ഒരു മനുഷ്യൻ ചിന്തിക്കേണ്ട പത്ത് കാര്യങ്ങൾ

ശൈഖ് അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ-മുഅല്ലിമി അൽ-യമാനി

മനുഷ്യൻ തന്റെ ചിന്തയിൽ മുൻഗണന നൽകേണ്ടതും, എപ്പോഴും സ്വന്തം കൺമുന്നിൽ നിർത്തേണ്ടതുമായ ചില കാര്യങ്ങളാണിത്.

സത്യത്തിന്റെ മഹത്വത്തെയും അസത്യത്തിന്റെ നിന്ദ്യതയെയും കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക.

(يفكر في شرف الحق وضَعَةِ الباطل)

അതായത്, അല്ലാഹു عز وجل യുടെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ചും, അവനാണ് ലോകരക്ഷിതാവ് എന്നതിനെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കുക. അവൻ സത്യത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടുകയും അസത്യത്തെ വെറുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സത്യം പിൻപറ്റുന്നവൻ ലോകരക്ഷിതാവിന്റെ പൊരുത്തത്തിന് അർഹനാകുന്നു. അങ്ങനെ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അല്ലാഹു عز وجل അവന്റെ രക്ഷാധികാരിയായി (وليه) മാറുന്നു. അവന് ഏറ്റവും ഉത്തമവും, ഉപകാരപ്രദവും, പൂർണ്ണവും, മഹത്തായതും, ഉന്നതവുമായ കാര്യങ്ങൾ അല്ലാഹു അവനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. അങ്ങനെ തൃപ്തിപ്പെട്ടവനും തൃപ്തി ലഭിച്ചവനുമായി അവനെ മരിപ്പിക്കുകയും, അവങ്കലേക്ക് ഉയർത്തുകയും, തന്നിലേക്ക് അടുപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തന്റെ സാമീപ്യത്തിൽ, ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായും അനുഗ്രഹീതനായും, മനുഷ്യന്റെ ചിന്തകൾക്കതീതമായ മഹത്വമുള്ള ശാശ്വത സുഖാസ്വാദനങ്ങളിൽ (النعيم المقيم) അവനെ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നു.

എന്നാൽ അസത്യത്തിലേക്ക് ചായുന്നവൻ ലോകരക്ഷിതാവിന്റെ കോപത്തിനും ശാപത്തിനും ശിക്ഷയ്ക്കും അർഹനാകുന്നു. ഇനി അവന് ഇഹലോകത്തെ സുഖസൗകര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്തെങ്കിലും നൽകപ്പെട്ടാൽ തന്നെ, അത് അല്ലാഹുവിങ്കൽ അവനുള്ള നിന്ദ്യത കാരണത്താലാണ്; അവനെ അല്ലാഹുവിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ അകറ്റുവാനും, മനുഷ്യന്റെ ചിന്തകൾക്കതീതമായ കാഠിന്യമുള്ള, പരലോകത്തെ വേദനയേറിയ ശാശ്വത ശിക്ഷ അവന് ഇരട്ടിയാക്കുവാനും വേണ്ടിയാണത്.

ദുനിയാവിലെ സുഖസൗകര്യങ്ങളെ ലോകരക്ഷിതാവിന്റെ പൊരുത്തത്തോടും പരലോകത്തെ അനുഗ്രഹങ്ങളോടും താരതമ്യം ചെയ്യുക.

(يفكر في نسبة نعيم الدنيا إلى رضوان رب العالمين ونعيم الآخرة)

അതുപോലെ, ദുനിയാവിലെ പ്രയാസങ്ങളെ ലോകരക്ഷിതാവിന്റെ കോപത്തോടും പരലോകത്തെ ശിക്ഷയോടും താരതമ്യം ചെയ്ത് ചിന്തിക്കുക. അല്ലാഹു عز وجل യുടെ ഈ വചനം അവൻ ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കട്ടെ:

وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْءَانُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًا سُخْرِيَّا وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ وَلَوْلَا أَن يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَّجَعَلْنَا لِمَن يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِن فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِفُونَ وَزُخْرُفًا وَإِن كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِندَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ

“അവര്‍ പറഞ്ഞു: ഈ രണ്ട്‌ രാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള ഏതെങ്കിലും ഒരു മഹാന്‍റെ മേല്‍ ഈ ഖുര്‍ആന്‍ ഇറക്കപ്പെടാതിരുന്നത്‌ എന്ത്‌? അവരാണോ നിന്‍റെ രക്ഷിതാവിന്‍റെ കാരുണ്യം പങ്ക്‌ വെച്ച്‌ കൊടുക്കുന്നത്‌? നാമാണ്‌ ഐഹികജീവിതത്തില്‍ അവര്‍ക്കിടയില്‍ അവരുടെ ഉപജീവനം പങ്ക്‌ വെച്ചുകൊടുത്തത്‌. അവരില്‍ ചിലര്‍ക്ക്‌ ചിലരെ കീഴ്‌പെടുത്താന്‍ കഴിയത്തക്കവണ്ണം അവരില്‍ ചിലരെ മറ്റു ചിലരെക്കാള്‍ പദവികളില്‍ നാം ഉയര്‍ത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. നിന്‍റെ രക്ഷിതാവിന്‍റെ കാരുണ്യമാകുന്നു അവര്‍ സമ്പാദിച്ച്‌ കൂട്ടുന്നതിനെക്കാള്‍ ഉത്തമമായിട്ടുള്ളത്‌. മനുഷ്യര്‍ (സത്യനിഷേധത്തില്‍) ഒരൊറ്റ സമുദായമായിത്തീരുമെന്നില്ലായിരുന്നെങ്കില്‍ പരമകാരുണികനില്‍ അവിശ്വസിക്കുന്നവര്‍ക്ക്‌ തങ്ങളുടെ വീടുകള്‍ക്ക്‌ വെള്ളികൊണ്ടുള്ള മേല്‍പുരകളും, അവര്‍ക്ക്‌ കയറിപ്പോകാന്‍ (വെള്ളികൊണ്ടുള്ള) കോണിപ്പടികളും നാം ഉണ്ടാക്കികൊടുക്കുമായിരുന്നു. അവരുടെ വീടുകള്‍ക്ക്‌ (വെള്ളികൊണ്ടുള്ള) വാതിലുകളും അവര്‍ക്ക്‌ ചാരിയിരിക്കാന്‍ (വെള്ളികൊണ്ടുള്ള) കട്ടിലുകളും, സ്വര്‍ണ്ണാലങ്കാരവും (നാം നല്‍കുമായിരുന്നു) എന്നാല്‍ ഇതെല്ലാം ഐഹികജീവിതത്തിലെ സുഖഭോഗം മാത്രമാകുന്നു. പരലോകം നിന്‍റെ രക്ഷിതാവിന്‍റെ അടുക്കല്‍ സൂക്ഷ്മത പാലിക്കുന്നവര്‍ക്കാകുന്നു.” ¹

ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാകുന്നത്, മനുഷ്യർ (സത്യനിഷേധത്തിൽ) ഒരൊറ്റ സമുദായമായിത്തീരുമെന്നില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ, മുഅ്മിനുകളെ സാധാരണഗതിയിൽ ഉണ്ടാവാത്ത വിധത്തിലുള്ള കടുത്ത ദാരിദ്ര്യം, ബുദ്ധിമുട്ട്, ഭയം, ദുഃഖം തുടങ്ങിയവ നൽകി അല്ലാഹു പരീക്ഷിക്കുമായിരുന്നു എന്നാണ്. അല്ലാഹു عز وجل തന്റെ പ്രവാചകന്മാരെയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ദാസന്മാരെയും വിവിധങ്ങളായ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കിയിട്ടുണ്ട് എന്നത് തന്നെ നിനക്ക് മതിയായ കാര്യമാണ്.

