ശൈഖ് ഡോ. സ്വാലിഹ് ബ്നു അബ്ദില്ലാഹ് അൽ-ഉസൈമി – വിജ്ഞാനത്തെ മഹത്വപ്പെടുത്തൽ
കാരണം, മനുഷ്യൻ സ്വഭാവത്താൽ ഒരു സാമൂഹിക ജീവിയാണ്. ഒരു കൂട്ടുകാരനെ സ്വീകരിക്കൽ സൃഷ്ടികളുടെ മനസ്സുകളിൽ അനിവാര്യമായ ഒരു കാര്യമാണ്. അപ്പോൾ, വിജ്ഞാന വിദ്യാർത്ഥിക്ക് മറ്റ് വിദ്യാർത്ഥികളുമായി സഹവസിക്കേണ്ടതുണ്ട്; ഈ സഹവാസം വിജ്ഞാനം കരസ്ഥമാക്കുന്നതിലും, അത് തേടുന്നതിൽ പരിശ്രമിക്കുന്നതിലും അവനെ സഹായിക്കാൻ വേണ്ടി.
വിജ്ഞാനത്തിലെ കൂട്ടുകെട്ട്, അത് ദുരന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതമാണെങ്കിൽ, ലക്ഷ്യം നേടുന്നതിൽ പ്രയോജനകരമാണ്.
ഉന്നതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്, അവനെ സഹായിക്കുന്ന നല്ലൊരു കൂട്ടുകെട്ടിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ചേരുകയില്ല; കാരണം, കൂട്ടുകാരന് അവന്റെ കൂട്ടുകാരനിൽ ഒരു സ്വാധീനമുണ്ട്.
അബൂദാവൂദും തിർമിദിയും ഉദ്ധരിച്ചു – വാചകം അബൂദാവൂദിന്റേതാണ് -: ഇബ്നു ബശ്ശാർ ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞു, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: അബൂ ആമിറും അബൂദാവൂദും ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞു, അവർ പറഞ്ഞു: സുഹൈർ ബ്നു മുഹമ്മദ് ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞു, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: മൂസ ബ്നു വർദാൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു, അബൂ ഹുറൈറ رضي الله عنه വിൽ നിന്ന്; നിശ്ചയം നബിﷺ പറഞ്ഞു: “ഒരു വ്യക്തി അവന്റെ കൂട്ടുകാരന്റെ ദീനത്തിലായിരിക്കും. അതിനാൽ, നിങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തരും ആരെയാണ് കൂട്ടുകാരനായി സ്വീകരിക്കുന്നതെന്ന് നോക്കട്ടെ.”
അർ-റാഗിബുൽ അസ്ഫഹാനി പറയുന്നു: “ഒരു സഹവാസി തന്റെ സഹവാസിക്ക് സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നത് അവന്റെ സംസാരം കൊണ്ടും പ്രവൃത്തി കൊണ്ടും മാത്രമല്ല; മറിച്ച്, അവനെ നോക്കുന്നതുകൊണ്ടുകൂടിയാണ്.”
“മടിയനെ അവന്റെ അവസ്ഥകളിൽ നീ സഹവസിക്കരുത്, എത്ര നല്ലവരാണ് മറ്റൊരാളുടെ നാശം കൊണ്ട് നശിച്ചുപോകുന്നത്. മടിയന്റെ അസുഖം ഉത്സാഹിയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പകരും, കനൽ ചാരത്തിൽ വെക്കുമ്പോൾ അത് കെട്ടുപോകുന്നതുപോലെ.”
‘അൽ-ജലീദ്’ എന്നാൽ ഗൗരവമുള്ള, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവനാണ്.
കൂട്ടുകെട്ടിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്, ശ്രേഷ്ഠതക്ക് വേണ്ടി സഹവസിക്കുന്നവനെയാണ്, പ്രയോജനത്തിനോ ആസ്വാദനത്തിനോ വേണ്ടിയല്ല; കാരണം, സഹവാസത്തിന്റെ ഉടമ്പടി ഈ മൂന്ന് ലക്ഷ്യങ്ങളിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്: ശ്രേഷ്ഠത, പ്രയോജനം, ആസ്വാദനം – നമ്മുടെ ശൈഖുമാരുടെ ശൈഖായ മുഹമ്മദ് അൽ-ഖിള്ർ ബ്നു ഹുസൈൻ ‘റസാഇലുൽ ഇസ്ലാഹി’ൽ പറഞ്ഞതുപോലെ – അപ്പോൾ, ശ്രേഷ്ഠതയുടെ സുഹൃത്തിനെ കൂട്ടുകാരനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക. കാരണം, അവനെക്കൊണ്ട് നീ അറിയപ്പെടും.
