റാഷിദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ ബിൻ റദൻ അൽബദ്ദാഹ്
ഈ വിജ്ഞാനം എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്! അതൊന്ന് രുചിച്ചുനോക്കിയ ആരും തന്നെ അതിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്താതെ പോയിട്ടില്ല. അതുപോലെ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ആസ്വാദനം മറ്റ് ഏത് ആസ്വാദനത്തെയും അതിജയിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു!
സ്ഥാനമാനങ്ങളുടെയും വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആസ്വാദനങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ലഭിച്ച നാൽപ്പതിലധികം ഖലീഫമാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും അമീറുകളുടെയും മന്ത്രിമാരുടെയും ഉദാഹരണങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു. എന്നാൽ സ്ഥാനമാനങ്ങളെക്കാളും അധികാരത്തെക്കാളും വലിയ ആസ്വാദനമായി അവർ വിജ്ഞാനത്തെയാണ് കണ്ടത്:
- സച്ചരിതനായ ഖലീഫ അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖ് റളിയല്ലാഹു അൻഹു (മരണം ഹി. 13): അദ്ദേഹം സ്വഹാബികളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും അറിവുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു. ‘സ്വഹീഹൈനി’ ൽ (സ്വഹീഹ് ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലും) അബൂ സഈദ് അൽ-ഖുദ്രി റളിയല്ലാഹു അൻഹു പറഞ്ഞു: “നബി ﷺ യെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അറിവുള്ളത് അബൂബക്കറിനായിരുന്നു.”¹ ഇബ്നു തൈമിയ്യ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 728) പറഞ്ഞു: “സ്വഹാബികളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും അറിവുള്ളത് അബൂബക്കറിനാണെന്നതിൽ ഏകാഭിപ്രായമുണ്ടെന്ന് ഒന്നിലധികം ആളുകൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; നബി ﷺ യുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അബൂബക്കറല്ലാതെ മറ്റാരും വിധി പറയുകയോ ഖുതുബ നിർവ്വഹിക്കുകയോ ഫത്വ നൽകുകയോ ചെയ്തിരുന്നില്ല.. കൂടാതെ നബി ﷺ യുടെ വചനങ്ങൾക്ക് എതിരാകുന്ന യാതൊരു ഫത്വയും അബൂബക്കറിൽ നിന്ന് സ്ഥിരപ്പെട്ട് വന്നിട്ടുമില്ല.”²
- സച്ചരിതനായ ഖലീഫ ഉമർ ബിൻ ഖത്താബ് റളിയല്ലാഹു അൻഹു (മരണം ഹി. 23): സ്വഹാബികളിൽ ഏറ്റവും അറിവുള്ള രണ്ടാമത്തെ വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ‘സ്വഹീഹൈനി’ ൽ കാണാം: റസൂൽ ﷺ ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടു; തനിക്ക് ഒരു പാത്രം പാൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു. അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: “ഞാനത് കുടിച്ചു, എന്റെ നഖങ്ങളിലൂടെ ദാഹശമനം പുറത്തേക്ക് വരുന്നത് ഞാൻ കാണുന്നത് വരെ. ശേഷം ബാക്കിവന്നത് ഞാൻ ഉമർ ബിൻ ഖത്താബിന് നൽകി.” അവർ ചോദിച്ചു: “അല്ലാഹുവിന്റെ റസൂലേ, താങ്കൾ അതിന് എന്ത് വ്യാഖ്യാനമാണ് നൽകുന്നത്?” അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: “വിജ്ഞാനം.”³
- അഞ്ചാമത്തെ സച്ചരിതനായ ഖലീഫ ഉമർ ബിൻ അബ്ദുൽ അസീസ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 101): ഉമർ തന്നെക്കുറിച്ച് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: “ഞാൻ മദീനയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ എന്നേക്കാൾ അറിവുള്ള മറ്റൊരാളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.” മുജാഹിദ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 101) പറഞ്ഞു: “ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പഠിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി വന്നതായിരുന്നു, എന്നാൽ ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്നവരായി മാറി.”⁴ മൈമൂൻ ബിൻ മിഹ്റാൻ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 117) അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു: “ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത് വന്നു, അദ്ദേഹത്തിന് ഞങ്ങളെക്കൊണ്ട് ആവശ്യമുണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾ കരുതി, എന്നാൽ ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളായി മാറി, അദ്ദേഹം പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഗുരുവായിരുന്നു.”⁵
- ഖുറാസാനിലെ അമീറായ ഖാലിദ് അദ്ദുഹ്ലീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 270): ഹദീസ് പഠിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം പത്ത് ലക്ഷം ദിർഹം ചിലവഴിച്ചു.⁶
- മന്ത്രി അൽ-ഹാകിം അസ്സുലമീ അൽ-മർവസീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 334): അദ്ദേഹം അമീറുമായി അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിലായി, തുടർന്ന് അമീർ അദ്ദേഹത്തെ വിജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ മന്ത്രിയായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ മന്ത്രി പദവിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല, മറിച്ച് വിജ്ഞാനത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ താല്പര്യം. അങ്ങനെ സൈന്യത്തിലെ ചിലർ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു. ഒരു ദിവസം അദ്ദേഹം സുബ്ഹി നമസ്കരിക്കുകയായിരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പുസ്തകങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു, മെഴുകുതിരി വെളിച്ചത്തിൽ അദ്ദേഹം ഗ്രന്ഥരചനയിലായിരുന്നു; ഈ നല്ല അവസ്ഥയിലായിരിക്കെ അദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടു.⁷
