ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ, വിശിഷ്യാ ഹദീസ് ക്രോഡീകരണ ചരിത്രത്തിലെ ‘സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം’ എന്നറിയപ്പെടുന്നത് ഹിജ്റ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടാണ്. പ്രവാചകചര്യയെ വരുംതലമുറകൾക്കായി സംരക്ഷിക്കാൻ അല്ലാഹു ﷻ നിയോഗിച്ച അനേകം മഹാരഥന്മാരായ പണ്ഡിതന്മാർ ജീവിച്ചതും കർമ്മനിരതരായതും ഈ കാലഘട്ടത്തിലായിരുന്നു. ഇമാം അഹ്മദ്, ഇബ്നുൽ മദീനി, ഇസ്ഹാഖ് ബിൻ റാഹവൈഹി, ഇബ്നു അബീശൈബ, ദാരിമി (رحمهم الله) തുടങ്ങിയ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ സൂര്യതേജസ്സുകൾ ഉദിച്ചുനിന്ന ഈ കാലത്താണ്, ഇസ്ലാമിക ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഒരാളായ ഇമാം അബൂ ഈസാ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഈസാ ബിൻ സൗറ അത്തതിർമിദി (رحمه الله)യുടെ ജീവിതവും കടന്നുവരുന്നത്. കുതുബുസ്സിത്ത (ആറ് പ്രധാന ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ) യിലെ സുപ്രധാനമായ ഒരു സ്ഥാനമാണ് അദ്ദേഹത്തിനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിനുമുള്ളത്.
ജനനവും ദേശവും
ഹിജ്റ 209-ൽ, ഇന്നത്തെ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാന്റെ ഭാഗമായ, പഴയ ഖുറാസാനിലെ ‘തിർമിദ്’ എന്ന ദേശത്താണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ഇന്നും ആ പേരിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം, ഇസ്ലാമിക വിജ്ഞാനത്തിന് ഒട്ടേറെ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഈ അടുത്ത കാലങ്ങളിൽ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിൽ വെച്ച് ഇമാം തിർമിദിയെക്കുറിച്ച് വലിയൊരു പഠന സമ്മേളനം തന്നെ നടക്കുകയുണ്ടായി. ഹദീസ് വിജ്ഞാനീയത്തിൽ അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ഉന്നതമായ പാരമ്പര്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ, വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം വിജ്ഞാന സമ്പാദനത്തിനായുള്ള യാത്രകൾ ആരംഭിച്ചു.
വിജ്ഞാന സമ്പാദനവും ഗുരുശിഷ്യ ബന്ധങ്ങളും
ഇറാഖ്, ഖുറാസാൻ, മക്ക, മദീന തുടങ്ങിയ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം ദീർഘയാത്രകൾ നടത്തി. അക്കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പണ്ഡിതന്മാരായ ഖുതൈബ ബിൻ സഈദ്, ഇസ്ഹാഖ് തുടങ്ങിയവരിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം വിജ്ഞാനം നുകർന്നു. എന്നാൽ, ഇമാം തിർമിദിയുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗ്യം അനുഗ്രഹം ഇമാം ബുഖാരിയുമായുള്ള (رحمه الله) സഹവാസമായിരുന്നു. കേവലമൊരു വിദ്യാർത്ഥി എന്നതിലുപരി, ഇമാം ബുഖാരിയുടെ ഏറ്റവും അടുത്ത ശിഷ്യനും, അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് വിജ്ഞാനം പകർത്തിയ വ്യക്തിയുമായിരുന്നു തിർമിദി. തന്റെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പലയിടത്തും “ഞാൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ ഇസ്മാഈലിനോട് (ഇമാം ബുഖാരി) ചോദിച്ചു”, “അദ്ദേഹം എനിക്ക് മറുപടി നൽകി” എന്നിങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയത് കാണാം.
ഇമാം തിർമിദിക്ക് ലഭിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ബഹുമതികളിൽ ഒന്ന്, തന്റെ ഗുരുവായ ഇമാം ബുഖാരി അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഹദീസ് നിവേദനം ചെയ്തു എന്നതാണ്. ഒരു ശിഷ്യനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം തന്റെ ഗുരു തന്നെ തന്നിൽ നിന്ന് വിവരം സ്വീകരിക്കുക എന്നത് അപൂർവ്വമായ സൗഭാഗ്യമാണ്. “താങ്കളിൽ നിന്ന് ഞാൻ പഠിച്ചതാണ്, താങ്കൾ എന്നിൽ നിന്ന് പഠിച്ചതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ” എന്ന് ഗുരുവിനെക്കൊണ്ട് പറയിപ്പിക്കുമാറ് ഉന്നതമായ പദവിയിലേക്ക് അദ്ദേഹം ഉയർന്നു.
