തസ്ബീഹ്, തഹ്മീദ്, തക്ബീർ, തഹ്ലീൽ എന്നിവയാണിത്. ഇതിന് അഞ്ച് രൂപങ്ങളുണ്ട്:
- പത്ത് തവണ വീതം سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ للهِ، وَاللهُ أَكْبَرُ
- ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ വീതം سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ لله، واللهُ أَكْبَرُ، وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ
- മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ വീതം. നൂറ് തികയ്ക്കേണ്ടതില്ല سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ لله، واللهُ أَكْبَرُ
- മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ വീതം سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ لله، واللهُ أَكْبَرُ. എന്നിട്ട് നൂറ് തികയ്ക്കാനായി اللهُ أَكْبَرُ എന്ന് പറയുക.
- മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ വീതം سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ لله، واللهُ أَكْبَرُ. എന്നിട്ട് നൂറ് തികയ്ക്കാനായി لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ، وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ എന്ന് പറയുക.
ശൈഖ് സ്വാലിഹ് അൽ ഉസൈമി:
അഞ്ച് നിർബന്ധ നമസ്കാരങ്ങൾക്ക് ശേഷം ചൊല്ലേണ്ട ദിക്റുകളിൽ അഞ്ചാമത്തെ ഇനമാണിത്. അതായത് തസ്ബീഹുകളും തഹ്മീദുകളും തക്ബീറുകളും. (ഇതിന് അഞ്ച് രൂപങ്ങളുണ്ട്).
- ഒന്നാമത്തെ രൂപം: «سُبْحَانَ اللهِ، وَالْحَمْدُ للهِ ، واللهُ أَكْبَرُ» (പത്ത് തവണ വീതം). പത്ത് തവണ തസ്ബീഹ് ചൊല്ലുക, പത്ത് തവണ തഹ്മീദ് ചൊല്ലുക, പത്ത് തവണ തക്ബീർ ചൊല്ലുക. അതായത് سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ للهِ ، واللهُ أَكْبَرُ എന്ന് പത്ത് തവണ തികയുന്നത് വരെ പറയുക. സുനൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ കർത്താക്കൾ അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു അംറ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا യിൽ നിന്നും ഉദ്ധരിച്ച സ്വഹീഹായ ഹദീസാണ് ഇതിനാധാരം. നബി ﷺ പറഞ്ഞു: “രണ്ട് കാര്യങ്ങളുണ്ട്, ഒരു മുസ്ലിമായ വ്യക്തി അത് കൃത്യമായി പാലിച്ചാൽ അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവ രണ്ടും വളരെ എളുപ്പമുള്ള കാര്യമാണ്, എന്നാൽ അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ വളരെ ചുരുക്കവുമാണ്: ഓരോ നമസ്കാരത്തിന് ശേഷവും അവൻ പത്ത് തവണ അല്ലാഹുവിന് തസ്ബീഹ് ചൊല്ലുക, പത്ത് തവണ അവനെ സ്തുതിക്കുക, പത്ത് തവണ അവനെ മഹത്വപ്പെടുത്തുക.” അപ്പോൾ തസ്ബീഹും തക്ബീറും തഹ്മീദും പത്ത് തവണ വീതം ചൊല്ലണം എന്ന് ഈ ഹദീസിലുണ്ട്.