കഅ്ബ് ബിൻ മാലിക് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും നിവേദനം; നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

مَثَلُ المؤمن كمثل الخامة من الزرع تفيئها الرياح، تصرعها مرة وتعدلها أخرى حتى يأتي أجله. ومَثَلُ المنافق كمثل الأرزة المِجْذِيَةِ التي لا يُصيبها شيء حتى يكون انجعافها مرة واحدة

“മുഅ്മിനിന്റെ ഉപമ ഇളം കൃഷിച്ചെടി പോലെയാണ്; കാറ്റ് അതിനെ ഇളക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കും, ചിലപ്പോൾ അതിനെ താഴേക്ക് ചായ്ക്കും, മറ്റുചിലപ്പോൾ അതിനെ നേരെയാക്കും, അവന് മരണം വന്നെത്തുന്നത് വരെ ഇത് തുടരും. എന്നാൽ കപടവിശ്വാസിയുടെ (മുനാഫിഖിന്റെ) ഉപമ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന ദേവദാരു മരം പോലെയാണ്; അതിനെ ഒന്നുമാക്കില്ല, അവസാനം അത് ഒറ്റയടിക്ക് കടപുഴകി വീഴുന്നത് വരെ.” ²

‘സ്വഹീഹൈനി’ൽ തന്നെ അബൂഹുറൈറ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും ഇതിന് സമാനമായ മറ്റൊരു ഹദീസും വന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹദീസിന്റെ അർത്ഥം -അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റവും നന്നായറിയുന്നവൻ- മുഅ്മിനിന്റെയും മുനാഫിഖിന്റെയും അവസ്ഥ ഇപ്രകാരമാണ് എന്നാണ്. എല്ലാ മുനാഫിഖിന്റെയും അവസ്ഥ അങ്ങനെയായിരിക്കുമെന്നും, നശിപ്പിക്കുന്ന വിപത്തല്ലാതെ മറ്റൊരു പ്രയാസവും അവനെ ബാധിക്കില്ലെന്നും അതിനർത്ഥമില്ല. ഈ ഹദീസ് കൊണ്ടുള്ള ഉദ്ദേശ്യം മുസ്‌ലിംകളെ സംസ്കരിക്കുക എന്നതാണ്. മുഅ്മിൻ പ്രയാസങ്ങളോടും വിപത്തുകളോടും പൊരുത്തപ്പെടുകയും, അവയെ തൃപ്തിയോടെയും ക്ഷമയോടെയും അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള പ്രതിഫലം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത് തന്റെ റബ്ബിന്റെ അടുക്കൽ തനിക്ക് ഗുണകരമാകുമെന്ന് അവൻ പ്രത്യാശിക്കുന്നു.

അവൻ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് സമ്പൂർണ്ണമായി ഐഹികമായ അനുഗ്രഹങ്ങളെ കൊതിക്കുകയോ, അത് ലഭിച്ചവരോട് അസൂയപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. സുരക്ഷിതത്വത്തിലേക്കും അനുഗ്രഹങ്ങളിലേക്കും അവൻ സമാധാനം കണ്ടെത്തുകയോ അതിൽ ചായുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഭയത്തോടും ജാഗ്രതയോടും കൂടിയാണ് അവൻ അതിനെ സമീപിക്കുന്നത്. തന്റെ ഈമാനിന് കോട്ടം സംഭവിച്ചതുകൊണ്ടാണോ ഇവ തനിക്ക് നൽകപ്പെട്ടത് എന്നവൻ ഭയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, അല്ലാഹു عز وجل യുടെ മാർഗ്ഗത്തിൽ അവ ചിലവഴിക്കുന്നതിലേക്ക് അവന്റെ മനസ്സ് താല്പര്യം കാണിക്കുന്നു. അവൻ വിശ്രമത്തിൽ മുഴുകുന്നില്ല, പിശുക്ക് കാണിക്കുന്നുമില്ല; തനിക്ക് ലഭിച്ചതിൽ അവൻ അത്ഭുതം കൊള്ളുകയോ, അഹങ്കരിക്കുകയോ, വഞ്ചിതനാവുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. കാഫിറിന്റെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ഈ ഹദീസ് പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല; കാരണം, ഏത് നിലയ്ക്കും അവനെതിരായുള്ള തെളിവ് വ്യക്തമാണ്.

സഅ്ദ് ബിൻ അബീ വഖാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും നിവേദനം: ഏറ്റവും കഠിനമായ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് വിധേയരാകുന്ന മനുഷ്യർ ആരാണ് എന്ന് നബി ﷺ യോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു:

الأنبياء، ثم الأمثل، فالأمثل. يُبتلى الرجل على حسب دينه، فإن كان في دينه صلبا اشتد بلاؤه، وإن كان في دينه رقةٌ هون عليه

“പ്രവാചകന്മാർ, പിന്നീട് അവരോട് ഏറ്റവും സാമ്യമുള്ളവർ, പിന്നീട് അവരോട് ഏറ്റവും സാമ്യമുള്ളവർ. ഒരു മനുഷ്യൻ അവന്റെ ദീനിന്റെ (മതനിഷ്ഠയുടെ) അവസ്ഥയ്ക്കനുസരിച്ചാണ് പരീക്ഷിക്കപ്പെടുക. അവന്റെ ദീനിൽ അവൻ ദൃഢതയുള്ളവനാണെങ്കിൽ അവന്റെ പരീക്ഷണം കഠിനമാകും. അവന്റെ ദീനിൽ നേരിയ ദൗർബല്യമുണ്ടെങ്കിൽ അതിനനുസരിച്ച് അവന് പരീക്ഷണം ലഘൂകരിക്കപ്പെടും.”³ ഇമാം അത്തിർമിദി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: ഇതൊരു ‘ഹസൻ സ്വഹീഹ്’ ആയ ഹദീസാണ്.

അയ്യൂബ് നബി عَلَيْهِ ٱلسَّلَام യെ അല്ലാഹു പരീക്ഷിച്ചത് വളരെ പ്രസിദ്ധമാണല്ലോ. യഅ്ഖൂബ് നബി عَلَيْهِ ٱلسَّلَام യെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് മക്കളെ നഷ്ടപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് അല്ലാഹു പരീക്ഷിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ അതിന്റെ ആഘാതം വളരെ കഠിനമായിരുന്നു. അല്ലാഹു عز وجل തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ വിവരിച്ചതുപോലെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസ്ഥ:

وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَأَسَفَى عَلَى يُوسُفَ وَأَبْيَضَتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ

“അവന്‍ (യഅ്ഖൂബ്) അവരെ വിട്ട് തിരിഞ്ഞുകളഞ്ഞു. അവന്‍ പറഞ്ഞു: ഹാ! യൂസുഫിന്‍റെ കാര്യത്തിലുള്ള എന്‍റെ സങ്കടമേ! ദുഃഖം നിമിത്തം അവന്‍റെ രണ്ട് കണ്ണുകളും വെളുത്ത് പോയി. അങ്ങനെ അവന്‍ ദുഃഖം കടിച്ചിറക്കുകയാകുന്നു.”⁴

