ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സഈദ് റസ്ലാൻ
1. ഹൃദയത്തിന്റെ അലിവും (رقة القلب) ക്ഷമകേടും (الجزع)
ഒരാൾ പെട്ടെന്ന് കരയുന്നവനാണെങ്കിൽ (സരീഉദ്ദംഅ് – سريع الدمع) അയാൾക്ക് ഹൃദയനൈർമല്യമുണ്ടെന്നും, മറ്റൊരാൾ ക്ഷമകേട് കാണിക്കുന്നവനാണെന്നും (ജസൂഅ് – جزوع) പറയാറുണ്ട്. ഇവ രണ്ടും തമ്മിൽ വലിയ അന്തരമുണ്ട്.
ക്ഷമകേട്/അമിതവ്യഥ (الجزع): ഇത് മനസ്സിന്റെ ബലഹീനതയും (ضعف النفس), ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ ഭയവുമാണ്. അത്യാഗ്രഹവും (طمع) അമിതമായ താല്പര്യവുമാണ് ഇതിന് ആക്കം കൂട്ടുന്നത്. അല്ലാഹുവിന്റെ വിധിയിലുള്ള (القدر) വിശ്വാസക്കുറവിൽ നിന്നാണ് ‘ജസഅ്’ (الجزع) ഉണ്ടാകുന്നത്. അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ച ഒരു കാര്യം നടന്നേ തീരൂ എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവന്, സംഭവിച്ച കാര്യത്തിൽ അമിതമായി വേവലാതിപ്പെടേണ്ട കാര്യമില്ല. അനിവാര്യമായി സംഭവിക്കേണ്ട ഒരു കാര്യത്തിൽ ക്ഷമകേട് കാണിക്കുന്നത് കേവലം പ്രയാസം വർദ്ധിപ്പിക്കൽ മാത്രമാണ്; അതൊരു രണ്ടാം ദുരന്തമാണ്.
അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം: {ഭൂമിയിലോ നിങ്ങളുടെ ദേഹങ്ങളിൽ തന്നെയോ യാതൊരു വിപത്തും ബാധിക്കുകയുണ്ടായിട്ടില്ല; അതിനെ നാം ഉണ്ടാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ ഒരു രേഖയിൽ ഉൾപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞതായിട്ടല്ലാതെ. തീർച്ചയായും അത് അല്ലാഹുവിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം എളുപ്പമുള്ള കാര്യമാകുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ പേരിൽ നിങ്ങൾ ദുഃഖിക്കാതിരിക്കുവാനും (ലകൈലാ തഅ്സൗ – لِكَيْلا تَأْسَوْا), നിങ്ങൾക്ക് അവൻ നൽകിയതിന്റെ പേരിൽ നിങ്ങൾ ആഹ്ലാദിക്കാതിരിക്കുവാനും വേണ്ടിയാണത്.} [അൽ-ഹദീദ്: 22-23]. വിധിയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ അമിതമായി ദുഃഖിക്കുകയോ (جزع), ലഭിച്ചതിൽ അഹങ്കരിക്കുകയോ (فرح) ചെയ്യില്ല.
ഹൃദയത്തിന്റെ അലിവ്/മൃദുലത (رقة القلب): ഇത് ക്ഷമകേടല്ല; മറിച്ച് കാരുണ്യത്തിൽ (رحمة) നിന്നും അനുകമ്പയിൽ (رأفة) നിന്നും ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. കാരുണ്യം എന്നത് പരിപൂർണ്ണതയുടെ (കമാൽ) ലക്ഷണമാണ്. കാരുണ്യമുള്ള തന്റെ ദാസന്മാരോട് അല്ലാഹുവും കരുണ കാണിക്കും. അതുകൊണ്ടാണ് നബി ﷺ ജനങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ലോലമായ ഹൃദയമുള്ളവനായിരുന്നിട്ടും (أرق الناس قلبا), അവിടുന്ന് ക്ഷമകേടിൽ (الجزع) നിന്ന് ഏറ്റവും അകന്നവനായത്.