ഈ രൂപം പ്രവർത്തിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അതിലെ ഏറ്റവും പൂർണ്ണമായ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുക, ഒരു ദിവസത്തെ അഞ്ച് നമസ്കാരങ്ങൾക്ക് ശേഷവും അത് പൂർണ്ണമായി നിർവ്വഹിക്കുമ്പോഴാണ്. കാരണം ഈ ഹദീസിൽ തന്നെ നബി ﷺ ചോദിക്കുന്നുണ്ട്: “നിങ്ങളിലാരാണ് ഒരു ദിവസം ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ് നന്മകൾ പ്രവർത്തിക്കുക?” ഇത് കേട്ട് സ്വഹാബികൾ അത്ഭുതപ്പെട്ടപ്പോഴാണ് നബി ﷺ അവർക്ക് ഈ ദിക്ർ പഠിപ്പിച്ചു കൊടുത്തത്. അതിനാൽ ഇതിന്റെ പൂർണ്ണ പ്രതിഫലം കരസ്ഥമാക്കാൻ അഞ്ച് നമസ്കാരങ്ങൾക്കും ശേഷം ഇത് ചൊല്ലേണ്ടതുണ്ട്. ഇനി ഒരു നമസ്കാരത്തിന് ശേഷം മാത്രം ഇത് ചൊല്ലിയാലും, നബി ﷺ യിൽ നിന്നും വന്നിട്ടുള്ള തസ്ബീഹ്, തക്ബീർ, തഹ്മീദ് എന്നിവയുടെ രൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായി അത് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതാണ്.
- രണ്ടാമത്തെ രൂപം: «سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ للهِ ، واللهُ أَكْبَرُ ، وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» (ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ വീതം). ഇതിൽ തഹ്ലീൽ കൂടി വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ ഓരോന്നും ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ വീതമാക്കുകയും ചെയ്തു. അതായത് سُبْحَانَ اللهِ، وَالْحَمْدُ للهِ، وَاللهُ أَكْبَرُ، وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ എന്ന് എല്ലാം ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ വീതം തികയുന്നത് വരെ പറയുക. ഇമാം നസാഇ കസീർ ബിൻ അഫ്ലഹിലൂടെ സൈദുബ്നു സാബിത് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും ഉദ്ധരിച്ച സ്വഹീഹായ ഹദീസാണ് ഇതിനാധാരം. അൻസ്വാറുകളിൽ പെട്ട ഒരാൾ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടു; ഒരാൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുക്കൽ വന്നു ചോദിച്ചു: “നമസ്കാരത്തിന് ശേഷം മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ തസ്ബീഹ് ചൊല്ലാനും, മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ തഹ്മീദ് ചൊല്ലാനും, മുപ്പത്തിനാല് തവണ തക്ബീർ ചൊല്ലാനും നബി ﷺ നിങ്ങളോട് കൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടോ?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അതെ.” അപ്പോൾ ആ വ്യക്തി പറഞ്ഞു: “എങ്കിൽ അവയെല്ലാം ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ വീതമാക്കുക, അതിൽ തഹ്ലീൽ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തുക.” അദ്ദേഹം ഉറക്കമുണർന്നപ്പോൾ നബി ﷺ യുടെ അടുക്കൽ ചെന്ന് ഈ സ്വപ്നം വിവരിച്ചു. അപ്പോൾ നബി ﷺ അവരോട് അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ കൽപ്പിച്ചു.
അതിനാൽ, തസ്ബീഹ്, തഹ്ലീൽ, തക്ബീർ എന്നിവ ചൊല്ലാനുള്ള മറ്റൊരു രൂപമാണ്:
«سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ للهِ، وَاللهُ أَكْبَرُ، وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» എന്ന് ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ പറയുക എന്നത്.
ഈ ഹദീസിൽ നിന്നും ഒരു പ്രധാന പാഠം മനസ്സിലാക്കാം; ഈ വിവിധ രൂപങ്ങളെ പരസ്പരം ഒരുമിച്ച് ചേർക്കാൻ ആ മഹല്ല് സ്വീകരിക്കുകയില്ല എന്നതാണ് അത്. കാരണം, ആ സ്വപ്നത്തിൽ വന്ന വ്യക്തി പറഞ്ഞത് “അവയെല്ലാം ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ വീതമാക്കുക, അതിൽ തഹ്ലീൽ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തുക” എന്നാണ്. അവ ഒരുമിച്ച് ചേർക്കുന്നത് അനുവദനീയമായിരുന്നെങ്കിൽ “അതോടൊപ്പം ഇതും കൂടി വർദ്ധിപ്പിക്കുക” എന്നേ പറയുമായിരുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ ഇവിടെ ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണ വീതമുള്ള രൂപത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാനും അതിൽ തഹ്ലീൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കാനുമാണ് നിർദ്ദേശിച്ചത്.