മുഹമ്മദ് നബി ﷺ യെ അല്ലാഹു പരീക്ഷിച്ച സംഭവങ്ങൾ പ്രവാചക ചരിത്രത്തിന്റെ (സീറയുടെ) തുടക്കത്തിൽ തന്നെ നിനക്ക് കാണാവുന്നതാണ്. തന്റെ ജനത അവരുടെ പിതാക്കളെ പിൻപറ്റിക്കൊണ്ട് വളർന്നുവന്ന ശിർക്കും വഴികേടും ഉപേക്ഷിക്കാൻ അവരോട് പ്രബോധനം ചെയ്യാൻ അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. രഹസ്യമായും പരസ്യമായും, രാവും പകലും അദ്ദേഹം അവരോട് അത് തുറന്നുപറഞ്ഞു. അവരുടെ സദസ്സുകളിലും, കൂട്ടായ്മകളിലും, ഗ്രാമങ്ങളിലും അദ്ദേഹം അവരെ തേടിച്ചെന്നു. ഏകദേശം പതിമൂന്ന് വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം ഈ നിലയിൽ തുടർന്നു. അവർ അദ്ദേഹത്തെ കഠിനമായി ഉപദ്രവിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നിട്ടും, ഇതിനുമുമ്പ് നാൽപതോ അതിൽ കൂടുതലോ വർഷക്കാലം ആരും അദ്ദേഹത്തെ ഉപദ്രവിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹത്തിന് അറിയുമായിരുന്നില്ല. കാരണം, വളരെ ആദരണീയവും ബഹുമാന്യവുമായ ഒരു ഗോത്രത്തിൽ, ഏറ്റവും ആദരണീയവും ബഹുമാന്യവുമായ ഒരു കുടുംബത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ ബഹുമാനിക്കാനും ആദരിക്കാനും കാരണമായ ഏറ്റവും ഉൽകൃഷ്ടമായ സൽസ്വഭാവങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം വളർന്നുവന്നത്. കൂടാതെ, അദ്ദേഹം അങ്ങേയറ്റം ലജ്ജയും, അഭിമാനബോധവും, ആത്മാഭിമാനവും ഉള്ള വ്യക്തിയുമായിരുന്നു.

ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലുള്ള ഒരു മനുഷ്യൻ ഉപദ്രവിക്കപ്പെടുക എന്നത് അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അതികഠിനമായ കാര്യമാണ്. തന്നെ ഉപദ്രവങ്ങളിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്ന ഒരു കാര്യത്തിലേക്ക് മുന്നിട്ടിറങ്ങുക എന്നത് അങ്ങേയറ്റം പ്രയാസകരവുമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന് നേരിടേണ്ടി വന്ന ആ ഉപദ്രവങ്ങളുടെ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അത് കൂടുതൽ ബോധ്യമാകും: ഒരാൾ അദ്ദേഹത്തെ പരിഹസിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾ അസഭ്യം പറയുന്നു, വേറൊരാൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്ത് തുപ്പുന്നു -എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തിന് സമർപ്പണമാകട്ടെ-, വേറൊരാൾ അദ്ദേഹം തന്റെ റബ്ബിന് സുജൂദ് ചെയ്യുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴുത്തിൽ ചവിട്ടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾ അദ്ദേഹം സുജൂദിലായിരിക്കെ ഒട്ടകത്തിന്റെ ഗർഭാശയ അവശിഷ്ടം (سَلَى) അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുതുകിൽ കൊണ്ടുവെക്കുന്നു. വേറൊരാൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസ്ത്രത്തിൽ പിടിച്ച് ശ്വാസം മുട്ടിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാഹനത്തെ കുത്തിനോവിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ താഴെയിടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ⁵ഇതാ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതൃവ്യൻ, അദ്ദേഹം പോകുന്നിടത്തെല്ലാം അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടരുകയും, അദ്ദേഹത്തെ ഉപദ്രവിക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ജനങ്ങൾക്ക് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും, ‘അവൻ കളവുകാരനാണ്, ഭ്രാന്തനാണ്’ എന്ന് പറയുകയും ചെയ്യുന്നു. വേറെ ചിലർ വിവരദോഷികളെ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ ഇളക്കിവിടുന്നു; അവർ അദ്ദേഹത്തെ കല്ലെറിയുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലുകളിലൂടെ രക്തം ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. മറ്റുചിലർ അദ്ദേഹത്തെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തെയും പട്ടിണി കിടന്ന് മരിക്കാൻ വേണ്ടി ഒരു താഴ്വരയിൽ ദീർഘകാലം ഉപരോധിക്കുന്നു.

ഇനിയും ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ പിൻപറ്റിയവരെ വിവിധ രീതികളിൽ മർദ്ദിക്കുന്നു. അവരിൽ ചിലരെ കൊടുംചൂടുള്ള മണലിൽ കിടത്തുകയും വെള്ളം തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. ചിലരെ അവർ തീയിലിട്ടു, അവരുടെ മുതുകിലെ കൊഴുപ്പ് അല്ലാതെ ആ തീ അണച്ചില്ല. അവരിൽ ഒരു സ്ത്രീയെ, മതത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി അവർ ക്രൂരമായി പീഡിപ്പിച്ചു, ഒടുവിൽ നിരാശരായപ്പോൾ അവരിലൊരാൾ ആ സ്ത്രീയുടെ ഗുഹ്യഭാഗത്ത് കുന്തം കൊണ്ട് കുത്തിക്കൊലപ്പെടുത്തി.⁶

ഇതെല്ലാം എന്തിനായിരുന്നു? അവരെ അന്ധകാരങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രകാശത്തിലേക്കും, നാശത്തിൽ നിന്ന് നന്മയിലേക്കും, അല്ലാഹുവിന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് അവന്റെ പൊരുത്തത്തിലേക്കും, അവന്റെ ശാശ്വതമായ ശിക്ഷയിൽ നിന്ന് നിരന്തരമായ അനുഗ്രഹത്തിലേക്കും പുറത്തുകൊണ്ടുവരാൻ അദ്ദേഹം അവരെ ക്ഷണിച്ചു എന്നതല്ലാതെ മറ്റൊരു കാരണവുമില്ലായിരുന്നു. തെളിവ് വ്യക്തമായിട്ടും അവർ അതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കിയില്ല, മറിച്ച് തങ്ങളുടെ ദേഹേച്ഛകൾക്ക് എതിരായ ഒന്നിലേക്ക് അദ്ദേഹം ക്ഷണിക്കുന്നു എന്നത് മാത്രമായിരുന്നു അവരുടെ പ്രശ്നം.

മറ്റൊരു തലത്തിൽ, അല്ലാഹു عز وجل തന്റെ പ്രവാചകനെ ﷺ പരീക്ഷിച്ചത്, അദ്ദേഹത്തിന് ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മാതാപിതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടാണ്. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാമഹനെ, പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന് സംരക്ഷണം നൽകിയിരുന്ന പിതൃവ്യനെ, പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന് ആശ്വാസവും സാന്ത്വനവും നൽകിയിരുന്ന പ്രിയപത്നിയെ; ഇവരെല്ലാം മരണപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ പരീക്ഷണങ്ങൾ നിരന്തരമായി അദ്ദേഹത്തെ ﷺ തേടിയെത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു, അതിന്റെ വിശദീകരണം വളരെ വലുതാണ്. ആദം സന്തതികളുടെ നേതാവും, അല്ലാഹു عز وجل യ്ക്ക് അവരിലെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനുമായിരുന്നിട്ടും ഇതായിരിന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസ്ഥ!

