ശൈഖ് ഡോ. അസീസ് ബിൻ ഫർഹാൻ അൽ അനസി
ഇസ്ലാമിക ലോകത്തെ അത്യുന്നത പണ്ഡിതനായ ഇമാം അബൂ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നസാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ ജീവിതാരംഭം, വിജ്ഞാനാന്വേഷണം, ഗുരുക്കന്മാരോടുള്ള അങ്ങേയറ്റത്തെ ആദരവ്, ഹദീസ് വിജ്ഞാന ശാസ്ത്രത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔന്നത്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ചാണ് കഴിഞ്ഞ ഭാഗത്തിൽ നാം മനസ്സിലാക്കിയത്. സമുദായത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവനയായ ‘സുനൻ’ (അൽ-മുജ്തബ), അതിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ വലിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്തസാക്ഷിത്വം എന്നിവയാണ് ഈ ഭാഗത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നത്.
അൽ-മുജ്തബയുടെ സവിശേഷതകളും കർശന നിബന്ധനകളും
ഇമാം നസാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജ്ഞാന പൈതൃകം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘സുനൻ’ എന്ന മഹത്തായ ഗ്രന്ഥമാണ്. ഹദീസ് സ്വീകരിക്കുന്നതിലും നിവേദകരെ വിലയിരുത്തുന്നതിലും ഏറ്റവും കണിശത പുലർത്തിയിരുന്ന പണ്ഡിതനാണ് അദ്ദേഹം. അതിനാൽത്തന്നെ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ദുർബലമായ ഹദീസുകളോ വിമർശിക്കപ്പെട്ട നിവേദകരോ വളരെ അപൂർവ്വമാണ്.
ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കഴിഞ്ഞ ഭാഗത്തിൽ നാം സൂചിപ്പിച്ച ഹാഫിള് ഇബ്നു ത്വാഹിർ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ വാക്കുകൾ ഒന്നുകൂടി ഓർക്കാം. അദ്ദേഹം സഅ്ദ് ബിൻ അലി അസ്സൻജാനിയോട് ഒരു നിവേദകനെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹം ആ നിവേദകനെ വിശ്വസ്തനാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി. അപ്പോൾ ഇബ്നു ത്വാഹിർ പറഞ്ഞു: “ഇമാം നസാഈ അദ്ദേഹത്തെ ദുർബലനാക്കിയിട്ടുണ്ടല്ലോ.” അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “മകനേ, അബൂ അബ്ദുറഹ്മാൻ അന്നസാഈക്ക് നിവേദകരുടെ കാര്യത്തിലുള്ള നിബന്ധനകൾ ബുഖാരിയുടേതിനേക്കാളും മുസ്ലിമിന്റേതിനേക്കാളും കർശനമാണ്.” ഇത് ശരിയുമാണ്; കാരണം ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലുമുള്ള ചില നിവേദകരെപ്പോലും അദ്ദേഹം ദുർബലരാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
കർമ്മശാസ്ത്രവും നിവേദക പരമ്പരകളുടെ ശാസ്ത്രവും (ഇൽമുൽ ഇസ്നാദ്) ഒരുപോലെ സമ്മേളിക്കുന്ന അത്യപൂർവ്വ ശൈലിയാണ് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിലുള്ളത്. അദ്ദേഹം ഹദീസുകളെ കൃത്യമായ അധ്യായങ്ങളായി തിരിക്കുകയും, അതിസൂക്ഷ്മവും അഗാധവുമായ തലക്കെട്ടുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. ഒരു ഹദീസിന്റെ വ്യത്യസ്ത നിവേദക പരമ്പരകൾ ഒരിടത്ത് തന്നെ ക്രോഡീകരിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശൈലി അങ്ങേയറ്റം പ്രശംസനീയമാണ്.