- മൂന്നാമത്തെ രൂപം: «سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ لله، واللهُ أَكْبَرُ» (മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ വീതം. നൂറ് തികയ്ക്കേണ്ടതില്ല). ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലും അബൂഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും വന്നിട്ടുള്ള ഹദീസാണ് ഇതിനാധാരം. മുഹാജിറുകളിലെ ദരിദ്രരായ സ്വഹാബികൾ നബി ﷺ യുടെ അടുക്കൽ വന്ന്, സമ്പന്നരായ സ്വഹാബികൾ ധർമ്മം നൽകി തങ്ങളെ മുൻകടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് സങ്കടം ബോധിപ്പിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു: “സമ്പത്തുള്ളവർ കൂലി മുഴുവൻ കൊണ്ടുപോയി.” അപ്പോൾ നബി ﷺ അവർക്ക് ഈ ദിക്ർ പഠിപ്പിച്ചു കൊടുത്തു: “നിങ്ങൾ മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ അല്ലാഹുവിന് തസ്ബീഹ് ചൊല്ലുക, മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ അവനെ സ്തുതിക്കുക, മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ അവനെ മഹത്വപ്പെടുത്തുക.” (മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ വീതം) ഈ രൂപമാണ് നബി ﷺ അവർക്ക് പഠിപ്പിച്ചുകൊടുത്തത്, നൂറ് തികയ്ക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവിടുന്ന് പരാമർശിച്ചില്ല.
- നാലാമത്തെ രൂപം: «سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ للهِ، وَاللهُ أَكْبَرُ» (മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ വീതം. എന്നിട്ട് നൂറ് തികയ്ക്കാനായി «اللهُ أَكْبَرُ» എന്ന് പറയുക). അപ്പോൾ തസ്ബീഹ് മുപ്പത്തിമൂന്നും, തഹ്മീദ് മുപ്പത്തിമൂന്നും, തക്ബീർ മുപ്പത്തിനാലും ആകും. അൻസ്വാരിയായ വ്യക്തിയുടെ സ്വപ്നവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നാം മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ച സൈദുബ്നു സാബിതിന്റെ ഹദീസിൽ ഇതിനുള്ള തെളിവുണ്ട്. അതിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിട്ടുണ്ട്: “നമസ്കാരത്തിന് ശേഷം മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ തസ്ബീഹ് ചൊല്ലാനും, മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ തഹ്മീദ് ചൊല്ലാനും, മുപ്പത്തിനാല് തവണ തക്ബീർ ചൊല്ലാനും നബി ﷺ നിങ്ങളോട് കൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടോ…”. കഅ്ബ് ബിൻ ഉജ്റ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും ഇമാം മുസ്ലിം ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസിലും ഈ എണ്ണം സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
- അഞ്ചാമത്തെ രൂപം: «سُبْحَانَ اللهِ، وَالحَمْدُ لله، واللهُ أَكْبَرُ» (മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ വീതം. എന്നിട്ട് നൂറ് തികയ്ക്കാനായി «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ، وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» എന്ന് പറയുക). ഇമാം മുസ്ലിം അബൂഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും ഉദ്ധരിച്ച ഹദീസാണ് ഇതിനാധാരം. നബി ﷺ പറഞ്ഞു: “ആരെങ്കിലും എല്ലാ നമസ്കാരങ്ങൾക്കും ശേഷം മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ അല്ലാഹുവിന് തസ്ബീഹ് ചൊല്ലുകയും, മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും, മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണ അല്ലാഹുവിനെ മഹത്വപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്താൽ അവ തൊണ്ണൂറ്റി ഒമ്പതായി. എന്നിട്ട് നൂറ് തികയ്ക്കാനായി «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» എന്ന് പറയുകയും ചെയ്താൽ, അവന്റെ പാപങ്ങൾ സമുദ്രത്തിലെ നുരയെപ്പോലെ കൂടുതലാണെങ്കിലും അത് അവന് പൊറുക്കപ്പെടുന്നതാണ്.”