- അന്ദലുസിലെ ഖലീഫ അൽ-ഹകം അൽ-മുസ്തൻസിർ ബില്ലാഹ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 366): ശരിയായതും അല്ലാത്തതുമായ എല്ലാ വിജ്ഞാന ശാഖകളിലെയും ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വലിയ താല്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം രണ്ട് ലക്ഷത്തോളം ഗ്രന്ഥങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. പുസ്തകങ്ങളുടെ പേരുകൾ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഇൻഡക്സുകൾ (ഫഹറസ്) നാൽപ്പത്തിനാല് എണ്ണമുണ്ടായിരുന്നു, ഓരോ ഇൻഡക്സിലും ഇരുപത് പേജുകളുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വാങ്ങാൻ അദ്ദേഹം വലിയ തുകകൾ ചിലവഴിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് പണ്ഡിതന്മാർ വിവിധ വിജ്ഞാന ശാഖകളിൽ മികച്ച ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിക്കുകയും അവ അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനമായി നൽകുകയും ചെയ്തു. പുസ്തകങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിലും അതിനായി പണം ചിലവഴിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹത്തെപ്പോലൊരു ഖലീഫയെ ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ കേട്ടിട്ടുപോലുമില്ല.⁸
- മന്ത്രി ഇബ്നു ഖിൻസാബ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 392): മന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് അദ്ദേഹം ഈജിപ്തിൽ വെച്ച് ഹദീസ് പഠിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അബ്ദുല്ലാഹി അൽ-ബഗവീയിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ഒരു മജ്ലിസ് കേട്ടിരുന്നു, എന്നാൽ അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്കലുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത് കരസ്ഥമാക്കാൻ അദ്ദേഹം വല്ലാതെ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. എത്രത്തോളമെന്നാൽ അതിന് വലിയ വില കൊടുക്കാൻ പോലും അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പറയുമായിരുന്നു: “ആരെങ്കിലും എനിക്കത് കൊണ്ടുവന്നു തന്നാൽ ഞാൻ അവനെ സമ്പന്നനാക്കും.”⁹
- മന്ത്രി അബുൽ ഖാസിം ബിൻ അൽ-മഗ്രിബീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 418): ഈജിപ്തിൽ വളർന്ന അദ്ദേഹം തന്നെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു: “ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളും, ഖുർആൻ മനഃപാഠമാക്കലും, കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാരുടെ ചർച്ചകളും, പണ്ഡിതന്മാരുമായുള്ള സഹവാസവും ഒക്കെയായിട്ടാണ് ഞാൻ വളർന്നത്. അല്ലാഹുവാണെ സത്യം; വിവാഹ സൽക്കാരങ്ങൾക്കല്ലാതെ മറ്റൊരു സൽക്കാരങ്ങളിലും ആ നാട്ടിൽ ഞാൻ പങ്കെടുത്തിട്ടില്ല, വിജ്ഞാനത്തിലോ ദീനിലോ അല്ലാതെ ഞാൻ എന്റെ സമയം ചിലവഴിച്ചിട്ടുമില്ല; സുന്നത്തായ എല്ലാ ഗ്രന്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ചും എനിക്ക് അറിവുണ്ടായിരുന്നു.”¹⁰
- ഇബ്നു ഹസം അള്ളാഹിരീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 456): തന്റെ പിതാവിനുശേഷം അദ്ദേഹം മന്ത്രിയായി, പിന്നീട് അദ്ദേഹം മന്ത്രിസ്ഥാനം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ഗ്രന്ഥരചനയിലേക്കും വിജ്ഞാനപ്രചാരണത്തിലേക്കും മുഴുവനായി തിരിയുകയും ചെയ്തു.¹¹
- അൽ-ഹസൻ ബിൻ മസ്ഊദ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 543): മന്ത്രിയായിരുന്ന തുതുശ് ബിൻ അൽപിന്റെ പേരക്കുട്ടിയായ അദ്ദേഹം കുറെ കാലം സൈനികന്റെ വേഷം ധരിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം കർമ്മശാസ്ത്രവും ഹദീസും പഠിക്കുന്നതിൽ മുഴുകുകയും വിജ്ഞാനാന്വേഷികളുടെ വേഷം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.¹²
- അൽ-മുവഹ്ഹിദീൻ ഭരണകൂടത്തിലെ അമീറായ യൂസുഫ് ബിൻ അബ്ദുൽ മുഅ്മിൻ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 559): വിജ്ഞാനത്തിന് വലിയ മുൻഗണന നൽകുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന് വിജ്ഞാനത്തോട് വലിയ ദാഹമുണ്ടായിരുന്നു. അന്ദലുസിൽ നിന്നും മഗ്രിബിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം ധാരാളം പുസ്തകങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു. അദ്ദേഹം ‘സ്വഹീഹ് ബുഖാരി’ മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്നു.¹³
- നീതിമാനും പണ്ഡിതനുമായ മന്ത്രി ഇബ്നു ഹുബൈറ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 560): അദ്ദേഹം ഉന്നതനായ പണ്ഡിതനും വിവിധ വിജ്ഞാന ശാഖകളിൽ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച വ്യക്തിയുമായിരുന്നു. പണ്ഡിതന്മാരെ ആദരിക്കുന്ന ആളുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സദസ്സിൽ ഹദീസ് വായിക്കപ്പെടുകയും വിജ്ഞാനപരമായ ചർച്ചകളും നേട്ടങ്ങളും കൈമാറുകയും ചെയ്തിരുന്നു. തനിക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ സമയങ്ങളെക്കുറിച്ചോർത്ത് അദ്ദേഹം സങ്കടപ്പെടുകയും, താൻ കടന്നുപോയ അവസ്ഥകളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ഖേദിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.¹⁴