ഇതെല്ലാം നീ ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുക; നാം മത്സരിക്കുകയും വെപ്രാളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ദുനിയാവിലെ സുഖസൗകര്യങ്ങളും പദവികളുമെല്ലാം, അല്ലാഹു عز وجل യുടെ പൊരുത്തത്തിന്റെയും അവന്റെ സാമീപ്യത്തിലെ ശാശ്വതമായ അനുഗ്രഹങ്ങളുടെയും മുൻപിൽ ഒന്നുമല്ല എന്ന് നിനക്ക് ദൃഢമായി മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടിയാണിത്. അതുപോലെ, നാം ഓടിയകലാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ദുനിയാവിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകളും പ്രയാസങ്ങളും, അല്ലാഹു عز وجل യുടെ കോപത്തിന്റെയും ശാപത്തിന്റെയും നരകത്തിലെ ശാശ്വതമായ ശിക്ഷയുടെയും മുൻപിൽ ഒന്നുമല്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടിയാണിത്.

അനസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും നിവേദനം; നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

يؤتى بأنعم أهل الدنيا من أهل النار يوم القيامة، فيُصبغ في النار صبغة، ثم يقال له: يا ابن آدم هل رأيت خيرا قط ؟ هـل مـر بـك نـعـيـم قـط ؟ فيقول: لا والله يا رب. ويؤتى بأشد الناس بؤسا في الدنيا من أهل الجنة فيُصْبَغ صبغة في الجنة، فيقال له: يا ابن آدم هل رأيت بؤسا قط، وهل مر بك شدة قط ؟ فيقول : لا والله يا رب ما مر بي بؤس قط، ولا رأيت شدة قط.

“അന്ത്യനാളിൽ ദുനിയാവിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സുഖസൗകര്യങ്ങൾ അനുഭവിച്ച നരകാവകാശിയായ ഒരുവനെ കൊണ്ടുവരപ്പെടും. എന്നിട്ട് അവനെ നരകത്തിൽ ഒന്നു മുക്കും. ശേഷം അവനോട് ചോദിക്കപ്പെടും: ‘ഹേ ആദം സന്തതീ! നീ എപ്പോഴെങ്കിലും ഏതെങ്കിലും ഗുണം കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ഏതെങ്കിലും സുഖാനുഭവം നിന്നിലൂടെ കടന്നുപോയിട്ടുണ്ടോ?’ അപ്പോൾ അവൻ പറയും: ‘ഇല്ല റബ്ബേ, അല്ലാഹുവാണെ സത്യം!’ പിന്നീട് ദുനിയാവിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രയാസങ്ങൾ അനുഭവിച്ച സ്വർഗ്ഗാവകാശിയായ ഒരുവനെ കൊണ്ടുവരപ്പെടും. എന്നിട്ട് അവനെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഒന്നു മുക്കും. ശേഷം അവനോട് ചോദിക്കപ്പെടും: ‘ഹേ ആദം സന്തതീ! നീ എപ്പോഴെങ്കിലും ഏതെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ട് കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ഏതെങ്കിലും പ്രയാസം നിന്നിലൂടെ കടന്നുപോയിട്ടുണ്ടോ?’ അപ്പോൾ അവൻ പറയും: ‘ഇല്ല റബ്ബേ, അല്ലാഹുവാണെ സത്യം! ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടും എന്നിലൂടെ കടന്നുപോയിട്ടില്ല, ഒരു പ്രയാസവും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുമില്ല.’”⁷

ആരാധനകളുടെയും പാപങ്ങളുടെയും വിഷയത്തിൽ തന്റെ കർമ്മങ്ങളെ വിലയിരുത്തിക്കൊണ്ട് സ്വന്തം അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക.

(يفكر في حاله بالنظر إلى أعماله من الطاعة والمعصية)

മുഅ്മിനിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അവൻ ആരാധനകളിലേക്ക് (الطاعة) വരുന്നത് പൂർണ്ണ താല്പര്യത്തോടും ഉന്മേഷത്തോടും കൂടിയാണ്; അല്ലാഹു عز وجل യുടെ പ്രീതിയും പരലോകവും മാത്രമാണ് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഇനി ദുനിയാവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വല്ല ആഗ്രഹവും അവനിലുണ്ടായാൽ തന്നെ, പരലോകത്തേക്കുള്ള പരിശ്രമത്തിൽ തനിക്ക് സഹായകരമാകുമെന്ന് അവൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളിലേക്കായിരിക്കും അല്ലാഹുവിൽ അവൻ അത് അർപ്പിക്കുന്നത്. അനിവാര്യമായ ഭൗതികകാര്യങ്ങളാണെങ്കിൽ തന്നെ, പരലോകത്തേക്കുള്ള തന്റെ പ്രയാണത്തെ അത് തടസ്സപ്പെടുത്തില്ല എന്ന് അവന് കൂടുതൽ ബോധ്യമുള്ള കാര്യങ്ങളിലായിരിക്കും അത്. അവൻ എല്ലാ അവസ്ഥയിലും അല്ലാഹുവിൽ തവക്കുൽ ചെയ്യുന്നവനും, തനിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമവും ഉപകാരപ്രദവുമായത് അവൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു നൽകാൻ അവനിലേക്ക് അതിയായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായിരിക്കും. ശേഷം, അവൻ ഭയഭക്തിയോടും വിനയത്തോടും കൂടി ആരാധനകളിൽ മുഴുകുന്നു; അല്ലാഹു عز وجل തന്നെ കാണുന്നുണ്ടെന്നും തന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് അവൻ അറിയുന്നുണ്ടെന്നും അവൻ എപ്പോഴും ഓർക്കുന്നു. അല്ലാഹു عز وجل നിയമമാക്കിയ അതേ രൂപത്തിലാണ് അവൻ അത് നിർവ്വഹിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും അവന്റെ അവസ്ഥ അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞതുപോലെയായിരിക്കും:

وَيُؤْتُونَ مَا ءَاتَوا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ

“തങ്ങള്‍ തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക്‌ മടങ്ങിച്ചെല്ലേണ്ടവരാണല്ലോ എന്ന്‌ മനസ്സില്‍ ഭയമുള്ളതോടു കൂടി ദാനം നല്‍കേണ്ടതൊക്കെ നല്‍കുന്നവരും.”⁸