കാഴ്ചശക്തിയും ജീവിതസായാഹ്നവും
ഇമാം തിർമിദി (رحمه الله) ജന്മനാ അന്ധനായിരുന്നു എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, പ്രബലമായ അഭിപ്രായം അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലത്താണ് അന്ധനായിത്തീർന്നത് എന്നാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗം സമയവും കാഴ്ചശക്തിയോട് കൂടിത്തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം വിജ്ഞാന സമ്പാദനം നടത്തിയതും ഗ്രന്ഥരചന നിർവ്വഹിച്ചതും. അല്ലാഹുവിനെ ഓർത്തുള്ള ഭയത്താലും കരച്ചിലാലുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന് കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
പ്രധാന രചനകൾ
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥം ‘അൽ-ജാമിഅ്’ ആണ് (ഇതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി താഴെ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്). കൂടാതെ ‘അത്താരീഖ്’, ‘അൽ-ഇലൽ അൽ-കബീർ’, ‘അൽ-ഇലൽ അസ്സ്വഗീർ’ എന്നിവയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളാണ്. ഇതിൽ എടുത്തു പറയേണ്ട ഒന്നാണ് ‘അശ്ശമാഇലുൽ മുഹമ്മദിയ്യ’. പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബി ﷺ യുടെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ സവിശേഷതകൾ, പെരുമാറ്റങ്ങൾ, വസ്ത്രധാരണം തുടങ്ങിയവ വിവരിക്കുന്ന ഈ ഗ്രന്ഥം, സീറ (പ്രവാചക ചരിത്രം) പഠനത്തിൽ ഒഴിവാക്കാനാവാത്തതാണ്. പ്രവാചക ചരിത്രത്തെ മഗാസി, ശമാഇൽ, ഖസാഇസ്, ദലാഇൽ എന്നിങ്ങനെ നാലായി തിരിച്ചാൽ അതിൽ ‘ശമാഇൽ’ എന്ന ശാഖയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച രചനയാണിത്. പിൽക്കാലത്ത് ഹാഫിള് അൽ-മിസ്സി (رحمه الله) ഹദീസുകളുടെ അറ്റങ്ങൾ (അത്റാഫുകൾ) ക്രോഡീകരിച്ചപ്പോൾ കുതുബുസ്സിത്തയോടൊപ്പം ശമാഇലിനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി എന്നത് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വിളിച്ചോതുന്നു.
’ജാമിഉത്തിർമിദി’ അഥവാ ‘സുനനുത്തിർമിദി’
ഇമാം തിർമിദി തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിന് ‘അൽ-ജാമിഅ്’ എന്നാണ് പേര് നൽകിയതെങ്കിലും, പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ ഇത് ‘സുനനുത്തിർമിദി’ എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. ‘സുനൻ’ എന്നാൽ സാധാരണയായി കർമ്മശാസ്ത്ര വിധികൾ (അഹ്കാം) മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഗ്രന്ഥങ്ങളാണ്. എന്നാൽ വിശ്വാസ കാര്യങ്ങളും (അഖീദ), ചരിത്രവും, മര്യാദകളും, തഫ്സീറുമെല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനാലാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനെ ‘ജാമിഅ്’ എന്ന് വിളിച്ചത്. എന്നിരുന്നാലും, കർമ്മശാസ്ത്ര ഹദീസുകളുടെ ആധിക്യം കൊണ്ടോ, മറ്റ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുമായുള്ള (സുനൻ അബീദാവൂദ്, നസാഈ, ഇബ്നു മാജ) സാമ്യം കൊണ്ടോ പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ ‘സുനൻ’ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നു.