- വിവിധ വിജ്ഞാന ശാഖകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള പണ്ഡിതനായ മന്ത്രി അബുൽ ഹസൻ ബിൻ അബിൽ ഖാസിം അൽ-ബൈഹഖീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 565): തഫ്സീർ, ഫിഖ്ഹ്, ഉസ്വൂൽ, സീറ, ബലാഗ, വൈദ്യശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് രചനകളുണ്ട്. സസ്യങ്ങളെയും മരുന്നുകളെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ തഫ്സീർ ഒരു വലിയ വാള്യമാണ്. ഗോളശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥവും ഒരു വാള്യമുണ്ട്.¹⁵
- അമീറും കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതനുമായ അലാഉദ്ദീൻ അൽ-കാസാനീ അൽ-ഹനഫീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 587): ‘അത്തുഹ്ഫ’ യുടെ രചയിതാവായ അലാഉദ്ദീൻ അസ്സമർഖന്ദീയിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം ഫിഖ്ഹ് പഠിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയും മകളും ഫിഖ്ഹ് പണ്ഡിതകളായിരുന്നു, അവർ രണ്ടുപേരും ‘അത്തുഹ്ഫ’ മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്നു.¹⁶
- ബൈത്തുൽ മഖ്ദിസ് കീഴടക്കിയ സുൽത്താൻ സ്വലാഹുദ്ദീൻ അയ്യൂബി റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 589): ഹദീസ് കേൾക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വലിയ താല്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ പോലും അദ്ദേഹം ഹദീസ് കേട്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹം അഭിമാനത്തോടെ ഇപ്രകാരം പറയുമായിരുന്നു: “ഇതുപോലൊരു സാഹചര്യത്തിൽ മറ്റാരും ഹദീസ് കേട്ടിട്ടുണ്ടാകില്ല.”¹⁷
- ഭാഷാ പണ്ഡിതനും കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതനുമായ രാജാവ് ഈസാ അൽ-അയ്യൂബീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 624): അബൂ ഹനീഫയുടെ മദ്ഹബ് മാത്രം ക്രോഡീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം പണ്ഡിതന്മാരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ അവർ അത് പത്ത് വാള്യങ്ങളിലായി ക്രോഡീകരിക്കുകയും അതിന് ‘അത്തദ്കിറ’ എന്ന് പേര് നൽകുകയും ചെയ്തു. യാത്രയിലും നാട്ടിലായിരിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം അത് എപ്പോഴും കൂടെ കൊണ്ടുനടക്കുകയും വായിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. ആ പത്ത് വാള്യങ്ങളുടെയും പുറത്ത് അദ്ദേഹം ഇപ്രകാരം എഴുതിവെച്ചു: ‘ഈസാ ബിൻ അബീബക്കർ ബിൻ അയ്യൂബ് ഇത് പൂർണ്ണമായും മനഃപാഠമാക്കിയിരിക്കുന്നു.’ രാജാവായ ഈസാ പല വിജ്ഞാന ശാഖകളിലും പണ്ഡിതനായിരുന്നു. തന്റെ ശൈഖായ അബുൽ യമൻ അൽകിന്ദീയിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ‘കിതാബ് സീബവൈഹി’ യെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദീകരണങ്ങൾ പഠിക്കുമായിരുന്നു. കൂടാതെ ഭാഷ, ഹദീസ് തുടങ്ങിയവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധാരാളം പുസ്തകങ്ങളും അദ്ദേഹം പഠിച്ചിരുന്നു. കോട്ടയിൽ നിന്ന് തന്റെ ശൈഖ് അൽകിന്ദീയുടെ വീട്ടിലേക്ക് കാൽനടയായി അദ്ദേഹം പോകുമായിരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കക്ഷത്തിൽ പുസ്തകങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു.¹⁸
- തുർക്കി അമീറായ അലാഉദ്ദീൻ ആയ് തുഗ്റുൽ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 640): അദ്ദേഹം ‘കിതാബുൽ ഖുദൂരി’ മനഃപാഠമാക്കുകയും ഫത്വ നൽകുകയും ചെയ്തു.¹⁹
- യമനിലെ രാജാവായിരുന്ന അൽ-മുളഫർ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 694): ഒരു ദിവസം അദ്ദേഹം തന്റെ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്നവരോട് പറഞ്ഞു: “ഞാൻ മുമ്പ് മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്ന രണ്ട് വരി കവിതയുണ്ട്, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ എനിക്കതിൽ നിന്ന് ‘ഹുദ്നയ്’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഹുദ്നാ’ (രണ്ട് കൈകൾ) എന്ന് മാത്രമേ ഓർമ്മയുള്ളൂ. പണം കൊടുത്താണെങ്കിലും എനിക്കത് വേണം.” അപ്പോൾ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്നവരിൽ ഒരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു: “ഓ മൗലാനാ, ഇവിടെ ഒരു പണ്ഡിതനുണ്ട്, അദ്ദേഹത്തിന് ചിത്തഭ്രമമുണ്ട്, എന്നാൽ ചില സമയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം വരാറുണ്ട്.”²⁰ അപ്പോൾ മഗ്രിബിനും ഇശാക്കുമിടയിൽ അദ്ദേഹം ബോധാവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്ന സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ ഹാജരാക്കാൻ രാജാവ് കൽപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തോട് ആ രണ്ട് വരികളെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കപ്പെട്ടു, അപ്പോൾ ആ പണ്ഡിതൻ പറഞ്ഞു:
رَاحَةُ الإِنْسَانِ حَيًّا … بَيْنَ حُضْنَيْ وَالِدَيْهِ فَإِذَا مَاتَا أَحَالَا … بِشَقَا الدُّنْيَا عَلَيْهِ
മനുഷ്യന്റെ സമാധാനം എന്നത് തന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ കൈകൾക്കിടയിലാണ്. അവർ മരിച്ചാൽ ദുനിയാവിന്റെ കഷ്ടപ്പാടുകൾ അവനിലേക്ക് തിരിയുന്നതാണ്.