സുനനുൻ നസാഈയുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ (ശർഹുകൾ)
ഇമാം നസാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ സുനനിന് വലിയ സ്വീകാര്യതയാണ് പണ്ഡിതലോകത്ത് ലഭിച്ചത്. അക്കാലം മുതൽ ഇന്നുവരെ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന് നിരവധി വ്യാഖ്യാനങ്ങളും അടിക്കുറിപ്പുകളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
അവയിൽ ചിലത് താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
- സഹ്റുർറുബാ അലൽ മുജ്തബ (زهر الربى على المجتبى): ഇമാം ജലാലുദ്ദീൻ അസ്സുയൂത്വി رَحِمَهُ اللَّهُ രചിച്ച ഈ ഗ്രന്ഥം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ലഘുവായ അടിക്കുറിപ്പാണ് (ഹാശിയ). ഇതിൽ അദ്ദേഹം ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള പദങ്ങളുടെ അർത്ഥങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്, എന്നാൽ പരമ്പരകളെക്കുറിച്ചുള്ള (അസാനീദ്) വിശകലനങ്ങൾ ഇതിൽ കുറവാണ്.
- ഹാശിയത്തുസ്സിന്ദി അലസ്സുനൻ (حاشية السندي على السنن): അബുൽ ഹസൻ നൂറുദ്ദീൻ ബിൻ അബ്ദുൽ ഹാദി അസ്സിന്ദി رَحِمَهُ اللَّهُ രചിച്ച ലഘുവായ വിവരണങ്ങളടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥമാണിത്.
- ദഖീറത്തുൽ ഉഖ്ബാ ഫീ ശർഹിൽ മുജ്തബ (ذخيرة العقبى في شرح المجتبى): ആധുനിക കാലത്തെ ഏറ്റവും ബൃഹത്തായതും പൂർണ്ണവുമായ വ്യാഖ്യാനമാണിത്. മക്കയിലെ ദാറുൽ ഹദീസ് അൽ-ഖൈരിയ്യയിലെ പ്രൊഫസറായിരുന്ന ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ അലി ബിൻ ആദം അൽ-ഇത്യോപി رَحِمَهُ اللَّهُ ആണ് ഇതിന്റെ രചയിതാവ് (ഈ ലേഖനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായ പ്രഭാഷണം നടത്തിയ പണ്ഡിതന് അദ്ദേഹം നേരിട്ട് ഇജാസത്ത് നൽകിയിട്ടുണ്ട്). 28 മുതൽ 30 വരെ വാള്യങ്ങളിലായി പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ ഗ്രന്ഥം, സുനനുൻ നസാഈയെക്കുറിച്ചുള്ള അന്തിമവാക്കായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഭാഷാപരമായ നിയമങ്ങൾ, നിവേദകരുടെ ചരിത്രം (ഇൽമുർരിജാൽ), കർമ്മശാസ്ത്രപരമായ വിശകലനങ്ങൾ, നാല് മദ്ഹബുകളുടെയും സലഫുകളുടെയും അഭിപ്രായങ്ങൾ, താരതമ്യ പഠനങ്ങൾ, തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള മുൻഗണനാ ക്രമം (തർജീഹ്) തുടങ്ങി ഒരു വിദ്യാർത്ഥിക്ക് ആവശ്യമായതെല്ലാം അദ്ദേഹം ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മഹത്തായ പരീക്ഷണങ്ങളും രക്തസാക്ഷിത്വവും
പ്രവാചകന്മാർക്കും പണ്ഡിതന്മാർക്കും അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരിക എന്നത് ഒരു അനിവാര്യമായ കാര്യമാണ്. അല്ലാഹു വചനം നൽകുന്നു: “അലിഫ്-ലാം-മീം. ഞങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം തങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കപ്പെടാതെ വിട്ടേക്കപ്പെടുമെന്ന് മനുഷ്യർ വിചാരിച്ചിരിക്കുകയാണോ? അവർക്ക് മുമ്പുള്ളവരെയും നാം പരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. അപ്പോൾ സത്യം പറഞ്ഞവർ ആരെന്ന് അല്ലാഹു അറിയുക തന്നെ ചെയ്യും. കള്ളം പറയുന്നവരെയും അവനറിയും.” [സൂറത്തുൽ അൻകബൂത്ത് – 1-3]
മുൻപ് നാം പരാമർശിച്ച പല പണ്ഡിതന്മാർക്കും പരീക്ഷണങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. ഇമാം അഹ്മദ്, ഇമാം ബുഖാരി رَحِمَهُمُ اللَّهُ തുടങ്ങിയവർ അതികഠിനമായ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് വിധേയരായവരാണ്. എന്നാൽ ഇമാം നസാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന് നേരിടേണ്ടി വന്ന പരീക്ഷണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവൻ തന്നെ അപഹരിക്കുകയും അദ്ദേഹം രക്തസാക്ഷിയാവുകയും ചെയ്യുന്ന തലത്തിലുള്ളതായിരുന്നു.