ഇബ്നു മസ്ഊദ് رضي الله عنه പറഞ്ഞു: “ഒരു വ്യക്തിയെ അവൻ സഹവസിക്കുന്നവരെക്കൊണ്ട് നിങ്ങൾ പരിഗണിക്കുക; കാരണം, ഒരു വ്യക്തി അവനെപ്പോലെയുള്ളവരെയാണ് സഹവസിക്കുന്നത്.”
അബുൽ ഫത്ഹ് അൽ-ബുസ്തി തനിക്കുവേണ്ടി പാടി: “നീ ഒരാളെ സുഹൃത്തായി സ്വീകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ഉന്നത തറവാട്ടുകാരനും, നല്ല കുടുംബമഹിമയുള്ളവനുമായിരിക്കട്ടെ. കാരണം, നീചരായ പുരുഷന്മാർ നീചമായ സസ്യം പോലെയാണ്, ഫലത്തിനുമില്ല, വിറകിനുമില്ല.”
ഇബ്നു മാനിഅ് ‘ഇർഷാദു ത്വുല്ലാബിൽ’ പറയുന്നു – അദ്ദേഹം വിജ്ഞാന വിദ്യാർത്ഥിയോട് വസ്വിയ്യത്ത് ചെയ്തുകൊണ്ട് -: “വിഡ്ഢികളുമായും, തോന്നിവാസികളുമായും, ധാർഷ്ട്യമുള്ളവരുമായും, ദുഷ്പേരുള്ളവരുമായും, ബുദ്ധിഹീനരുമായും, മന്ദബുദ്ധികളുമായും സഹവസിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് അവൻ പൂർണ്ണമായും സൂക്ഷിക്കണം; കാരണം, അവരുമായുള്ള സഹവാസം നഷ്ടത്തിനും മനുഷ്യന്റെ പരാജയത്തിനും കാരണമാണ്.”
ഇത് സുഫ്യാൻ ബ്നു ഉയൈനയുടെ വാക്കിന് തുല്യമാണ്: “നിശ്ചയം, ഞാൻ എന്റെ സഹവാസികൾക്ക് അപൂർവ്വമായ ഹദീസ് തടയും, ഭാരമേറിയ ഒരാൾ ഉള്ളതുകൊണ്ട്.”
അപ്പോൾ, പഠിതാവിന് അവന്റെ കൂട്ടുകാരൻ കാരണം വിജ്ഞാനം തടയപ്പെട്ടേക്കാം. അതിനാൽ, ഈ വിഭാഗത്തെ നീ സൂക്ഷിക്കുക – അവൻ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ വേഷം ധരിച്ചാലും ശരി – കാരണം, നീ അറിയാത്ത രൂപത്തിൽ അവൻ നിന്നെ നശിപ്പിക്കും.
ഗ്രന്ഥകർത്താവ് വിജ്ഞാനത്തെ മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളിൽ പന്ത്രണ്ടാമത്തെ അടിസ്ഥാനം പരാർശിച്ചു. അത്: അതിനായി നല്ല കൂട്ടുകാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക; അതായത്: സൃഷ്ടികളിൽ നിന്ന് ഒരു ഉത്തമ സംഘത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക, അവരോടൊപ്പം അവൻ അതിൽ സഹവസിക്കും. ‘അൽ-ഇൻതിഖാബ്’ എന്നാൽ ഉത്തമമായതിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കലാണ്.
വിജ്ഞാനത്തിന്റെ കൂട്ടുകെട്ടിൽ ആ ഉത്തമ സംഘത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്: മനുഷ്യൻ സ്വഭാവത്താൽ ഒരു സാമൂഹിക ജീവിയാണ്; അതായത്: അവന് അവന്റെ വർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ട മറ്റുള്ളവരുമായി ഒരുമിച്ചുകൂടുകയും, പരസ്പരം സഹായിച്ചുകൊണ്ട് അവരുടെ താൽപര്യങ്ങൾ നേടുന്നതിൽ അവരുമായി പങ്കുചേരുകയും ചെയ്യേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.
അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം ഖുർആനിലെ അല്ലാഹുﷻയുടെ ഈ വചനമാണ്: “നിങ്ങളെ നാം വിവിധ സമുദായങ്ങളും ഗോത്രങ്ങളും ആക്കിയത് നിങ്ങള് അന്യോന്യം തിരിച്ചറിയേണ്ടതിനത്രെ.” [അൽ-ഹുജുറാത്ത്: 13]; അതായത്: നിങ്ങളുടെ താൽപര്യങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്ന അറിവിന്റെ ബന്ധം നിങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉണ്ടാകാൻ വേണ്ടി. അതാണ് ‘അൽ-മദനിയ്യ’ എന്ന് പേര് നൽകപ്പെട്ടത്.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, ഒരു കൂട്ടുകാരനെ സ്വീകരിക്കൽ സൃഷ്ടികളുടെ മനസ്സുകളിൽ അനിവാര്യമായ ഒരു കാര്യമാണ്; അപ്പോൾ, ഒരു വ്യക്തിക്ക് അവനോട് അടുത്തിടപഴകാനും, അവന്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽ പങ്കുചേരാനും ഒരാൾ ആവശ്യമാണ്.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: വിജ്ഞാനത്തിലെ കൂട്ടുകെട്ട്, അത് ദുരന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതമാണെങ്കിൽ, ലക്ഷ്യം നേടുന്നതിൽ പ്രയോജനകരമാണ്; അതായത്: വിജ്ഞാനത്തിലെ കൂട്ടുകെട്ട് അത് നേടുന്നതിൽ ഏറ്റവും പ്രയോജനകരമായ സഹായങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. അത് ദുരന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് സുരക്ഷിതമാകണം എന്ന നിബന്ധനയോടെ; അതായത്: അതിനെ ദുഷിപ്പിക്കുന്ന വിപത്തുകളിൽ നിന്ന്; പരസ്പരം അലങ്കാരമായി കാണുക, അല്ലെങ്കിൽ പരസ്പരം മുഖം നോക്കി പെരുമാറുക, പരസ്പരം ഉപദേശിക്കുന്നതും സത്യം കൊണ്ട് വസ്വിയ്യത്ത് ചെയ്യുന്നതും ഉപേക്ഷിക്കുക.
അവർ തങ്ങളെത്തന്നെ നന്മയിൽ പിടിച്ചുനിർത്തുന്നതിലും, തിന്മയിൽ നിന്ന് വിലക്കുന്നതിലും പരസ്പരം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ചിലപ്പോൾ അവർ ഉദ്ദേശിച്ച നന്മയിൽ നിന്ന് അവർ പ്രതീക്ഷിക്കാത്ത തിന്മയിലേക്ക് അവർ മാറ്റപ്പെട്ടേക്കാം.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഉന്നതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് – അതായത്: ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ, അതിന്റെ കൂട്ടത്തിൽ പെട്ടതാണ് വിജ്ഞാനം – അവനെ സഹായിക്കുന്ന നല്ലൊരു കൂട്ടുകെട്ടിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ചേരുകയില്ല. അതിന്റെ കാരണം അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: കാരണം, കൂട്ടുകാരന് അവന്റെ കൂട്ടുകാരനിൽ ഒരു സ്വാധീനമുണ്ട്; അതായത്: സഹവാസിക്ക് അവന്റെ സഹവാസിയിൽ ഒരു സ്വാധീനമുണ്ട്. ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സഹവാസം ‘ഖുല്ല’യിലേക്ക് ഉയർന്നതാണ്; അത് രണ്ട് സഹവാസികൾക്കിടയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പൂർണ്ണമായ സ്നേഹമാണ്.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനം സുന്നത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിച്ചു. അത് അബൂ ഹുറൈറ رضي الله عنه വിന്റെ ഹദീസാണ്; നിശ്ചയം നബിﷺ പറഞ്ഞു: “ഒരു വ്യക്തി അവന്റെ കൂട്ടുകാരന്റെ ദീനത്തിലായിരിക്കും. അതിനാൽ, നിങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തരും ആരെയാണ് കൂട്ടുകാരനായി സ്വീകരിക്കുന്നതെന്ന് നോക്കട്ടെ”. അബൂദാവൂദും തിർമിദിയും ഇത് ഉദ്ധരിച്ചു. അത് ഹസനായ ഹദീസാണ്.