അപ്പോൾ സുൽത്താൻ പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവാണെ സത്യം; ഇത് തന്നെയാണ് ആ രണ്ട് വരികൾ.” അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ സന്തോഷമായി, അദ്ദേഹത്തിന് വസ്ത്രം സമ്മാനമായി നൽകാൻ രാജാവ് കൽപ്പിച്ചു.²¹
- മന്ത്രിപദവിയും പാണ്ഡിത്യവും ഒരുമിച്ചു ലഭിച്ച അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ് അല്ലഖ്മീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 708): ഭരണകാര്യങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ വിജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞില്ല. വിജ്ഞാന സദസ്സുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഭരണത്തിന്റെ തിരക്കുകൾ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തിരിപ്പിച്ചില്ല. ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വലിയ താല്പര്യം കാണിച്ചു, എത്രത്തോളമെന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകശേഖരം കാരണം കൊട്ടാരങ്ങൾ വരെ ഇടുങ്ങിയതായി മാറി.²²
المُلْكُ فِي طَيِّ الدَّفَاتِرِ فَتَخَلَّ … عَنْ قَوْدِ العَسَاكِرِ
ഭരണം എന്നത് പുസ്തകത്താളുകളിലാണുള്ളത്, അതിനാൽ സൈന്യത്തെ നയിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് നീ വിട്ടുനിൽക്കുക.²³
- സുൽത്താൻ അൽ-മലിക് അൽ-മുഅയ്യദ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 824): അദ്ദേഹം ‘ത്വാഹിർ ബിൻ ബാബ്ശാദ്’ ന്റെ മുഖദ്ദിമയും ഭാഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ‘കിഫായത്തുൽ മുതഹഫ്ഫിളും’ മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്നു. അശ്ശിറാസിയുടെ ‘അത്തൻബീഹ്’ അദ്ദേഹം വളരെ കൃത്യതയോടെ പഠിച്ചു.²⁴
- ആഫ്രിക്കയിലെ മാലി രാജാവായ മാൻസാ മൂസാ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 737): അറുപതിനായിരത്തിലധികം ആളുകൾക്കും, സ്വർണ്ണവും സമ്മാനങ്ങളും കയറ്റിയ ആയിരക്കണക്കിന് ഒട്ടകങ്ങൾക്കുമൊപ്പം അദ്ദേഹം ഹജ്ജ് യാത്ര തിരിച്ചു. ഹജ്ജിന് ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ വലിയ ലൈബ്രറിക്കായി ഒരുപാട് പുസ്തകങ്ങൾ ഒട്ടകപ്പുറത്ത് കയറ്റിക്കൊണ്ടാണ് മടങ്ങിയത്.²⁵
- നാൻസെറിയൻ ഭരണകാലത്ത് അലപ്പോയിലെ അമീറായിരുന്ന ബൈദമർ അൽ-ബദ്രി റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 748): അദ്ദേഹം പണ്ഡിതന്മാരെ സ്നേഹിക്കുകയും നിരവധി പുസ്തകങ്ങൾ സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് പകർത്തിയെഴുതുകയും ചെയ്തിരുന്നു.²⁶
- അമീർ അലാഉദ്ദീൻ അയ്ദഗ്ദീ അള്ളുഹ്രീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 749): ഇബ്നുൽ അജ്ദാബിയുടെ ഭാഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ‘കിഫായത്തുൽ മുതഹഫ്ഫിള്’ എന്ന ഗ്രന്ഥം അദ്ദേഹം മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്നു; അതിൽ ഇരുന്നൂറിലധികം പേജുകളുണ്ടായിരുന്നു.²⁷
- മന്ത്രി ലിസാനുദ്ദീൻ ഇബ്നുൽ ഖത്വീബ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 776): ‘രണ്ട് ആയുസ്സുള്ളവൻ’ എന്നാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്; കാരണം രാത്രിയിൽ അദ്ദേഹം ഗ്രന്ഥരചനയിൽ ഏർപ്പെടുകയും പകലിൽ തന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണകാര്യങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.²⁸
- യമനിലെ അൽ-അശ്റഫ് ബിൻ അൽ-അഫ്ദൽ അൽ-മുഅയ്യദ് അൽ-ഗസ്സാനി റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 803): തന്റെ ഭരണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം അശ്രദ്ധനായിരുന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പണ്ഡിതന്മാരിലേക്കും വിജ്ഞാനത്തിലേക്കും തിരിഞ്ഞു, പുസ്തകങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നത് അദ്ദേഹം വല്ലാതെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു.²⁹
- സുൽത്താൻ മഹ്മൂദ് അർറൂമിയുടെ മകനായ അമീറും പണ്ഡിതനുമായ മൂസാ പാഷ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 815-ന് ശേഷം): പേർഷ്യയിലെ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രശസ്തിയെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ വിജ്ഞാനം തേടി അവിടേക്ക് പോകാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തന്റെ ബന്ധുക്കളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം ആ വിവരം മറച്ചുവെച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരി വിദേശത്ത് ഉപകാരപ്പെടാൻ വേണ്ടി തന്റെ ആഭരണങ്ങളിൽ പലതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾക്കിടയിൽ വെച്ചുകൊടുത്തു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിക്കുകയും ഖുറാസാനിലെയും ട്രാൻസോക്സിയാനയിലെയും (മാവറാഅന്നഹർ) ശൈഖുമാരിൽ നിന്ന് പഠിക്കുകയും ചെയ്തു.³⁰