ഇവിടെ എടുത്തു പറയേണ്ട ഒരു കാര്യമാണ് ഹാഫിള് അൽ-മിസ്സി (رحمه الله)യുടെ സേവനം. ഹിജ്റ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ശൈഖുൽ ഇസ്ലാം ഇബ്നു തൈമിയ്യയുടെയും ഇമാം ദഹബിയുടെയും (رحمهم الله) സമകാലികനായിരുന്ന ഈ പണ്ഡിതൻ, കുതുബുസ്സിത്തയിലെ ഹദീസുകളെ നിവേദകരുടെ പേര് അടിസ്ഥാനമാക്കി (മസാനിദ് ശൈലി) പുനക്രമീകരിച്ചു. ‘തുഹ്ഫത്തുൽ അഹ്റാഫ്’ എന്ന ഈ ബൃഹത്തായ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചനയ്ക്കായി അദ്ദേഹം 26 വർഷമാണ് ചെലവഴിച്ചത്. ഹാഫിള് ഇബ്നു ഹജർ (رحمه الله) ഇത്രയും വലിയ ഗ്രന്ഥം പരിശോധിച്ചപ്പോൾ വിരലിലെണ്ണാവുന്ന ന്യൂനതകൾ മാത്രമേ കണ്ടെത്തിയുള്ളൂ എന്നത് മിസ്സിയുടെ സൂക്ഷ്മതയെ കാണിക്കുന്നു. ഹദീസ് പഠനരംഗത്ത്, പ്രത്യേകിച്ചും സനദുകൾ (പരമ്പരകൾ) പരിശോധിക്കുന്നവർക്ക് ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത അവലംബമാണ് ഈ ഗ്രന്ഥം.
ജാമിഉത്തിർമിദിയുടെ സവിശേഷതകൾ
ഇമാം തിർമിദിയുടെ ഗ്രന്ഥത്തിന് മറ്റ് ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന ധാരാളം പ്രത്യേകതകളുണ്ട്:
- ഹദീസുകളുടെ വിധി പറയൽ: മറ്റ് സുനൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇമാം തിർമിദി താൻ ഉദ്ധരിക്കുന്ന ഭൂരിഭാഗം ഹദീസുകളുടെയും വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇത് ‘സ്വഹീഹ്’ ആണ്, അല്ലെങ്കിൽ ‘ഹസൻ’ ആണ്, അല്ലെങ്കിൽ ‘ഗറീബ്’ ആണ് എന്നിങ്ങനെ അദ്ദേഹം കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് സാധാരണക്കാർക്കും പണ്ഡിതന്മാർക്കും ഒരുപോലെ ഉപകരിക്കുന്ന കാര്യമാണ്.
- ‘ഹസൻ സ്വഹീഹ്’ എന്ന പ്രയോഗം: ഹദീസ് നിദാനശാസ്ത്രത്തിൽ ഇമാം തിർമിദി കൊണ്ടുവന്ന ഒരു പുതുമയാണ് ‘ഹസൻ സ്വഹീഹ്’ എന്ന പ്രയോഗം. ഇത് പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു ഹദീസ് ഒരേ സമയം എങ്ങനെയാണ് ‘ഹസൻ’ ആയും ‘സ്വഹീഹ്’ ആയും മാറുക? ഇതിന് പണ്ഡിതന്മാർ പല വ്യാഖ്യാനങ്ങളും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഒരുപക്ഷേ രണ്ട് പരമ്പരകളിലൂടെ (ഒന്ന് സ്വഹീഹ്, ഒന്ന് ഹസൻ) വന്നതുകൊണ്ടായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ നിലവാരത്തിൽ ഇമാമിന് ഉണ്ടായ സംശയം കൊണ്ടായിരിക്കാം ഇത്. എങ്കിലും, ഭൂരിപക്ഷ അഭിപ്രായപ്രകാരം വെറും ‘സ്വഹീഹ്’ എന്ന് പറയുന്നതാണ് ‘ഹസൻ സ്വഹീഹ്’ എന്ന് പറയുന്നതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന പദവി.
- ഇലലുകൾ (സൂക്ഷ്മമായ ന്യൂനതകൾ) വെളിപ്പെടുത്തൽ: ഹദീസിലെ അതിസൂക്ഷ്മമായ ന്യൂനതകളെ അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. “ഈ ഹദീസ് ഗറീബ് ആണ്”, “ഇന്ന നിവേദകൻ വഴിയല്ലാതെ ഇത് അറിയില്ല” തുടങ്ങിയ പരാമർശങ്ങളിലൂടെ, ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർക്ക് മാത്രം മനസ്സിലാകുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ന്യൂനതകളെ അദ്ദേഹം വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.
- അധ്യായങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം (തബ്വീബ്): വിഷയങ്ങളെ ക്രമീകരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം അത്ഭുതകരമായ പാടവം കാണിച്ചു. ഒരുപക്ഷേ ഇമാം ബുഖാരിയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശിക്ഷണമായിരിക്കാം ഇതിന് കാരണം. ഇമാം ബുഖാരി തന്റെ സ്വഹീഹിൽ ഓരോ ചെറിയ വിഷയത്തിനും വെവ്വേറെ തലക്കെട്ടുകൾ നൽകി (ഉദാഹരണത്തിന് ജിഹാദിന്റെ അധ്യായത്തിൽ തന്നെ 200-ലധികം ഉപശീർഷകങ്ങളുണ്ട്). ഈ രീതി ഇമാം തിർമിദിയും പിന്തുടർന്നു. ഇത് വായനക്കാർക്ക് കർമ്മശാസ്ത്രപരമായ കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കാൻ ഏറെ സഹായകമാണ്.