അപ്പോൾ, ഒരു വ്യക്തി അവൻ അടുത്തിടപഴകുന്ന കൂട്ടുകാരന്റെ ദീനിനനുസരിച്ചായിരിക്കും. അതിനാൽ, അടിമ കൂട്ടുകാരിൽ നിന്ന്, നന്മയിൽ അവനെ സഹായിക്കുന്ന, അല്ലാഹുവിനെ ഏകനാക്കുന്ന, നബിﷺ യുടെ സുന്നത്ത് പിൻപറ്റുന്ന, തന്നിൽ നിന്ന് ബിദ്അത്തുകൾ ഒഴിവാക്കുന്ന, തന്നിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനായ, നന്മയെ സ്നേഹിക്കുന്ന, വിജ്ഞാനത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവനെ തിരഞ്ഞെടുക്കണം.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം മുൻഗാമികളിൽ നിന്ന് ഗദ്യത്തിലും പദ്യത്തിലുമായി, സഹവാസിയുടെ സഹവാസിയിലുള്ള സ്വാധീനം വ്യക്തമാക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഉദ്ധരിച്ചു.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം കൂട്ടുകെട്ട് ഉണ്ടാകുന്ന ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിച്ചു. ജനങ്ങൾ മൂന്ന് ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്നിനാണ് സഹവസിക്കുന്നത്. അതിന് നാലാമതൊന്നില്ല: ഒന്നാമത്തെ ലക്ഷ്യം: ശ്രേഷ്ഠതയുടെ കൂട്ടുകെട്ട്. രണ്ടാമത്തെ ലക്ഷ്യം: പ്രയോജനത്തിന്റെ കൂട്ടുകെട്ട്. മൂന്നാമത്തെ ലക്ഷ്യം: ആസ്വാദനത്തിന്റെ കൂട്ടുകെട്ട്.
ചിലപ്പോൾ, ഒരു വ്യക്തിയും മറ്റൊരാളും തമ്മിൽ ഒരു ബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നത്, അവർ ഒരുമിച്ച് തേടുന്ന ഒരു ശ്രേഷ്ഠതക്ക് വേണ്ടിയാണ്. മറ്റു ചിലപ്പോൾ, ഒരാൾക്ക് മറ്റൊരാളിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പ്രയോജനത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ഈ ബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നത്. മറ്റു ചിലപ്പോൾ, തന്റെ കൂട്ടുകാരനിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഒരു ആസ്വാദനം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ ബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഈ മൂന്ന് ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാമത്തേതിലല്ലാതെ മറ്റൊന്നിലും നന്മയില്ല. അതാണ്, കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ ബന്ധം ശ്രേഷ്ഠതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉണ്ടാകുക എന്നത്; ഒരു വ്യക്തി മറ്റൊരാളുമായി പങ്കുചേരുന്നത്, അവർ ഒരുമിച്ച് നേടാൻ സഹകരിക്കുന്ന ഒരു ശ്രേഷ്ഠത നേടാൻ വേണ്ടിയാണ്; കാരണം, നിന്നോടൊപ്പം പ്രയോജനമോ ആസ്വാദനമോ തേടുന്നവൻ, അത് നേടിയാൽ നിന്നിൽ നിന്ന് പിന്തിരിഞ്ഞുപോകും. എന്നാൽ, ശ്രേഷ്ഠതയുടെ കൂട്ടുകാരൻ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠതകളിൽ നിന്നോടൊപ്പം പങ്കുചേർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും. അവൻ നിന്നിൽ നിന്ന് അകന്നുപോയാലും, അവൻ നന്മയിലല്ലാതെ അകന്നുപോകുകയില്ല. എന്നാൽ, പ്രയോജനമോ ആസ്വാദനമോ തേടുന്നവർ, അവർ നിന്നിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞതിന് ശേഷം ചിലപ്പോൾ നിനക്ക് തിന്മ വരുത്തിയേക്കാം.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ, ശ്രേഷ്ഠതയുടെ സുഹൃത്തിനെ കൂട്ടുകാരനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക. കാരണം, അവനെക്കൊണ്ട് നീ അറിയപ്പെടും. അതായത്: അവനെക്കൊണ്ട് നീ വേർതിരിക്കപ്പെടും.