- സമർഖന്ദിലെ അമീറായ ഉലുഗ് ബെഗ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 851): താർത്താരി രാജാവായ തിമൂറിന്റെ പേരക്കുട്ടിയായ അദ്ദേഹം പല വിജ്ഞാന ശാഖകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം തന്റെ അനുചരന്മാരിൽ ചിലരോട് അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: “ആളുകൾ എന്നെക്കുറിച്ച് എന്താണ് പറയുന്നത്?” അദ്ദേഹം അവരെ നിർബന്ധിച്ചപ്പോൾ അവരിലൊരാൾ പറഞ്ഞു: “താങ്കൾ ഖുർആൻ മനഃപാഠമാക്കിയിട്ടില്ല എന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്.” ഉടൻ തന്നെ അദ്ദേഹം ഖുർആൻ മനഃപാഠമാക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ആറ് മാസത്തിൽ താഴെ സമയം കൊണ്ട് അത് പൂർണ്ണമായും മനഃപാഠമാക്കുകയും ചെയ്തു.³¹
- സുൽത്താൻ അൽ-അശ്റഫ് ഖായ്ത്ബായ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 901): മുന്നൂറ് ചോദ്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം എഴുതി പണ്ഡിതന്മാർക്ക് അയച്ചുകൊടുത്തു. ഹനഫീ പണ്ഡിതനായ അഹ്മദ് അൽ-അബ്ബാസി റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 890) അതിന് മറുപടി നൽകി: സുൽത്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള മറുപടിയായി അദ്ദേഹം ‘തുഹ്ഫത്തുസ്സാഇൽ ഇലാ അജ്വിബത്തിൽ മസാഇൽ’ എന്നൊരു ഗ്രന്ഥം രചിച്ചു.³²
- അഹ്മദ് ബിൻ സുലൈമാൻ ബിൻ കമാൽ പാഷ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 940): അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുത്തച്ഛൻ ഉസ്മാനിയ്യ ഭരണകൂടത്തിലെ അമീറായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പറയുന്നു: “അമീറിന്റെ കീഴിൽ ഞാൻ ഒരു സൈനികനായിരുന്നു. അപ്പോൾ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ഒരാൾ ഗാംഭീര്യത്തോടെ അവിടേക്ക് വരികയും അമീറിനേക്കാൾ മുകളിൽ ഇരിക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ ഞാൻ ചിന്തിച്ചു: ഞാനും വിജ്ഞാനം പഠിക്കുകയാണെങ്കിൽ എനിക്കും ഈ പണ്ഡിതന്റെ പദവിയിലെത്താൻ സാധിക്കും. അങ്ങനെ വിജ്ഞാനം പഠിക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു.”³³
- സുൽത്താൻ അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ് അൽ-മഹ്ദി റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 959): ‘സ്വഹീഹ് ബുഖാരി’ യും ‘ദിവാൻ അൽ-മുതനബ്ബി’ യും അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്നു.³⁴
- ഹുമയൂൺ ഷാ അത്തൈമൂരി റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 963): വിജ്ഞാനത്തോട് വലിയ താല്പര്യമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹം തന്റെ ലൈബ്രറിയിൽ വായിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ താഴെ വീണു, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ബാങ്ക് കേൾക്കുകയും മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.³⁵
- മുഹമ്മദ് ബിൻ അൽ-ഖാഇം ബി അംറില്ലാഹ് അസ്സഅ്ദീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 964): അദ്ദേഹം ‘സ്വഹീഹ് ബുഖാരി’ മനഃപാഠമാക്കിയിരുന്നു, ‘ദിവാൻ അൽ-മുതനബ്ബി’ പൂർണ്ണമായും അദ്ദേഹത്തിന് മനഃപാഠമുണ്ടായിരുന്നു.³⁶
- സുൽത്താൻ അൽ-ഗാലിബിന്റെ മകനായ സുൽത്താൻ അന്നാസ്വിർ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1004): റമദാൻ മാസത്തിൽ അദ്ദേഹം ഖാദിക്കും മുതിർന്ന കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാർക്കുമൊപ്പം ഉച്ചയാകുന്നത് വരെ ‘സ്വഹീഹ് ബുഖാരി’ പാരായണം ചെയ്ത് തീർക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.³⁷
- അന്ദലുസിലെ രാജാവായ അൽ-മൻസൂർ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1012): ‘ത്വബഖാതുശ്ശുഅറാഅ്’, ചരിത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ‘മിദ്മാറുൽ ഹഖാഇഖ്’ തുടങ്ങി നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.³⁸
- ഇന്ത്യൻ ഭരണാധികാരിയായ ഷാജഹാന്റെ മകൻ ഔറംഗസീബ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1118): അദ്ദേഹം തന്റെ സമയങ്ങളെ കൃത്യമായി വിഭജിച്ചിരുന്നു; ആരാധനകൾക്കായി ഒരു സമയം, അധ്യാപനത്തിനായി മറ്റൊരു സമയം, സൈനിക കാര്യങ്ങൾക്കായി ഒരു സമയം, പരാതികൾ കേൾക്കാൻ ഒരു സമയം, പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കാൻ ഒരു സമയം, തന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വാർത്തകൾ കേൾക്കാൻ രാവും പകലും ഒരു സമയം. അദ്ദേഹം ഒരു കാര്യവും മറ്റൊരു കാര്യവുമായി കൂട്ടിമുട്ടിച്ചിരുന്നില്ല.³⁹
- സുൽത്താൻ സയ്യിദി മുഹമ്മദ് അൽ-മർറാകുശീ (മരണം ഹി. 1204): അദ്ദേഹം ഹദീസുകൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനായി പണ്ഡിതന്മാരോടൊപ്പം ഇരിക്കുമായിരുന്നു. പലപ്പോഴും അദ്ദേഹം ഖേദത്തോടെ ഇപ്രകാരം പറയുമായിരുന്നു: “അല്ലാഹുവാണെ സത്യം; നമ്മുടെ ആയുസ്സ് നാം അലസതയിൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.”⁴⁰