ഹൃദയത്തിന്റെ അലിവ് കാരുണ്യമാണ്; എന്നാൽ ക്ഷമകേട് രോഗമാണ്. ‘ജസഅ്’ ഉള്ളവന്റെ ഹൃദയം ദുൻയാവ് കൊണ്ട് രോഗബാധിതമാണ്. ദേഹേച്ഛകളുടെ പുക (دخان النفس) ആ ഹൃദയത്തെ മൂടിയിരിക്കുന്നു. പരലോകത്തേക്കുള്ള വഴികൾ അവന് മുന്നിൽ അടയുന്നു. എന്നാൽ ഈമാനിന്റെ പ്രകാശം ഹൃദയത്തിൽ ഉദിക്കുമ്പോൾ അവിടെ കാരുണ്യവും അനുകമ്പയും നിറയുന്നു. അവൻ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളോടും, മുസ്ലിംകളോടും, എന്തിന് മാളത്തിലുള്ള ഉറുമ്പിനോടും കൂട്ടിലെ പക്ഷിയോടും വരെ കരുണ കാണിക്കുന്നു.
നബി ﷺ പറഞ്ഞു: “ഭൂമിയിലുള്ളവരോട് നിങ്ങൾ കരുണ കാണിക്കുക; എങ്കിൽ ആകാശത്തുള്ളവൻ നിങ്ങളോട് കരുണ കാണിക്കും.” [അബൂദാവൂദ്, തിർമിദി]. മറ്റൊരു ഹദീസിൽ: “നിശ്ചയമായും നിർഭാഗ്യവാനിൽ (ശഖിയ്യ് – شقي) നിന്നല്ലാതെ കാരുണ്യം എടുത്തുനീക്കപ്പെടുകയില്ല.” [അഹ്മദ്, തിർമിദി]. നബി ﷺ നമസ്കാരത്തിൽ കുട്ടിയുടെ കരച്ചിൽ കേട്ടാൽ, ഉമ്മക്ക് പ്രയാസമാകാതിരിക്കാൻ നമസ്കാരം ലഘൂകരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.
സ്വർഗ്ഗാവകാശികൾ: നബി ﷺ പറഞ്ഞു: “സ്വർഗ്ഗാവകാശികൾ മൂന്നുപേരാണ്:
- നീതിമാനും ദാനശീലനുമായ ഭരണാധികാരി (ذو سلطان مقسط متصدق).
- എല്ലാ ബന്ധുക്കളോടും മുസ്ലിംകളോടും കാരുണ്യവും അലിവും ഉള്ളവൻ (رجل رحيم رقيق القلب).
- അഭിമാനം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന, കുടുംബഭാരമുള്ള ദരിദ്രൻ (عفيف متعفف ذو عيال).” [മുസ്ലിം, അഹ്മദ്].
അബൂബക്കർ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) വിന് ഈ ഉമ്മത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠത ലഭിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കാരുണ്യം കൊണ്ടുകൂടിയാണ്. ബദ്റിലെ യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ (അസ്റ – أسارى) വിഷയത്തിൽ നബി ﷺ അഭിപ്രായം ചോദിച്ചപ്പോൾ, അബൂബക്കർ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) അവരെ മോചിപ്പിക്കാനാണ് ഉപദേശിച്ചത്. ഉമർ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) അവരെ വധിക്കാനും ഉപദേശിച്ചു. നബി ﷺ അബൂബക്കർ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) വിന്റെ അഭിപ്രായം സ്വീകരിച്ചു. അല്ലാഹുവിന് ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെട്ടവർ അവനോട് ഏറ്റവും അടുത്തവരും കാരുണ്യമുള്ളവരുമാണ്.
2. നീരസവും (الموجدة) പകയും (الحقد)
സഹോദരനോട് ദേഷ്യം തോന്നുന്നതും, അവനോട് പക വെച്ചുപുലർത്തുന്നതും രണ്ടും രണ്ടാണ്.
നീരസം/മനപ്രയാസം (الموجدة): ഒരാളിൽ നിന്ന് വേദനയുണ്ടാക്കുന്ന അനുഭവം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അത് തിരിച്ചറിയുകയും, അത് നീക്കം ചെയ്യാൻ മനസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. ഇതൊരു സ്വാഭാവിക പ്രതികരണമാണ്. ഇതിൽ തെറ്റില്ല. ഇത് പെട്ടെന്ന് നീങ്ങിപ്പോകും. ഇത് ഹൃദയത്തിന്റെ ശക്തിയെയും (قوة القلب) ഉണർവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പക/വിദ്വേഷം (الحقد): ഇത് തിന്മയെ മനസ്സിൽ ഒളിപ്പിച്ചുവെക്കലാണ് (إضمار الشر). എപ്പോൾ അവസരം ലഭിച്ചാലും അവനെ ഉപദ്രവിക്കാമെന്ന് അവൻ കണക്കുകൂട്ടുന്നു. ഇത് ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് നീങ്ങിപ്പോകില്ല. ‘നീരസം’ (الموجدة) എന്നത് നിങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച വേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള തോന്നലാണ്. എന്നാൽ ‘പക’ (الحقد) എന്നത് നിങ്ങൾ അവന് നൽകാൻ പോകുന്ന വേദനയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയാണ്. പക ഹൃദയത്തെ ഇടുങ്ങിയതാക്കുകയും (ضيق القلب), മനസ്സിനെ ഇരുളടഞ്ഞതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
3. അധികാരമോഹവും (حب الرئاسة) ദീനിലെ നേതൃത്വവും (الإمامة في الدين)
ഇവ രണ്ടും തമ്മിൽ വലിയ അന്തരമുണ്ട്.