തന്റെ നിയ്യത്ത് പൂർണ്ണമായും കളങ്കമറ്റതല്ലേ എന്ന് അവൻ എപ്പോഴും ഭയപ്പെടുകയും ആശങ്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. കാരണം, സദുദ്ദേശ്യം ചിലപ്പോൾ ശക്തമായ ഈമാനുള്ളവനിൽ നിന്നുണ്ടാകാം, മറ്റുചിലപ്പോൾ ദുർബലമായ ഈമാനുള്ളവനിൽ നിന്നും ഉണ്ടാകാം (അവൻ കേവലം ഒരു മുൻകരുതലെന്ന നിലയിലായിരിക്കും അനുസരിക്കുന്നത്). ചിലപ്പോൾ അത് തികച്ചും കളങ്കമറ്റതാകണമെന്നില്ല; മറിച്ച്, ദുനിയാവിന് വേണ്ടി ദുനിയാവിലെ പ്രതിഫലം കൊതിക്കുന്ന ആഗ്രഹം അതിൽ കലർന്നിട്ടുണ്ടാകാം. അല്ലെങ്കിൽ, മതപരമായി നിയമമാക്കപ്പെടാത്ത ഇടങ്ങളിൽ ശാരീരിക വികാരങ്ങളെ തടഞ്ഞുനിർത്തുകയോ മാനസിക ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നതുപോലുള്ള പ്രകൃതിപരമായ ഫലങ്ങൾ ലക്ഷ്യം വെച്ചാകാം. ഉദാഹരണത്തിന്, താൻ രഹസ്യങ്ങൾ വെളിപ്പെടുന്നവരുടെ (അഹ്‌ലുൽ കശ്ഫ്) കൂട്ടത്തിലാകാൻ വേണ്ടി നോമ്പെടുക്കുകയും നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാൾ. അങ്ങനെ അവൻ അത്ഭുതങ്ങളും അദൃശ്യകാര്യങ്ങളും അറിയാൻ ശ്രമിക്കുകയും, അതിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുകയും, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ തന്റെ പദവി വലുതാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അതുപോലെ, തനിക്ക് ഇപ്രകാരം മറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ വെളിപ്പെട്ടുകിട്ടാൻ വേണ്ടി ഇബാദത്തുകൾ ചെയ്യുന്നവൻ. അങ്ങനെ തനിക്ക് ഈമാൻ ശുദ്ധീകരിച്ച് കിട്ടണമെന്നും, ദുർബോധനങ്ങളിൽ നിന്നും ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിൽ നിന്നും തനിക്ക് ആശ്വാസം ലഭിക്കണമെന്നും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ മാർഗ്ഗം മതത്തിൽ നിയമമാക്കപ്പെട്ടതല്ല. മാത്രമല്ല, മാനസിക ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി മതത്തിൽ വിലക്കപ്പെട്ട പ്രകൃതിപരമായ പല മാർഗ്ഗങ്ങളിലേക്കും ഇത് മനുഷ്യനെ വലിച്ചിഴക്കും; സൂഫികളുടെ ബിദ്അത്തുകളിൽ ഇത് അറിയപ്പെട്ട കാര്യമാണ്. ഈ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ആർക്കെങ്കിലും ‘കശ്ഫ്’ ലഭിച്ചാൽ തന്നെ, മതത്തിൽ നിയമമാക്കപ്പെടാത്ത മാർഗ്ഗം സ്വീകരിച്ചതിലുള്ള ശിക്ഷയായി അവന്റെ ഈമാൻ ദുർബലമാകാനോ പൂർണ്ണമായും നഷ്ടപ്പെടാനോ ആണ് സാധ്യത കൂടുതൽ. വിശ്വസിക്കാൻ നിർബന്ധമുള്ള ഏതെങ്കിലും കാര്യങ്ങൾ അവന് വെളിപ്പെട്ടുകിട്ടുകയും അവൻ അത് നേരിട്ട് കാണുകയും ചെയ്താൽ പോലും, ആ വിശ്വാസം അവന് ഉപകരിക്കുകയില്ല. മറിച്ച്, അല്ലാഹു تعالى യെ അനുസരിച്ചുകൊണ്ടും, അവന്റെ നിയമപരിധികൾ പാലിച്ചുകൊണ്ടും, ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളിൽ നിന്നും ദുർബോധനങ്ങളിൽ നിന്നും തന്റെ മനസ്സിനെ തിരിച്ചുവിടുകയും അതിനോട് സമരം ചെയ്യുകയുമാണ് ശരിയായ രീതി. അല്ലാഹു سبحانه ഉദ്ദേശിക്കുന്ന മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ തന്റെ ഹൃദയത്തെ ഉറപ്പിച്ചുനിർത്താൻ അവൻ അല്ലാഹു عز وجل യോട് ഉള്ളുരുകി പ്രാർത്ഥിക്കണം. ഇത് മതനിയമങ്ങളെ പിൻപറ്റാനും അതിന്റെ സന്മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാനും അവനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

ശരീരത്തിന് ലഭിക്കുന്ന ഭൗതിക ഗുണങ്ങൾ ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നതുമൊരു ഉദാഹരണമാണ്; ആരോഗ്യമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി നോമ്പെടുക്കുന്നവൻ, ഭക്ഷണം ദഹിക്കാൻ വേണ്ടി തറാവീഹ് നമസ്കരിക്കുന്നവൻ എന്നിവരെപ്പോലെ. അതുപോലെ, ശീലവും പതിവും തുടരുക എന്ന ലക്ഷ്യം; ഉദാഹരണത്തിന്, കുട്ടിക്കാലം മുതൽക്കേ നമസ്കരിച്ച് ശീലിച്ച ഒരാൾ, നമസ്കാരത്തിലേക്ക് അവന്റെ മനസ്സ് താല്പര്യം കാണിക്കുന്നു, നമസ്കരിക്കുന്നത് വരെ അവന് സ്വസ്ഥത ലഭിക്കില്ല. ഇത് ചിലപ്പോൾ താടിയിൽ പിടിച്ചു കളിക്കുന്നത് ശീലമാക്കിയ ഒരാളെപ്പോലെയായിരിക്കും; അവൻ അതിൽ പിടിക്കാൻ എപ്പോഴും താല്പര്യം കാണിക്കും, അതിൽ നിന്ന് അവൻ വിട്ടുനിൽക്കുകയോ അവനെ അതിൽ നിന്ന് തടയുകയോ ചെയ്താൽ അത് അവന് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടായിത്തീരും. മാനസിക ഉല്ലാസം ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നത് ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്; വിനോദത്തിനും, തന്റെ കൂട്ടുകാരെ കണ്ടുമുട്ടാനും, അവരുടെ വിവരങ്ങൾ അറിയാനും വേണ്ടി ജുമുഅക്ക് വരുന്നവനെപ്പോലെ. ജനങ്ങൾ തന്നെ പ്രശംസിക്കാനും പുകഴ്ത്താനും വേണ്ടി അവരെ കാണിക്കാൻ വേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്; അതുവഴി തന്റെ പദവി ഉയരാനും, തന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടിയെടുക്കാനും, അവർ തന്നെ വെറുക്കാതിരിക്കാനും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതുപോലുള്ള മറ്റുപല ലക്ഷ്യങ്ങളും ഉണ്ടാകാം; ഉദാഹരണത്തിന്, പുരുഷന്മാരെ കാണാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തന്നിലേക്ക് ആകർഷിക്കാനും വേണ്ടി അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി സുഗന്ധം പൂശി നമസ്കാരത്തിന് പോകുന്ന സ്ത്രീയെപ്പോലെ. ജനങ്ങൾ തന്നെ കാണാനും, ആദരിക്കാനും, തന്നോട് ഫത്‌വ ചോദിക്കാനും ആഗ്രഹിക്കുന്ന പണ്ഡിതനെപ്പോലെ; അതുവഴി തന്റെ അറിവ് പ്രസിദ്ധമാകാനും തന്റെ പദവി വലുതാകാനും അയാൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നന്മയിലേക്ക് ചേർത്തുപറയപ്പെടുന്ന ചിലർ, ജനങ്ങൾ തന്നെ ആദരിക്കാനും, തന്റെ കൈകാലുകൾ ചുംബിക്കാനും, തന്നെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശംസകൾ പ്രസിദ്ധമാകാനും, ജനങ്ങൾ തന്റെ വലയിൽ വീഴാനും ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ. അതുപോലെ പ്രശസ്തനായ ഒരു ഭരണാധികാരി, തന്നെ കാണാൻ ജനങ്ങൾ എത്തിനോക്കാനും, തിക്കിത്തിരക്കാനും, തന്നെ പുകഴ്ത്തി അവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾ ഉയർത്താനും ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ.