- ഇമാം അബ്ദുൽ അസീസ് ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ സുഊദ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1218): അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് അമീർ സിദ്ദീഖ് ഹസൻ ഖാൻ പറയുന്നു: “അദ്ദേഹം മുതിർന്ന പണ്ഡിതന്മാരിൽ പെട്ട ഒരാളായിരുന്നു.”⁴¹
- അമീറും പണ്ഡിതനുമായ സിദ്ദീഖ് ഹസൻ ഖാൻ അൽ-ഖനൂജീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1307): അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലെ ഒരു അമീറിനെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും അവരെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് അദ്ദേഹം രാജ്യഭരണം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാവും പകലും അദ്ദേഹം ഗ്രന്ഥരചനയിൽ മുഴുകി. അറബി, പേർഷ്യൻ, ഹിന്ദി ഭാഷകളിലായി അദ്ദേഹം ഇരുനൂറിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചു. അവ അദ്ദേഹം സ്വന്തം ചിലവിൽ അച്ചടിച്ച് സൗജന്യമായി വിതരണം ചെയ്തു.⁴²
- യമനിലെ അമീറായ അൽ-മുതവക്കിലിന്റെ മകൻ അൽ-ഖാസിം റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1228-ന് ശേഷം): അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് അശ്ശൗകാനീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1250) പറയുന്നു: “അദ്ദേഹം ‘ബുലൂഗുൽ മറാം’ ആദ്യം മുതൽ അവസാനം വരെ എന്നെ മനഃപാഠമായി കേൾപ്പിച്ചു, പുസ്തകം എന്റെ കയ്യിലായിരുന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ ദാനം എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്. ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് പതിനേഴ് വയസ്സാണ് പ്രായം, ആഴ്ചയിലെ ചില ദിവസങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം എന്റെ അടുത്ത് വന്ന് സ്വഹീഹ് ബുഖാരിയും മുസ്ലിമും കേൾപ്പിക്കാറുണ്ട്. അദ്ദേഹം കൃത്യമായി അത് പാലിക്കുകയും നല്ല ബുദ്ധിശക്തിയുള്ളവനുമാണ്.”⁴³
- പണ്ഡിതനും സാഹിത്യകാരനും ചരിത്രകാരനുമായ അമീർ അബ്ദുല്ലാഹ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ ആലു സുഊദ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1396): ഹിജ്റ 1365-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനായ രാജാവ് അബ്ദുൽ അസീസ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ ഈജിപ്ത് സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ അസ്ഹറിലെ പണ്ഡിതന്മാരുമായി അദ്ദേഹം കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. അപ്പോൾ ഇമാം അഹ്മദിന്റെ മദ്ഹബിൽ മാത്രമുള്ള ഒരു കർമ്മശാസ്ത്ര മസ്അലയെക്കുറിച്ച് അവർ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു: “യുദ്ധങ്ങളുടെ തിരക്കുകൾ കാരണം വിജ്ഞാനത്തിൽ കൂടുതൽ പഠനം നടത്താൻ എനിക്ക് സമയം ലഭിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ എന്റെ സഹോദരൻ അതിൽ ആഴത്തിലുള്ള അറിവുള്ള വ്യക്തിയാണ്, അദ്ദേഹമാണ് ആലു സുഊദ് കുടുംബത്തിലെ കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതൻ.” തന്റെ സഹോദരനായ അമീർ അബ്ദുല്ലാഹിലേക്കാണ് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചത്. രാജാവ് അബ്ദുൽ അസീസ് അവരോട് പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ അദ്ദേഹവുമായി ഒരു കൂടിക്കാഴ്ചക്ക് സമയം കണ്ടെത്തുക; കാരണം നിങ്ങൾ പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ എന്നേക്കാൾ അറിവുള്ളത് അദ്ദേഹത്തിനാണ്.”⁴⁴
- രാജാവ് അബ്ദുൽ അസീസിന്റെ സഹോദരനായ അമീർ മുസാഇദ് ബിൻ അബ്ദുറഹ്മാൻ ആലു സുഊദ് റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 1407): സൗദി അറേബ്യയിൽ വായനക്കാർക്കായി ആദ്യമായി ഒരു പൊതു ഗ്രന്ഥശാല (പബ്ലിക് ലൈബ്രറി) സ്ഥാപിച്ചത് അദ്ദേഹമാണ്. അതിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനെ നിയമിക്കുകയും സന്ദർശകർക്ക് സൽക്കാരങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഗ്രന്ഥശാലയിലേക്ക് പുതിയതായി വരുന്ന പുസ്തകങ്ങളുടെ പേരുകൾ അദ്ദേഹം പ്രവേശന കവാടത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.⁴⁵
- ഇരുഹറമുകളുടെയും സേവകൻ, സൽമാൻ ബിൻ അബ്ദുൽ അസീസ് രാജാവ് – അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ: വിവിധ വിജ്ഞാന ശാഖകളിലുള്ള വലിയൊരു ഗ്രന്ഥശാല അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ചരിത്രം, വംശാവലി തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ. അദ്ദേഹം വളരെ താല്പര്യത്തോടെ വായിക്കുന്നവനും കാര്യങ്ങൾ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കുന്നവനുമാണ്. ദാറത്തുൽ മലിക് അബ്ദുൽ അസീസിന്റെ ബോർഡ് ഓഫ് ഡയറക്ടേഴ്സിന്റെ ചെയർമാനും അദ്ദേഹമാണ്.
രാജഭരണം അല്ലെങ്കിൽ മന്ത്രിസ്ഥാനം എന്ന ആസ്വാദനവും വിജ്ഞാനമെന്ന അതിനേക്കാൾ വലിയ ആസ്വാദനവും ഈ നേതാക്കൾക്ക് അല്ലാഹു എങ്ങനെയാണ് ഒരുമിച്ചുനൽകിയതെന്ന് താങ്കൾ കണ്ടില്ലേ?! അല്ലാഹു താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർക്ക് നൽകുന്ന ഒരു വലിയ അനുഗ്രഹമാണിത്.