അധികാരമോഹം (حب الرئاسة): ഭൗതികമായ അധികാരത്തോടും, ആളുകളുടെ കഴുത്തിന് മുകളിൽ ഇരിക്കാനും (العلو في الأرض), തന്നെ സേവിക്കാനും, തന്നിലേക്ക് ആളുകളെ ആകർഷിക്കാനുമുള്ള ആഗ്രഹമാണിത്. ഇതിലൂടെ അസൂയ, അക്രമം, അഹങ്കാരം, ഫിത്ന എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു. സ്വന്തം ദേഹേച്ഛയെ മഹത്വപ്പെടുത്തലാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. അല്ലാഹുവിന്റെ അവകാശങ്ങളെക്കാൾ സ്വന്തം താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കാണ് ഇവിടെ മുൻഗണന നൽകുന്നത്. ഇക്കൂട്ടർ അന്ത്യനാളിൽ ഉറുമ്പുകളെപ്പോലെ (الذر) ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെടും.
ദീനിലെ നേതൃത്വം (الإمامة في الدين): അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം: {ഞങ്ങളെ നീ ഭയഭക്തിയുള്ളവർക്ക് മാതൃകയാക്കേണമേ (ഇമാം).} [അൽ-ഫുർഖാൻ: 74]. ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ ദീനിനെ സേവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹമാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ കൽപ്പനകൾ അനുസരിക്കപ്പെടാനും, ദീൻ ഉയർന്നുനിൽക്കാനും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ജനങ്ങൾ നന്മയിൽ തന്നെ പിൻപറ്റുന്നതിലൂടെ അവർക്ക് അല്ലാഹുവിലേക്ക് അടുക്കാൻ സാധിക്കുമെങ്കിൽ, അത്തരം നേതൃത്വത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നത് തെറ്റല്ല. അല്ലാഹുവിനെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ, അല്ലാഹു അനുസരിക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കും. അവൻ ജനങ്ങൾക്ക് വഴികാട്ടിയാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് സ്വന്തം മഹത്വത്തിനല്ല, മറിച്ച് അല്ലാഹുവിന്റെ ദീനിന്റെ വിജയത്തിനാണ്.
ഇതിന്റെ അടിത്തറ ‘ക്ഷമ’യും (الصبر) ‘ദൃഢവിശ്വാസ’വുമാണ് (اليقين). അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം: {അവർ ക്ഷമിക്കുകയും, നമ്മുടെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളിൽ ദൃഢമായി വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അവരിൽ നിന്ന് നമ്മുടെ കൽപനപ്രകാരം മാർഗദർശനം നൽകുന്ന നേതാക്കളെ (ഇമാമുകൾ) നാം ഉണ്ടാക്കി.} [അസ്-സജദ: 24]. ഈ സ്ഥാനത്തിന് ലഭിക്കുന്ന പ്രതിഫലം സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഉന്നതമായ മാളികകളാണ് (الغرف).
4. ഗുണകാംക്ഷയും (النصيحة) ആക്ഷേപിക്കലും (التأنيب)
ഒരാളെ ഉപദേശിക്കുന്നത് ഗുണകാംക്ഷയോടെയാണോ അതോ അയാളെ നാണംകെടുത്താനാണോ എന്ന് തിരിച്ചറിയണം.
