” (فَلَا تَفْعَلُوا) എന്നത് വ്യക്തമായ നിരോധനമാണ്.
സംഗ്രഹം
ശൈഖ് അബ്ദുറസാഖ് അൽ-ബദ്ർ (حَفِظَهُ اللَّهُ) യുടെ വിശദീകരണത്തിൽ നിന്ന് നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാവുന്ന നിയമങ്ങൾ ഇവയാണ്:
- അൽ-ഖിയാമു ലഹു (القيام له) : ഒരാൾ കടന്നുവരുമ്പോൾ അയാളെ വെറുതെ ബഹുമാനിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം വിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കുന്നത്. ഇത് നബി ﷺ വെറുത്തിരുന്നു.
- അൽ-ഖിയാമു ഇലൈഹി (القيام إليه) : ഒരാളെ സ്വീകരിക്കാനോ, ഹസ്തദാനം ചെയ്യാനോ, ആലിംഗനം ചെയ്യാനോ, ഇരിപ്പിടം നൽകാനോ വേണ്ടി എഴുന്നേറ്റ് ചെല്ലുന്നത്. ഇത് നബി ﷺയും ഫാത്തിമ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا) യും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇത് അനുവദനീയവും സുന്നത്തുമാണ്.
- അൽ-ഖിയാമു അലൈഹി (القيام عليه) : ഒരാൾ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അയാളുടെ മഹത്വം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി മറ്റുള്ളവർ അയാൾക്ക് ചുറ്റും നിൽക്കുന്നത്. ഇത് അമുസ്ലിം രാജാക്കന്മാരുടെ രീതിയാണ്, ഇത് നിഷിദ്ധമാണ്.
അല്ലാഹു ﷻ നബിചര്യകൾ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാനും ജീവിതത്തിൽ പകർത്താനും നമുക്ക് തൗഫീഖ് നൽകട്ടെ.
അവലംബം:ഇമാം ബുഖാരി (رَحِمَهُ اللَّهُ) രചിച്ച അൽ-അദബുൽ മുഫ്റദ് എന്ന ഹദീസ് ഗ്രന്ഥത്തിന് ശൈഖ് അബ്ദുറസാഖ് അൽ-ബദ്ർ (حَفِظَهُ اللَّهُ) നൽകിയ വിശദീകരണം.