അതുകൊണ്ടാണ് വിജ്ഞാനത്തിന്റെ മാധുര്യം ആസ്വദിച്ച ആ പണ്ഡിതൻ ഇപ്രകാരം ചോദിച്ചത്: “രാജാക്കന്മാരുടെ മക്കൾ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ആസ്വാദനത്തിൽ നിന്ന് എവിടെയാണ്?!”⁴⁶
ചിലപ്പോൾ അല്ലാഹു രാജാക്കന്മാരുടെയും സ്ഥാനമാനങ്ങളുള്ളവരുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ആസ്വാദനം നൽകിയേക്കാം, അങ്ങനെ അപൂർവ്വമായി മാത്രം ഒരുമിച്ചുകൂടുന്ന ഈ രണ്ട് വലിയ പദവികളും അവരിൽ ചിലർക്ക് അവൻ നൽകുന്നതാണ്:
فَقَدْ يَجْمَعُ اللَّهُ الشَّتِيتَيْنِ بَعْدَمَا … يَظُنَّانِ كُلَّ الظَّنِّ أَنْ لَا تَلَاقِيَا
രണ്ട് വ്യത്യസ്ത കാര്യങ്ങൾ ഇനി ഒരിക്കലും ഒരുമിക്കുകയില്ലെന്ന് അവർ വിചാരിച്ചതിന് ശേഷം ചിലപ്പോൾ അല്ലാഹു അവയെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുന്നതാണ്.⁴⁷
അവലംബങ്ങൾ: 1. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി (3904) വ സ്വഹീഹ് മുസ്ലിം (2382). 2. മിൻഹാജുസ്സുന്നത്തിന്നബവിയ്യ (500/7 വ 502) വ ജാമിഉൽ മസാഇൽ ലി ഇബ്നി തൈമിയ്യ – അൽ-മജ്മൂഅത്തുഥ്ഥാലിഥ (പേജ് 247) വ ഇഗാഥത്തുല്ലഹ്ഫാൻ (173/2). 3. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി (82) വ സ്വഹീഹ് മുസ്ലിം (2391). 4. താരീഖു ദിമശ്ഖ് ലി ഇബ്നി അസാകിർ (151/45 വ 170). 5. താരീഖു അബീ സുർഅ അദ്ദിമശ്ഖീ (പേജ് 340). 6. താരീഖുൽ ഇസ്ലാം ത. തദ്മുരി (84/20). 7. മുൻ കടന്നുപോയ അതേ അവലംബം (113/25) വ അർറൗദുൽ ബാസിം ഫീ തറാജിമി ശുയൂഖിൽ ഹാകിം (1207/2). 8. അൽ-മഗ്രിബു ഫീ ഹുലൽ മഗ്രിബ് (3/1) വ അൽ-ഹുല്ലത്തുസ്സിയറാഅ് (201/1) വ സിയറു അഅ്ലാമിന്നുബലാഅ് ത്വ. അർ-രിസാല (230/16) വ ഫവാതുൽ വഫയാത് (170/4). 9. താരീഖു ബഗ്ദാദ് ത. ബശ്ശാർ (156/8) വ മുഅ്ജമുൽ ഉദബാഅ് (782/2). 10. ബുഗ്യത്തുത്വലബ് ഫീ താരീഖി ഹലബ് (2536/6). 11. ത്വബഖാതുശ്ശാഫിഈയ്യത്തിൽ കുബ്റാ ലിസ്സുബ്കീ (353/8) വ അൽ-ബുൽഗത്തു ഫീ തറാജിമി അഇമ്മത്തിന്നഹ്വി വല്ലുഗ (പേജ് 201). 12. താരീഖു ദിമശ്ഖ് ലി ഇബ്നി അസാകിർ (393/13). 13. അൽ-മുഅ്ജിബു ഫീ തൽഖീസി അഖ്ബാറിൽ മഗ്രിബ് (പേജ് 176) വ അൽ-ഇസ്തിഖ്സ്വാ ലി അഖ്ബാരി ദുവലിൽ മഗ്രിബിൽ അഖ്സ്വാ (156/2). 14. അൽ-മഖ്സ്വിദുൽ അർശദ് (106/3). 15. മുഅ്ജമുൽ ഉദബാഅ് (1763/4). 16. സുള്ളമുൽ വുസൂൽ ഇലാ ത്വബഖാതിൽ ഫുഹൂൽ (89/1) വ ബുഗ്യത്തുത്വലബ് ഫീ താരീഖി ഹലബ് (4348/10). 17. അൽ-ബിദായത്തു വന്നിഹായ ത്വ. ഹജർ (657/16). 18. അൽ-കാമിലു ഫിത്താരീഖ് (425/10) വ മിർആതുസ്സമാൻ ഫീ തവാരീഖിൽ അഅ്യാൻ (285/22). 19. മജ്മഉൽ ആദാബ് ഫീ മുഅ്ജമിൽ അൽഖാബ് (288/2). 20. ഈ പണ്ഡിതൻ അല്ലാമാ ഇബ്നുൽ ഹത്വാബ് അസ്സൗഖരീ റഹിമഹുല്ലാഹു തആലാ (മരണം ഹി. 665) ആണ്. പാരായണം ചെയ്തുകൊടുക്കൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു പതിവായിരുന്നു. അങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തിന് ജിന്നിന്റെ ശല്യമുണ്ടാകുകയും ചിത്തഭ്രമം സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടുകാർ അദ്ദേഹത്തെ കയറുകൊണ്ട് കെട്ടിയിടാറുണ്ടായിരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവാഹം വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ബോധാവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്ന സമയങ്ങളിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ വന്ന് അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കുമായിരുന്നു. ഈ കഥയുടെ ബാക്കി ഭാഗം വളരെ അത്ഭുതകരമാണ്, അത് വായിച്ചുനോക്കുക. 21. അസ്സുലൂക് ഫീ ത്വബഖാതിൽ ഉലമാഇ വൽ മുലൂക് (479/1). 