ഗുണകാംക്ഷ (النصيحة): ഇത് കാരുണ്യത്തോടും (رحمة), അനുകമ്പയോടും (رأفة) കൂടി ചെയ്യുന്ന നന്മയാണ് (إحسان). അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തിയും സൃഷ്ടികൾക്ക് നന്മയും മാത്രമാണ് ഇതിലൂടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഒരു ഡോക്ടർ രോഗിയോട് പെരുമാറുന്നതുപോലെ, വളരെ സൗമ്യമായി (تلطف) ഉപദേശകൻ പെരുമാറുന്നു. രോഗിയുടെ (തെറ്റുകാരന്റെ) മോശം പെരുമാറ്റം അവൻ സഹിക്കുന്നു. ഉപദേശകൻ തന്റെ ഉപദേശം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും ശത്രുത കാണിക്കില്ല. “എന്റെ പ്രതിഫലം അല്ലാഹുവിങ്കലാണ്; നീ സ്വീകരിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും” (وقعت أجري على الله) എന്ന നിലപാടായിരിക്കും അവന്. അവൻ ആരും കാണാതെ രഹസ്യമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; ന്യൂനതകൾ പരസ്യമാക്കില്ല. ഗുണകാംക്ഷയുടെ ഉപാധി ‘ആത്മാർത്ഥത’യാണ് (الإخلاص); അല്ലാതെ ‘സ്വീകരിക്കപ്പെടൽ’ (القبول) അല്ല.
ആക്ഷേപിക്കൽ/കുറ്റപ്പെടുത്തൽ (التأنيب): ഇത് ഉപദേശത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ വന്ന്, മറ്റുള്ളവരെ അപമാനിക്കാനും (إهانة), കുറ്റപ്പെടുത്താനും (تعيير) ശ്രമിക്കലാണ്. “ഹേ, തെറ്റുകാരാ..” എന്ന് വിളിച്ച് ശകാരിക്കലാണ് ഇവന്റെ രീതി. ഇവന്റെ ലക്ഷ്യം തിരുത്തലല്ല; മറിച്ച് അപമാനിക്കലാണ്. തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടവർ സമാനമായ തെറ്റ് ചെയ്താൽ ഇവൻ അത് കണ്ടില്ലെന്ന് നടിക്കും, അവർക്ക് വേണ്ടി ഒഴികഴിവുകൾ കണ്ടെത്തും. എന്നാൽ തനിക്ക് വെറുപ്പുള്ളവർ ചെയ്താൽ, അതിനെ പെരുപ്പിച്ചു കാണിച്ച് ആക്ഷേപിക്കും.
5. മലക്കിന്റെ പ്രചോദനവും (إلهام الملك) പിശാചിന്റെ ദുർബോധനവും (إلقاء الشيطان)
മനസ്സിൽ തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങൾ അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ളതാണോ അതോ പിശാചിൽ നിന്നുള്ളതാണോ എന്ന് എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം?
- അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തി: മനസ്സിൽ തോന്നുന്ന കാര്യം അല്ലാഹുവിനും റസൂലിനും ﷺ ഇഷ്ടപ്പെട്ട കാര്യമാണെങ്കിൽ അത് മലക്കിൽ നിന്നുള്ളതാണ് (إلهام). അതിന് വിരുദ്ധമാണെങ്കിൽ അത് പിശാചിൽ നിന്നുള്ളതാണ് (وسواس).
- ഫലം: അത് അല്ലാഹുവിലേക്കുള്ള മടക്കത്തിനും (إنابة), ദിക്റിലേക്കും, ഉയർന്ന ചിന്തകളിലേക്കും (همة) നയിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് മലക്കിൽ നിന്നാണ്. മറിച്ച് പാപങ്ങളിലേക്കും അശ്രദ്ധയിലേക്കും നയിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് പിശാചിൽ നിന്നാണ്.
- മനസ്സമാധാനം: അത് ഹൃദയത്തിൽ വെളിച്ചവും (نور), സന്തോഷവും (انشراح), സമാധാനവും (سكينة) ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് മലക്കിൽ നിന്നാണ്. എന്നാൽ അത് മനസ്സിൽ പ്രയാസവും, ഇരുട്ടും, അസ്വസ്ഥതയും (قلق) ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അത് പിശാചിൽ നിന്നാണ്.
ശുദ്ധമായ ഹൃദയങ്ങളിലാണ് മലക്കിന്റെ സാന്നിധ്യം (لمة الملك) കൂടുതൽ ഉണ്ടാവുക. പാപങ്ങൾ കൊണ്ട് കറുത്ത ഹൃദയങ്ങളിൽ പിശാചിന്റെ സാന്നിധ്യമാണ് (لمة الشيطان) കൂടുതൽ ഉണ്ടാവുക. അല്ലാഹു നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, സത്യം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.