പരീക്ഷണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം: ഈജിപ്തിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കിയിരുന്ന ഇമാം നസാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ അവസാന കാലത്ത് ശാമിലെ ഡമാസ്കസിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു. ഡമാസ്കസിലെത്തിയ അദ്ദേഹം കണ്ടത് അവിടത്തെ ജനങ്ങൾ അലി ബിൻ അബീ ത്വാൽബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെക്കുറിച്ച് വളരെ മോശമായ ധാരണ വെച്ചുപുലർത്തുന്നവരാണെന്നാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതകളൊന്നും അവർ അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല. അവർ അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനോട് കടുത്ത ശത്രുത പുലർത്തുന്ന നവാസ്വിബുകൾ ആയിരുന്നു എന്നാണ് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
അഹ്ലുസ്സുന്ന വൽ ജമാഅയുടെ എക്കാലത്തെയും വലിയ ബാധ്യതയായ സത്യം തുറന്നുപറയുക എന്ന ദൗത്യം അദ്ദേഹം ഏറ്റെടുത്തു. ജനങ്ങളെ മിതത്വത്തിന്റെ (വസത്വിയ്യത്ത്) വഴിയിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ വേണ്ടി അദ്ദേഹം അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ മഹത്വങ്ങൾ മാത്രം ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ‘അൽ-ഖസാഇസ്’ (الخصائص) എന്ന പേരിൽ ഒരു ഗ്രന്ഥം രചിക്കുകയും ജനങ്ങളെ വായിച്ചുകേൾപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഇത് ആ പ്രദേശത്തെ അന്ധരായ ജനങ്ങളെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു. അവർ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു. അവർ പറഞ്ഞു: “താങ്കൾ ഇതിലൂടെ താങ്കളുടെ അഖീദ വ്യക്തമാക്കുകയാണ്; താങ്കൾ അഹ്ലുസ്സുന്നയല്ല (ശിയാ ആണെന്ന് ആരോപിച്ചു).” മാത്രവുമല്ല, “താങ്കൾ അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതകൾ മാത്രം പറയുന്നു, എന്നാൽ അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ എന്നിവരുടെ ശ്രേഷ്ഠതകളെക്കുറിച്ച് താങ്കളൊന്നും പറയുന്നില്ലല്ലോ” എന്നവർ ആരോപിച്ചു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇമാം നസാഈ ‘ഫദാഇലുസ്സഹാബ’ (فضائل الصحابة) എന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു. മുആവിയ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെ അദ്ദേഹം പ്രശംസിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. എന്നാൽ ഡമാസ്കസിലെ ജനങ്ങൾ അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനോട് അന്യായമായ ശത്രുത കാണിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അവരെ തിരുത്താൻ വേണ്ടിയാണ് അദ്ദേഹം അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതകൾ എടുത്തുപറഞ്ഞത്. എന്നാൽ ആ അവിവേകികളായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് അത് മനസ്സിലായില്ല.