എന്നാൽ ഒരു മുഅ്മിനിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവന്റെ നിയ്യത്ത് പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമാണെങ്കിൽ പോലും, അവന് സ്വയം ആ കാര്യം ഉറപ്പിക്കാൻ സാധിക്കുകയില്ല. തന്നെക്കൊണ്ട് നിർവ്വഹിക്കപ്പെട്ട ആരാധനകൾ മതത്തിൽ നിയമമാക്കപ്പെട്ട രൂപത്തിലാണോ താൻ ചെയ്തത് എന്ന കാര്യത്തിലും മുഅ്മിൻ എപ്പോഴും ഭയപ്പെടുകയും ആശങ്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. ഇത് പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്:

• അതിലൊന്ന്: ഉദാഹരണത്തിന് നമസ്കാരത്തിന് അതിന്റേതായ ശർത്തുകളും, അർക്കാനുകളും, വാജിബാത്തുകളും ഉണ്ട്. അവയിൽ ചിലതിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുമുണ്ട്. ഗവേഷണം നടത്തുന്ന പണ്ഡിതൻ തന്റെ ഗവേഷണത്തെയാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്; തന്റെ ഗവേഷണത്തിൽ വല്ല വീഴ്ചയും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടോ അല്ലെങ്കിൽ ദേഹേച്ഛ തന്നെ വഴിതെറ്റിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്ന് അയാൾ ഭയപ്പെടുന്നു. സാധാരണക്കാരനാകട്ടെ, തന്റെ മുഫ്തിയുടെയോ ഇമാമിന്റെയോ അല്ലെങ്കിൽ തന്റെ മദ്ഹബിലെ ചില കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാരുടെയോ അഭിപ്രായങ്ങളെയാണ് പിൻപറ്റുന്നത്. ആ മുഫ്തിയുടെ അഭിപ്രായം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ തനിക്ക് വീഴ്ച സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ താൻ ദേഹേച്ഛയെ പിൻപറ്റിയോ, അതല്ലെങ്കിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുള്ള ചില കാര്യങ്ങളിൽ തന്റെ ഇമാമിന്റെ മദ്ഹബിൽ അന്ധമായി ഉറച്ചുനിൽക്കുകയാണോ ചെയ്തത് എന്ന് അയാൾ ഭയപ്പെടുന്നു.
• മറ്റൊന്ന്: നമസ്കാരത്തിന്റെ ജീവൻ ‘ഖുശൂഅ്’ ആണ്. എന്നാൽ മനസ്സിനെ എപ്പോഴും പല ചിന്തകളും അലട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കും. അതിനാൽ, അനിവാര്യമായ രൂപത്തിൽ തനിക്ക് ഖുശൂഅ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്ന് മുഅ്മിൻ പൂർണ്ണമായും വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. തന്റെ നിയ്യത്തിലും പരിശ്രമത്തിലും ഖുശൂഇലും തനിക്ക് പൂർണ്ണ ഇഖ്‌ലാസ് ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സ് അവനെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചാൽ തന്നെ, താൻ വഞ്ചിതനാവുകയാണോ, സ്വന്തത്തോട് അമിതമായ വിട്ടുവീഴ്ച കാണിക്കുകയാണോ എന്ന് അവൻ ഭയപ്പെടുന്നു.

അങ്ങനെ താൻ കഴിഞ്ഞുപോയ കാലങ്ങളിൽ ചെയ്ത ആരാധനകളുടെ കാര്യത്തിലുള്ള മുഅ്മിനിന്റെ ഭയം എപ്പോഴും തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും. അല്ലാഹു تعالى തന്റെ വിട്ടുവീഴ്ചയും ഉദാരതയും കൊണ്ട് അത് സ്വീകരിക്കുമെന്ന് അവൻ പ്രത്യാശിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം തന്നെ, അവനറിയാത്ത എന്തെങ്കിലും ന്യൂനതകൾ അതിൽ കടന്നുകൂടിയത് കാരണമോ, അല്ലെങ്കിൽ അവയുടെ അടിസ്ഥാനമായ ഈമാനിൽ തന്നെ വല്ല കോട്ടവും സംഭവിച്ചത് കാരണമോ അവ തള്ളപ്പെട്ടുവോ എന്നും അവൻ ഭയപ്പെടുന്നു.

ആരാധനകളുടെ കാര്യത്തിലുള്ള ഒരു മുഅ്മിനിന്റെ അവസ്ഥ ഇതാണെങ്കിൽ, പാപങ്ങളുടെ (المعاصي) കാര്യത്തിൽ അവന്റെ അവസ്ഥ എന്തായിരിക്കും?! അല്ലാഹു تبارك وتعالى പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു:

إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَبِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ

“തീര്‍ച്ചയായും സൂക്ഷ്മത പാലിക്കുന്നവരെ പിശാചില്‍ നിന്നുള്ള വല്ല ദുര്‍ബോധനവും ബാധിച്ചാല്‍ അവര്‍ക്ക്‌ ഓര്‍മ്മവരുന്നതാണ്‌. അപ്പോഴതാ അവര്‍ ഉള്‍ക്കാഴ്ചയുള്ളവരാകുന്നു. അവരുടെ (പിശാചുക്കളുടെ) സഹോദരങ്ങളെയാകട്ടെ അവര്‍ (പിശാചുക്കള്‍) വഴികേടിലേക്ക്‌ പിടിച്ചു വലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. പിന്നെ അതിലവര്‍ യാതൊരു വീഴ്ചയും വരുത്തുന്നതല്ല.”⁹

അതിനാൽ, മുഅ്മിനിന്റെ ഈമാനും അവന്റെ ദേഹേച്ഛയും തമ്മിൽ നിരന്തരം പോരാട്ടത്തിലായിരിക്കും. പിശാച് അവനിലേക്ക് ദുർബോധനങ്ങളുമായി വരികയും, അവന്റെ ഈമാനിന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് അവനെ അശ്രദ്ധനാക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം; അങ്ങനെ അവന്റെ ദേഹേച്ഛ അവനെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും അവനെ വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പാപം ചെയ്യുന്ന ആ അവസ്ഥയിൽ പോലും അവൻ സ്വന്തം മനസ്സിനോട് സമരം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കും; അതിനാൽ ആ പാപത്തിന്റെ ആസ്വാദനം അവന് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കില്ല. ശേഷം, അവന്റെ പാർശ്വം നിലത്ത് സ്പർശിക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ അവന് ഓർമ്മവരുന്നു; അങ്ങനെ അവൻ തന്റെ ഈമാനിന്റെ ശക്തി വീണ്ടെടുക്കുന്നു. തന്റെ ശത്രുവിനെ തനിക്കെതിരെ സഹായിക്കാൻ കാരണമായ ആ അശ്രദ്ധയിലുള്ള കടുത്ത സങ്കടത്താലും ദുഃഖത്താലും വിരലുകൾ കടിച്ചുപിടിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ചാടിയെഴുന്നേൽക്കുന്നു; അത്തരം അശ്രദ്ധയിലേക്ക് ഇനി ഒരിക്കലും മടങ്ങുകയില്ല എന്ന് അവൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്നാൽ പിശാചുക്കളുടെ സഹോദരങ്ങളാകട്ടെ, പിശാചുക്കൾ അവരെ വഴികേടിലേക്ക് പിടിച്ചുവലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അവർ അതിൽ തന്നെ തുടർന്നുപോവുകയും ചെയ്യുന്നു. പിശാചുക്കൾ അവർക്ക് വ്യാമോഹങ്ങൾ നൽകുകയും അവർ അതിൽ തൃപ്തിപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അത്തരം വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ചിലത് ഇപ്രകാരമാണ്; അവൻ പറയും: “അല്ലാഹു എന്റെ മേൽ അത് വിധിച്ചു, അവൻ ഉദ്ദേശിച്ചത് അവൻ ചെയ്തു.” അല്ലെങ്കിൽ പറയും: “ഈ പ്രവർത്തിയുടെ നിഷിദ്ധതയുടെ കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ട്. ഇതൊരു വൻപാപമാണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ട്, ചെറുപാപങ്ങളുടെ കാര്യം ലളിതമാണ്. ഈ പാപത്തെ മായ്ച്ചുകളയുന്ന നിരവധി നന്മകൾ എനിക്കുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ അല്ലാഹു എനിക്ക് പൊറുത്തുതന്നേക്കാം. ചിലപ്പോൾ ഇന്ന വ്യക്തി എനിക്ക് വേണ്ടി ശുപാർശ ചെയ്തേക്കാം. ഞാൻ പിന്നീട് പശ്ചാത്തപിച്ചു മടങ്ങിക്കൊള്ളാം.” ഇതിൽ ഏറ്റവും മെച്ചപ്പെട്ട അവസ്ഥയിലുള്ളവൻ പറയുക: “അസ്തഗ്ഫിറുല്ലാഹ്, അസ്തഗ്ഫിറുല്ലാഹ്” എന്നാണ്; താൻ പശ്ചാത്തപിച്ചുവെന്നും തന്റെ പാപം പൊറുക്കപ്പെട്ടുവെന്നും അയാൾ കരുതുന്നു.

അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു:

وَمَن يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيًّا مِّن دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانَا مُّبِينًا يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا أُوْلَئِكَ مَأْوَلَهُمْ جَهَنَّمُ وَلَا يَجِدُونَ عَنْهَا يَحِيصًا وَالَّذِينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا لَّيْسَ بِأَمَانِيكُمْ وَلَا أَمَانِي أَهْلِ الْكِتَابِ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ، وَلَا يَجِدْ لَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا وَمَن يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَبِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا

“അല്ലാഹുവിന് പുറമെ പിശാചിനെ വല്ലവനും രക്ഷാധികാരിയാക്കുന്ന പക്ഷം തീര്‍ച്ചയായും അവന്‍ വ്യക്തമായ നഷ്ടം പറ്റിയവനായി. അവന്‍ (പിശാച്‌) അവരോട്‌ വാഗ്ദാനങ്ങള്‍ ചെയ്യുകയും, അവരില്‍ വ്യാമോഹങ്ങള്‍ വളര്‍ത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പിശാച്‌ അവരോട്‌ ചെയ്യുന്ന വാഗ്ദാനം വഞ്ചനയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല. അത്തരക്കാരുടെ സങ്കേതം നരകമാകുന്നു. അവിടെ നിന്നൊഴിഞ്ഞ്‌ മാറാന്‍ അവര്‍ക്ക്‌ യാതൊരു പഴുതും ലഭിക്കുന്നതല്ല. വിശ്വസിക്കുകയും സല്‍കര്‍മ്മങ്ങള്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്തവരാകട്ടെ, താഴ്ഭാഗത്ത്‌ കൂടി നദികള്‍ ഒഴുകുന്ന സ്വര്‍ഗ്ഗത്തോപ്പുകളില്‍ നാം അവരെ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നതാണ്‌. അവരതില്‍ നിത്യവാസികളായിരിക്കും. അല്ലാഹുവിന്‍റെ സത്യമായ വാഗ്ദാനമാണത്‌. അല്ലാഹുവെക്കാള്‍ സത്യസന്ധമായി സംസാരിക്കുന്നവന്‍ ആരുണ്ട്‌? (കാര്യങ്ങള്‍) നിങ്ങളുടെ വ്യാമോഹങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ചല്ല. വേദക്കാരുടെ വ്യാമോഹങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ചുമല്ല. ആര്‌ ഒരു തിന്മപ്രവര്‍ത്തിച്ചാലും അതിനുള്ള പ്രതിഫലം അവന്‌ നല്‍കப்படும். അല്ലാഹുവിന്‌ പുറമെ തനിക്ക്‌ ഒരു രക്ഷാധികാരിയെയും സഹായിയെയും അവന്‍ കണ്ടെത്തുകയുമില്ല. ആണോ പെണ്ണോ ആകട്ടെ, ആര്‌ സത്യവിശ്വാസിയായിക്കൊണ്ട്‌ സല്‍കര്‍മ്മങ്ങള്‍ ചെയ്യുന്നുവോ അവര്‍ സ്വര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നതാണ്‌. അവരോട്‌ ഒട്ടും അനീതി കാണിക്കപ്പെടുന്നതല്ല.”¹⁰

അല്ലാഹു عز وجل പറഞ്ഞു:

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ وَرِثُوا الْكِتَابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَذَا الْأَدْنَى وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا وَإِن يَأْتِهِمْ عَرَضُ مِثْلُهُ، يَأْخُذُوهُ أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِم مِيثَقُ الْكِتَابِ أَن لَّا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ

“അവര്‍ക്കു ശേഷം (മറ്റൊരു) തലമുറ അവരുടെ സ്ഥാനത്ത്‌ വന്നു. അവര്‍ വേദഗ്രന്ഥത്തിന്‌ അവകാശികളായി. ഈ അധമമായ ലോകത്തിന്‍റെ വിഭവങ്ങളാണ്‌ അവര്‍ നേടിയെടുക്കുന്നത്‌. ഞങ്ങള്‍ക്ക്‌ പൊറുത്തുകിട്ടും എന്ന്‌ അവര്‍ പറയുകയും ചെയ്യും. (വീണ്ടും) അതുപോലുള്ള വിഭവങ്ങള്‍ വന്നാല്‍ അവരും അത്‌ നേടിയെടുക്കും. അല്ലാഹുവിന്‍റെ പേരില്‍ സത്യമല്ലാതെ യാതൊന്നും പറയുകയില്ലെന്ന്‌ വേദഗ്രന്ഥത്തിലൂടെ അവരുടെ പക്കല്‍ നിന്ന്‌ ഉറപ്പ്‌ വാങ്ങപ്പെട്ടിട്ടില്ലേ?”¹¹

ശദ്ദാദ് ബിൻ ഔസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നുള്ള ഹദീസിൽ നബി ﷺ പറഞ്ഞതായി വന്നിരിക്കുന്നു:

الكيس من دان نفسه وعمل لما بعد الموت. والعاجز من أتبع نفسه هواها، وتمنى على الله الأماني.

“സ്വന്തം മനസ്സിനെ വിചാരണ ചെയ്യുകയും, മരണാനന്തര ജീവിതത്തിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തവനാണ് ബുദ്ധിമാൻ. സ്വന്തം മനസ്സിനെ അതിന്റെ ദേഹേച്ഛകൾക്ക് വഴിപ്പെടുത്തുകയും, എന്നിട്ട് അല്ലാഹുവിങ്കൽ നിന്നും വ്യാമോഹങ്ങൾ വെച്ചുപുലർത്തുകയും ചെയ്തവനാണ് കഴിവുകെട്ടവൻ.”¹²

അബ്ദുല്ലാഹി ബ്നു മസ്ഊദ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നു, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:

إن المؤمن يرى ذنوبه كأنه قاعد تحت جبل يخاف أن يقع عليه، وان الفاجر يرى ذنوبه كذباب مر على أنفه، فقال به هكذا ـ أي بيده ـ فذبه عنه .