ഈ ഹദീസ് ഈ അഞ്ചാമത്തെ രൂപത്തെ അറിയിക്കുന്നതിനോടൊപ്പം, ഇത് തന്നെയാണ് ഈ രൂപങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും പൂർണ്ണമായത് എന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ദിക്റുകൾ സമാഹരിച്ച ചില പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ഒരൊറ്റ രൂപം മാത്രം നൽകിയത്. ഇതിന്റെ മഹത്തായ പ്രതിഫലം കാരണമാണ് അവർ ഈ രൂപത്തിലേക്ക് ചുരുക്കിയത്.
ഈ അഞ്ച് രൂപങ്ങളും നബി ﷺ യിൽ നിന്നും സ്ഥിരപ്പെട്ടതാണ്. ഇവയല്ലാതെ വേറെ യാതൊരു രൂപവും നബി ﷺ യിൽ നിന്നും രിവായത്തായി സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇവയിൽ ഇഷ്ടമുള്ളത് തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ ദാസന് സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്. വേണമെങ്കിൽ പത്ത് തവണയുള്ള രൂപം ചൊല്ലാം, വേണമെങ്കിൽ ഇരുപത്തിയഞ്ച് തവണയുള്ള രൂപം ചൊല്ലാം, അല്ലെങ്കിൽ മുപ്പത്തിമൂന്ന് തവണയുള്ള രൂപം ചൊല്ലാം.
എങ്കിലും ഇവയ്ക്കിടയിൽ മാറിമാറി ചൊല്ലുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം. ഒരു തവണ ഈ രൂപം ചൊല്ലുക, മറ്റൊരു തവണ വേറൊരു രൂപം ചൊല്ലുക, അടുത്ത തവണ മറ്റൊന്ന് ചൊല്ലുക. അസ്സുനനുൽ മുതനവ്വിഅയുടെ കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാരുടെ മുൻഗണിക്കപ്പെട്ട അഭിപ്രായം ഇതാണ്: വിവിധ സ്ഥാനങ്ങളിലായി ഈ രൂപങ്ങളെല്ലാം മാറിമാറി കൊണ്ടുവരേണ്ടതാണ്. എങ്കിൽ മാത്രമേ നബി ﷺ യിൽ നിന്നും വന്നിട്ടുള്ള എല്ലാ സുന്നത്തുകളും പ്രവർത്തിക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. അബൂ അബ്ബാസ് ഇബ്നു തൈമിയ്യയുടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായ അബുൽ ഫറജ് ഇബ്നു റജബിന്റെയും (رَحِمَهُمَا اللَّهُ) അഭിപ്രായം ഇതാണ്.
ഈ ദിക്റുകൾ ചൊല്ലുമ്പോൾ ‘വാവ്’ (و) ചേർത്ത് അവയെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് ചൊല്ലുന്നതാണ് കൂടുതൽ ഉത്തമം. ഉദാഹരണത്തിന്: سُبْحَانَ اللهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ എന്ന് പറയുക. ഇപ്രകാരം ‘വാവ്’ ചേർത്ത് പറയൽ രണ്ട് കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉത്തമമാകുന്നു:
- ഒന്ന്: ഘടനാപരമായ കാരണം; ഈ രൂപത്തിൽ ദിക്ർ ചൊല്ലുമ്പോൾ അതിലെ അക്ഷരങ്ങളുടെ എണ്ണം കൂടുതലായിരിക്കും. അതിനാൽ കൂടുതൽ പ്രതിഫലം ലഭിക്കാൻ അത് കാരണമാകും. سُبْحَانَ الله وَالحَمْدُ لِلَّهِ، واللهُ أَكْبَرُ എന്ന് പറയുന്നതിൽ, കേവലം سُبْحَانَ الله، سُبْحَانَ الله، سُبْحَانَ الله എന്ന് പറയുകയും ശേഷം الحَمْدُ لِلَّهِ ، الحَمْدُ لِلَّهِ ، الحَمْدُ لِلَّهِ എന്ന് പറയുകയും, തുടർന്ന് الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر എന്ന് പറയുകയും ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ അക്ഷരങ്ങൾ കൂടുതലുണ്ട്.
- രണ്ട്: ആശയപരമായ കാരണം; ഇതിലൂടെ ദാസൻ അല്ലാഹുവിനെ പരിശുദ്ധപ്പെടുത്തുന്നതും, അവനെ മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നതും, അവനെ സ്തുതിക്കുന്നതും എല്ലാം ഒന്നിച്ചുചേർക്കുന്നു.
അതിനാൽ, ഒരു ദാസന് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ രൂപം അവയെല്ലാം ഒന്നിച്ചു ചേർത്ത്: سُبْحَانَ الله وَالحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللهُ أَكْبَرُ എന്ന് പറയലാണ്. അതോടൊപ്പം ഓരോ അക്ഷരങ്ങളും അതിന്റെ ശരിയായ മഖ്റജുകളിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുവിക്കാനും ശ്രദ്ധിക്കണം.
എന്നാൽ ചില ആളുകൾ ഈ ദിക്ർ യാതൊരു അർത്ഥവും വ്യക്തമാകാത്ത രൂപത്തിൽ വളരെ വേഗത്തിൽ ചൊല്ലിത്തീർക്കുന്നത് കാണാം. ചിലരിൽ നിന്ന് കേവലം ‘സീൻ’ എന്ന അക്ഷരം (സ്, സ്, സ്…) മാത്രമേ കേൾക്കാൻ സാധിക്കൂ. ഇയാൾ ദിക്ർ ചൊല്ലിയതായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയില്ല. سُبْحَانَ الله، سُبْحَانَ الله، سُبْحَانَ الله… എന്ന് കൃത്യമായി പറയുന്നവൻ മാത്രമാണ് ദിക്ർ ചൊല്ലിയവൻ. ചില മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ ശീലങ്ങൾ കാരണം ആരാധനകളെ നശിപ്പിച്ചു കളയുന്നു. കാരണം ശീലങ്ങൾക്ക് ആരാധനകളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്. ചില വാക്കുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ആളുകൾ ഇപ്രകാരം പതിവാക്കാറുണ്ട്. ചില ആളുകളോട്: ‘എനിക്ക് ഇന്നയിന്ന നന്മകൾ ലഭിച്ചു’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ അവർ മറുപടിയായി കേവലം ‘അഹ്സൻ’ എന്ന് മാത്രം പറയും. അല്ലെങ്കിൽ ‘ഒരു വലിയ അപകടത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ രക്ഷപ്പെട്ടു’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ അവർ കേവലം ‘അശ്വാ’ എന്ന് പറയും. ഈ രണ്ട് വാക്കുകളും അല്ലാഹുവിനെ സ്മരിക്കുക എന്ന വലിയൊരു ആരാധനയെ ആ വ്യക്തിയിൽ നിന്നും നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. കാരണം ഒരു ദാസന് ഒരു വിപത്ത് നേരിട്ടാൽ അവൻ പറയേണ്ടത്: إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ എന്നാണ്. അതുപോലെ അവനൊരു അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാൽ അവൻ പറയേണ്ടത്: الحَمْدُ لِلَّهِ അല്ലെങ്കിൽ الشُّكْرُ لِلَّهِ എന്നാണ്. അപ്പോൾ ശീലങ്ങൾ ആരാധനയെ നശിപ്പിച്ചുകളയുന്നു; നമസ്കാരങ്ങൾക്ക് ശേഷമുള്ള ദിക്റുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ആളുകൾക്കിടയിൽ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും ഇതുതന്നെയാണ്.