ഇബ്നു മസ്ഊദ് رضي الله عنه വിൽ നിന്ന് ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ വാക്ക്: “ഒരു വ്യക്തിയെ അവൻ സഹവസിക്കുന്നവരെക്കൊണ്ട് നിങ്ങൾ പരിഗണിക്കുക” – അതായത്: ഒരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ തെളിവെടുക്കുകയും അവനെ അറിയുകയും ചെയ്യുക, അവൻ സഹവസിക്കുന്നവരെക്കൊണ്ട് – “കാരണം, ഒരു വ്യക്തി അവനെപ്പോലെയുള്ളവരെയാണ് സഹവസിക്കുന്നത്”.
അവൻ തൗഹീദിന്റെയും സുന്നത്തിന്റെയും ത്വഅത്തിന്റെയും ആളുകളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായ ശ്രേഷ്ഠതയുള്ളവരെ സഹവസിച്ചാൽ, അവൻ അവരിൽ പെട്ടവനും അവരോടൊപ്പവുമാണ്. അവൻ ശിർക്കിലോ ബിദ്അത്തിലോ പാപങ്ങളിലോ മുഴുകിയവരിലേക്ക് ചാഞ്ഞാൽ, അവൻ അവരോടൊപ്പവും അവരിൽ പെട്ടവനുമാണ്.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: അബുൽ ഫത്ഹ് അൽ-ബുസ്തി തനിക്കുവേണ്ടി പാടി: “നീ ഒരാളെ സുഹൃത്തായി സ്വീകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ഉന്നത തറവാട്ടുകാരനും, നല്ല കുടുംബമഹിമയുള്ളവനുമായിരിക്കട്ടെ. കാരണം, നീചരായ പുരുഷന്മാർ നീചമായ സസ്യം പോലെയാണ്, ഫലത്തിനുമില്ല, വിറകിനുമില്ല.”
‘അന്നിജാർ’ എന്നാൽ അടിസ്ഥാനമാണ്. അത് ‘നൂൻ’ അക്ഷരത്തിന് കസ്റ് നൽകിയും ളമ്മ് നൽകിയും ഉച്ചരിക്കാം.
കുടുംബപാരമ്പര്യം സ്വഭാവങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. ഇബ്നു തൈമിയ്യ അൽ-ഹഫീദ് ‘ഇഖ്തിളാഉ സ്സ്വിറാത്തിൽ മുസ്തഖീമിൽ’ ഇത് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
അതുകൊണ്ടാണ്, മാന്യതക്ക് കളങ്കം വരുത്തുന്ന കാര്യങ്ങളും മോശം ശീലങ്ങളും തറവാടില്ലാത്തവനിലല്ലാതെ ഉണ്ടാകുകയില്ല.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഇബ്നു മാനിഇന്റെ رحمه الله വാക്കുകളിൽ നിന്ന്, വിജ്ഞാന വിദ്യാർത്ഥികളോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസ്വിയ്യത്ത് ഉദ്ധരിച്ചു: “വിഡ്ഢികളുമായും, തോന്നിവാസികളുമായും, ധാർഷ്ട്യമുള്ളവരുമായും, ദുഷ്പേരുള്ളവരുമായും, ബുദ്ധിഹീനരുമായും, മന്ദബുദ്ധികളുമായും സഹവസിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് അവൻ പൂർണ്ണമായും സൂക്ഷിക്കണം; കാരണം, അവരുമായുള്ള സഹവാസം നഷ്ടത്തിനും മനുഷ്യന്റെ പരാജയത്തിനും കാരണമാണ്”; കാരണം, അവരിലുള്ള വിഡ്ഢിത്തം, അല്ലെങ്കിൽ തോന്നിവാസം, അല്ലെങ്കിൽ ധാർഷ്ട്യം, അല്ലെങ്കിൽ ദുഷ്പേര്, അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധിഹീനത, അല്ലെങ്കിൽ മന്ദബുദ്ധി എന്നിവ, ഒരു വ്യക്തിയിലേക്ക് അവന്റെ കൂട്ടുകാരനിൽ നിന്ന് ആകർഷിക്കപ്പെടും, അവനുമായുള്ള സഹവാസത്തിന്റെ കാലം ദീർഘിച്ചാൽ. അതിനേക്കാൾ കഠിനമാണ്, ഒരു വ്യക്തി ശിർക്ക്, അല്ലെങ്കിൽ ബിദ്അത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ തന്നിഷ്ടം തുടങ്ങിയ തിന്മ ഭയപ്പെടുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും സ്വയം അകന്നുനിൽക്കുന്നത്; കാരണം, ഇവരുടെ ഉപദ്രവം അടിമയുടെ ദീനിനും ബുദ്ധിക്കും, വിഡ്ഢികളുടെയും തോന്നിവാസികളുടെയും ധാർഷ്ട്യമുള്ളവരുടെയും ബുദ്ധിഹീനരുടെയും ഉപദ്രവത്തേക്കാൾ കഠിനമാണ്.
പിന്നീട് അദ്ദേഹം സുഫ്യാൻ ബ്നു ഉയൈനയുടെ വാക്ക് ഉദ്ധരിച്ചു: “നിശ്ചയം, ഞാൻ എന്റെ സഹവാസികൾക്ക് അപൂർവ്വമായ ഹദീസ് തടയും – അതായത്, അതിന്റെ ഉന്നതികൊണ്ടോ, അതിന്റെ അർത്ഥത്തിന്റെ സ്ഥാനം കൊണ്ടോ പ്രയോജനം ലഭിക്കുന്ന ഹദീസ് – ഭാരമേറിയ ഒരാൾ ഉള്ളതുകൊണ്ട്; അതായത്: വിജ്ഞാനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്ത ഒരാൾ അവരോടൊപ്പം ഹാജരുള്ളതുകൊണ്ട്, അവർക്ക് ഹദീസ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നത് അവൻ തടയും.
അപ്പോൾ, പഠിതാവിന് അവന്റെ കൂട്ടുകാരൻ കാരണം വിജ്ഞാനം തടയപ്പെട്ടേക്കാം. അതിനാൽ, ഒരു വ്യക്തി കൂട്ടുകെട്ടിൽ നിന്ന്, വിജ്ഞാനം നേടുന്നതിൽ അവനെ മനോഹരമാക്കുകയും, അതിൽ അവനെ സഹായിക്കുകയും, അതിലേക്ക് അവനെ അടുപ്പിക്കുകയും, അതിനോട് അവന് ഇഷ്ടം ജനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെ തിരഞ്ഞെടുക്കണം. കാരണം, ഇങ്ങനെയുള്ളവരുമായുള്ള നിന്റെ സഹവാസം, അല്ലാഹുﷻ വിലേക്കുള്ള വഴി മുറിച്ചുകടക്കാൻ നിന്നെ സഹായിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ്. കാരണം, മനസ്സിന് തനിച്ച് സഞ്ചരിക്കാൻ ഭാരം തോന്നും. അതിൽ അത് പ്രയാസം കണ്ടെത്തും. ബന്ധങ്ങൾ, തടസ്സങ്ങൾ, ശീലങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള പലതരം കാര്യങ്ങൾ അതിനെ ആകർഷിക്കും. അപ്പോൾ, അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ സാധിക്കുകയില്ല, ചില കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടല്ലാതെ. അതിന്റെ കൂട്ടത്തിൽ പെട്ടതാണ്, ഒരു വ്യക്തി സന്മാർഗ്ഗിയും ഗുണകാംക്ഷിയുമായ ഒരു കൂട്ടുകാരനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക എന്നത്. ഉന്നതമായ കാര്യങ്ങൾ തേടുന്നതിൽ അവനോടൊപ്പം ചേരാൻ വേണ്ടി. അതിൽ ഏറ്റവും മഹത്തായത് വിജ്ഞാനമാണ്.