22. അൽ-ഇഹാത്വതു ഫീ അഖ്ബാരി ഗർനാത്വ (211/3). 23. അൽ-ഹുല്ലത്തുസ്സിയറാഅ് (75/2). 24. അൽ-ഉഖൂദുല്ലുഅ്ലുഇയ്യ ഫീ താരീഖിദ്ദൗലത്തിർ-റസൂലിയ്യ (359/1). 25. വിക്കിപീഡിയ. 26. അദ്ദുററുൽ കാമിന ഫീ അഅ്യാനിൽ മിഅതിഥ്ഥാമിന (56/2). 27. അഅ്യാനുൽ അസ്വ്രി വ അഅ്വാനുന്നസ്വ്ർ (652/1). 28. അൽ-അഅ്ലാം ലിസ്സർക്കലീ (235/6). പേനയുടെയും വാളിന്റെയും രണ്ട് മന്ത്രിപദവികൾ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അറുപതോളം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. 29. ഇൻബാഉൽ ഗുംരി ബി അബ്നാഇൽ ഉംരി (158/2). ഇബ്നു ഹജർ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു: “അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാട് സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം എനിക്ക് പാരിതോഷികം നൽകി – അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് തക്കതായ പ്രതിഫലം നൽകട്ടെ! തഇസ് നഗരത്തിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടത്, അവിടെ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച മദ്രസയിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ മറവുചെയ്തത്, അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് അമ്പത് വയസ്സ് തികഞ്ഞിരുന്നില്ല.” 30. അൽ-ഫവാഇദുൽ ബഹിയ്യ ഫീ തറാജിമിൽ ഹനഫിയ്യ (പേജ് 211) വ അശ്ശഖാഇഖുന്നഅ്മാനിയ്യ ഫീ ഉലമാഇദ്ദൗലത്തിൽ ഉസ്മാനിയ്യ (പേജ് 13). 31. അൽ-മൻഹലുസ്സവാഫീ വൽ മുസ്തൗഫീ ബഅ്ദൽ വാഫീ (92/3). 32. അൽ-അഅ്ലാം ലിസ്സർക്കലീ (231/1). 33. അശ്ശഖാഇഖുന്നഅ്മാനിയ്യ ഫീ ഉലമാഇദ്ദൗലത്തിൽ ഉസ്മാനിയ്യ (പേജ് 226). 34. അൽ-ഇസ്തിഖ്സ്വാ ലി അഖ്ബാരി ദുവലിൽ മഗ്രിബിൽ അഖ്സ്വാ (35/5). 35. അൽ-ഇഅ്ലാമു ബിമൻ ഫീ താരീഖിൽ ഹിന്ദി മിനൽ അഅ്ലാം (444/4). 36. ദുർറത്തുൽ ഹിജാൽ ഫീ അസ്മാഇർ-രിജാൽ (204/2). 37. അൽ-ഇസ്തിഖ്സ്വാ ലി അഖ്ബാരി ദുവലിൽ മഗ്രിബിൽ അഖ്സ്വാ (145/5). 38. മുഫർരിജുൽ കുറൂബ് ഫീ അഖ്ബാരി ബനീ അയ്യൂബ് (78/4). 39. സിൽകുദ്ദുറർ ഫീ അഅ്യാനിൽ ഖർനിഥ്ഥാനീ അശർ (113/4). 40. അൽ-ഇസ്തിഖ്സ്വാ ലി അഖ്ബാരി ദുവലിൽ മഗ്രിബിൽ അഖ്സ്വാ (66/3). 41. അത്താജുൽ മുകല്ലൽ മിൻ ജവാഹിരി മആഥീരിത്ത്വിറാസിൽ ആഖിരി വൽ അവ്വൽ (പേജ് 293) വ നോക്കുക: അൽ-അഅ്ലാം ലിസ്സർക്കലീ (27/4). 42. മശാഹീറു ഉലമാഇ നജ്ദ് വ ഗൈരിഹിം (പേജ് 274 വ 279) വ ഹിൽയതുൽ ബിശ്ർ ഫീ താരീഖിൽ ഖർനിഥ്ഥാലിഥ് അശർ (പേജ് 745). 43. അൽ-ബദ്റുത്ത്വാലിഉ ബി മഹാസിനി മൻ ബഅ്ദൽ ഖർനിസ്സവാബിഅ് (40/2). 44. നോക്കുക: മജല്ലത്തു ദാറത്തിൽ മലിക് അബ്ദുൽ അസീസ് – ലക്കം 1 (1397 ഹിജ്റ) പേജ് 220 – ലേഖനം: മാത അമീറുൽ ഇൽമി വൽ അദബ് ഫഖീഹു ആലു സുഊദ്. 45. വിക്കിപീഡിയ അൻ ശിബ്ഹിൽ ജസീറ ലിസ്സർക്കലീ (1043/3). 46. താരീഖു ദിമശ്ഖ് ലി ഇബ്നി അസാകിർ (328/1). 47. അവിശ്വാസികളായ രാജാക്കന്മാരും വിജ്ഞാനം ആസ്വദിക്കുന്നതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിലും ശേഖരിക്കുന്നതിലും അവർക്കും വലിയ താല്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്, ജൂലിയൻ ചക്രവർത്തി കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിൽ ഒരു വലിയ ഗ്രന്ഥശാല സ്ഥാപിക്കുകയും അതിന്റെ കവാടത്തിൽ ഇപ്രകാരം എഴുതിവെക്കുകയും ചെയ്തു: “ചില ആളുകൾക്ക് കുതിരകളോടാണ് കമ്പം, മറ്റ് ചിലർക്ക് പക്ഷികളോടാണ്, ഇനിയും ചിലർക്ക് കാട്ടുമൃഗങ്ങളോടാണ് പ്രിയം. എന്നാൽ എന്റെ കുട്ടിക്കാലം മുതൽ പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിലും അവ ശേഖരിക്കുന്നതിലുമാണ് എനിക്ക് താല്പര്യം.” നോക്കുക: മജല്ലത്തുൽ മുഖ്തബസ് (41/53).