മുആവിയ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിലപാട്: മുആവിയ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെ അദ്ദേഹം വെറുക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ചില വിവരദോഷികൾ ആരോപിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ആരോപണം തികച്ചും അടിസ്ഥാനരഹിതമാണ്. ഹാഫിള് ഇബ്നു അസാകിർ رَحِمَهُ اللَّهُ ഉദ്ധരിക്കുന്ന ഒരു സംഭവമുണ്ട്. ഇമാം നസാഈയോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടു: “മുആവിയ ബിൻ അബീ സുഫ്യാനെക്കുറിച്ച് താങ്കളുടെ അഭിപ്രായമെന്താണ്?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അദ്ദേഹം റസൂൽ ﷺ യുടെ സ്വഹാബിയാണ്.” തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അത്യുജ്ജ്വലമായ ഒരു ഉദാഹരണത്തിലൂടെ സ്വഹാബികളുടെ സ്ഥാനം വ്യക്തമാക്കി: “ഇസ്ലാം എന്നത് ഒരു വീട് പോലെയാണ്. ആ വീടിനൊരു വാതിലുണ്ട്. ഇസ്ലാമിന്റെ വാതിൽ സ്വഹാബികളാണ്. ആരെങ്കിലും സ്വഹാബികളെ ഉപദ്രവിച്ചാൽ അവൻ ഇസ്ലാമിനെയാണ് ഉന്നം വെക്കുന്നത്; വാതിലിൽ മുട്ടുന്നവൻ അതിനുള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് പോലെയാണത്.” തുടർന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അതിനാൽ ആരെങ്കിലും മുആവിയ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെ ഉന്നംവെച്ചാൽ, അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വഹാബികളെ മൊത്തത്തിലാണ് ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നത്.” (മുആവിയ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിനെ വിമർശിക്കുന്നതിലൂടെ സ്വഹാബികളെ മുഴുവൻ വിമർശിക്കാനുള്ള വാതിലാണ് തുറക്കപ്പെടുന്നത് എന്ന വലിയ തത്ത്വമാണ് അദ്ദേഹം ഇതിലൂടെ പഠിപ്പിച്ചത്).
മർദ്ദനവും അന്ത്യവും: ഡമാസ്കസിലെ പള്ളിയിൽ വെച്ച് അവിവേകികളായ ആ ജനക്കൂട്ടം അദ്ദേഹത്തെ ക്രൂരമായി മർദ്ദിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൃഷണങ്ങളിൽ അവർ ചവിട്ടി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. മരണാസന്നനായ അദ്ദേഹം തന്നെ മക്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം അദ്ദേഹം മക്കയിൽ എത്തിയിട്ടില്ല, മറിച്ച് വഴിമധ്യേ ഫലസ്തീനിൽ (റംലയിൽ) വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടത്.
ഹിജ്റ 303-ൽ, തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ വിജ്ഞാനാന്വേഷണത്തിനും യാത്രകൾക്കും അധ്യാപനത്തിനുമായി നീക്കിവെച്ച ആ മഹാനായ പണ്ഡിതൻ അല്ലാഹുവിങ്കലേക്ക് യാത്രയായി. അതിക്രൂരമായ ആ മർദ്ദനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്തസാക്ഷിത്വത്തിന് (ശഹാദത്തിന്) കാരണമായിത്തീർന്നു.
എന്നാൽ അല്ലാഹു ആ മഹാപണ്ഡിതന് വലിയൊരു പ്രതിഫലം നൽകി. അദ്ദേഹത്തെ മർദ്ദിച്ച ആ വിവരദോഷികളുടെ പേരുകൾ ചരിത്രത്തിൽ എവിടെയും അവശേഷിച്ചില്ല. എന്നാൽ ഇമാം നസാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ പേരും പ്രശസ്തിയും ഇന്നും ലോകത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ ദിവസവും ലോകത്തെമ്പാടുമുള്ള പള്ളികളിലും സർവ്വകലാശാലകളിലും പഠന സദസ്സുകളിലുമെല്ലാം ഇമാം നസാഈ رَحِمَهُ اللَّهُ വിന്റെ നാമം ആദരവോടെ സ്മരിക്കപ്പെടുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥനകൾ അർപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. മുൻഗാമികളിലും പിൻഗാമികളിലുമുള്ള വിശ്വാസികൾക്കിടയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് മേൽ സലാം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ. അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന് മഗ്ഫിറത്തും മർഹമത്തും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ. പ്രവാചകന്മാരോടും സിദ്ദീഖുകളോടും ശഹീദുകളോടും സ്വാലിഹുകളോടുമൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെയും നമ്മെയും അല്ലാഹു ഒരുമിച്ചുകൂട്ടട്ടെ.