- ശവാഹിദുകൾ (സാക്ഷികൾ) സൂചിപ്പിക്കൽ: ഒരു വിഷയത്തിൽ ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ച ശേഷം, “ഈ വിഷയത്തിൽ ഇന്നയിന്ന സ്വഹാബിമാരിൽ നിന്നും നിവേദനങ്ങളുണ്ട് (വ ഫിൽ ബാബി അൻ…)” എന്ന് അദ്ദേഹം ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു. എല്ലാ ഹദീസുകളും ആവർത്തിക്കുന്നതിന് പകരം, ആ വിഷയത്തിൽ വന്നിട്ടുള്ള മറ്റ് ഹദീസുകളിലേക്ക് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടുന്നു. ഗവേഷകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് വലിയൊരു അനുഗ്രഹമാണ്.
- പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ: ഹദീസുകൾ ഉദ്ധരിക്കുക മാത്രമല്ല, ആ ഹദീസിൽ നിന്ന് കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാർ (ഫുഖഹാക്കൾ) എന്താണ് മനസ്സിലാക്കിയത് എന്നും അദ്ദേഹം വിവരിക്കുന്നു. “ഇതാണ് ഇമാം മാലിക്, ഇസ്ഹാഖ്, അഹ്മദ്, സുഫിയാൻ എന്നിവരുടെ അഭിപ്രായം” എന്ന് അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ (ശറഹുകൾ)
ഇമാം തിർമിദിയുടെ ജാമിയിന് പൗരാണികരും ആധുനികരുമായ ഒട്ടേറെ പണ്ഡിതന്മാർ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇബ്നുൽ അറബി അൽ-മാലിക്കിയുടെ ‘ആരിദത്തുൽ അഹ്വദീ’, ഇബ്നു സയ്യിദിന്നാസിന്റെ ‘അന്നഫ്ഉ അശ്ശദി’ (ഇത് ശൈഖ് അഹ്മദ് മഅ്ബദ് അബ്ദുൽ കരീം തഹ്ഖീഖ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്), ഇന്ത്യയിലെ പണ്ഡിതനായ മുബാറക്പൂരിയുടെ ‘തുഹ്ഫത്തുൽ അഹ്വദീ’, ഇമാം സുയൂത്വി (رحمه الله)യുടെ ‘ഖൂത്തുൽ മുഗ്തദി’, അൻവർ ഷാ കശ്മീരിയുടെ ‘അൽ-ഉർഫു അശ്ശദി’ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്.
ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ ശൈഖ് അബ്ദുൽ അസീസ് ബിൻ ബാസ് (رحمه الله) ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന് വലിയ പരിഗണന നൽകുകയും പലതവണ അത് പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ ശൈഖ് അബ്ദുൽ അസീസ് അർ-റാജിഹി, ശൈഖ് അബ്ദുൽ കരീം അൽ-ഖുദൈർ (حَفِظَهُمُ ٱللّٰهُ) തുടങ്ങിയവരും ഇതിന് ശബ്ദരൂപത്തിലുള്ള വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
വിയോഗം
വിജ്ഞാനത്തിന്റെ വഴിയിൽ ഒരു പുരുഷായുസ്സ് മുഴുവൻ സമർപ്പിച്ച ആ മഹാനുഭാവൻ, ഹിജ്റ 279 റജബ് മാസം 13-ന് ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. കുതുബുസ്സിത്തയുടെ രചയിതാക്കളിൽ ഇമാം നസാഈ (رحمه الله) ഒഴികെ മറ്റെല്ലാവരും അദ്ദേഹത്തിന് മുമ്പ് മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. അല്ലാഹു ﷻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഖബർ വിശാലമാക്കിക്കൊടുക്കുകയും, അദ്ദേഹം ചെയ്ത സേവനങ്ങൾക്ക് അർഹമായ പ്രതിഫലം നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുമാറാകട്ടെ. ആമീൻ.
[ഈ ലേഖനത്തിലുള്ള വിവരങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഡോ. അബ്ദുല്ല ബിൻ അബ്ദുൽ മുഹ്സിൻ അത്തുവൈജരിയുടെ ക്ലാസ്സിൽ നിന്നും എടുത്തതാണ്.]
തയ്യാറാക്കിയത്: മുഹമ്മദ് അമീൻ