“ഒരു മുഅ്മിൻ അവന്റെ പാപങ്ങളെ കാണുന്നത്, താൻ ഒരു വലിയ പർവ്വതത്തിന് താഴെ ഇരിക്കുകയാണെന്നും, ആ പർവ്വതം തന്റെ മേൽ വീഴുമോ എന്ന് ഭയപ്പെടുന്നവനെയും പോലെയാണ്. എന്നാൽ ഒരു ദുഷ്ടൻ (ഫാജിർ) അവന്റെ പാപങ്ങളെ കാണുന്നത്, തന്റെ മൂക്കിൻതുമ്പിലൂടെ കടന്നുപോയ ഒരു ഈച്ചയെപ്പോലെയാണ്, അങ്ങനെ അവനത് തന്റെ കൈകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ ആട്ടിയകറ്റുന്നു.” ¹³

ദേഹേച്ഛയോടുള്ള തന്റെ നിലപാടിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക.

(يفكر في حاله مع الهوى)

ഒരാൾ റസൂലുല്ലാഹി ﷺ യെ അസഭ്യം പറഞ്ഞു എന്ന് നിനക്ക് വിവരം ലഭിച്ചുവെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക. മറ്റൊരാൾ ദാവൂദ് عَلَيْهِ ٱلسَّلَام യെയും, വേറൊരാൾ ഉമർ അല്ലെങ്കിൽ അലി رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا യെയും, നാലാമതൊരാൾ നിന്റെ ഇമാമിനെയും, അഞ്ചാമതൊരാൾ മറ്റൊരു ഇമാമിനെയും അസഭ്യം പറഞ്ഞു എന്ന് കരുതുക. അവരോടുള്ള നിന്റെ കോപവും, അവരെ ശിക്ഷിക്കാനും അച്ചടക്കം പഠിപ്പിക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ അവരെ അപലപിക്കാനും നീ നടത്തുന്ന ശ്രമങ്ങളും ഇസ്‌ലാമിക നിയമം (ശർഅ്) താത്പര്യപ്പെടുന്ന രീതിയിലാണോ ഉണ്ടാകുക? അതായത്, ഒന്നാമത്തെയും രണ്ടാമത്തെയും വ്യക്തിയോടുള്ള നിന്റെ കോപം ഏതാണ്ട് തുല്യവും, ശേഷമുള്ളവരേക്കാൾ വളരെ കഠിനവുമായിരിക്കുമോ? മൂന്നാമത്തെ വ്യക്തിയോടുള്ള നിന്റെ കോപം അവരെക്കാൾ താഴെയും എന്നാൽ ശേഷമുള്ളവരേക്കാൾ കഠിനവുമായിരിക്കുമോ? അതുപോലെ നാലാമത്തെയും അഞ്ചാമത്തെയും വ്യക്തിയോടുള്ള നിന്റെ കോപം ഏതാണ്ട് തുല്യവും, എന്നാൽ മുമ്പുള്ളവരേക്കാൾ വളരെ താഴെയുമായിരിക്കുമോ?

നീ ഒരു ഖുർആൻ വചനം വായിച്ചുവെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക; അതിൽ നിന്ന് നിന്റെ ഇമാമിന്റെ അഭിപ്രായത്തോട് യോജിക്കുന്ന ഒരു ആശയം നിനക്ക് വ്യക്തമായി. പിന്നീട് നീ മറ്റൊരു വചനം വായിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു അഭിപ്രായത്തിന് എതിരായ ആശയമാണ് നിനക്ക് വ്യക്തമായത്. ഇവ രണ്ടിനോടുമുള്ള നിന്റെ സമീപനം തുല്യമായിരിക്കുമോ? ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചതിന് ശേഷം, നിനക്ക് വ്യക്തമായ കാര്യത്തിന്റെ ശരിയോ തെറ്റോ നീ പരിഗണിക്കാതിരിക്കുമോ?

സ്വഹീഹാണോ ദഈഫാണോ എന്നറിയാത്ത രണ്ട് ഹദീസുകൾ നിന്റെ മുന്നിലെത്തിയെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക. അവയിലൊന്ന് നിന്റെ ഇമാമിന്റെ അഭിപ്രായത്തോട് യോജിക്കുന്നതും, മറ്റേത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് എതിരുമാണ്. അവ രണ്ടിനോടുമുള്ള നിന്റെ സമീപനം തുല്യമായിരിക്കുമോ? അവയുടെ രണ്ടിന്റെയും പരമ്പര (സനദ്) സ്വഹീഹാകുന്നതും ദഈഫാകുന്നതും നീ പരിഗണിക്കുമോ അതോ അവഗണിക്കുമോ?

നിന്റെ ഇമാം ഒരു അഭിപ്രായം പറയുകയും, മറ്റൊരാൾ അതിനോട് വിയോജിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് നീ പഠിക്കുകയാണെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക. ഈ രണ്ട് അഭിപ്രായങ്ങളിൽ ഒന്നിന് മുൻഗണന നൽകുന്നതിൽ നിന്റെ ദേഹേച്ഛയ്ക്ക് വല്ല താല്പര്യവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലേ? അവ രണ്ടിലുമുള്ള ശരിയായ അഭിപ്രായം ഏതെന്നറിയാനും അത് വ്യക്തമാക്കാനും നീ ആഗ്രഹിക്കുമോ?

നീ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരാളും നീ വെറുക്കുന്ന മറ്റൊരാളും ഒരു വിഷയത്തിൽ തർക്കത്തിലായി എന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക. അതിൽ നിന്നോട് വിധി ചോദിക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ അതിന്റെ കൃത്യമായ വിധി നിനക്ക് ഓർമ്മയില്ല, നീ അതിനെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അപ്പോൾ നീ സ്നേഹിക്കുന്ന വ്യക്തിയോട് യോജിക്കണമെന്നായിരിക്കില്ലേ നിന്റെ ദേഹേച്ഛയുടെ താല്പര്യം?

നീയും, നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പണ്ഡിതനും, നീ വെറുക്കുന്ന മറ്റൊരു പണ്ഡിതനും ഒരു വിഷയത്തിൽ ഫത്‌വ നൽകിയെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക. നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ നൽകിയ രണ്ട് ഫത്‌വകളും നീ പരിശോധിക്കുകയും അവ രണ്ടും ശരിയാണെന്ന് നിനക്ക് ബോധ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട്, മറ്റൊരു പണ്ഡിതൻ ആ ഫത്‌വകളിലൊന്നിനെ എതിർക്കുകയും അതിനെതിരെ കഠിനമായി രംഗത്തുവരികയും ചെയ്തെന്ന് നിനക്ക് വിവരം ലഭിച്ചു. അപ്പോൾ നിന്റെ മാനസികാവസ്ഥ തുല്യമായിരിക്കുമോ? അത് നിന്റെ സ്വന്തം ഫത്‌വയായാലും, നിന്റെ സുഹൃത്തിന്റെ ഫത്‌വയായാലും, അതല്ല നീ വെറുക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ ഫത്‌വയായാലും നിന്റെ പ്രതികരണം ഒന്നുതന്നെയായിരിക്കുമോ?

ഒരാളിൽ നിന്ന് ഒരു തെറ്റ് സംഭവിക്കുന്നത് നീ അറിയുന്നു, എന്നാൽ അതിനെ എതിർക്കാതിരിക്കുന്നതിൽ നീ സ്വന്തത്തിന് ഒഴിവുകഴിവ് കണ്ടെത്തുന്നു. പിന്നീട്, മറ്റൊരു പണ്ഡിതൻ അയാളെ എതിർക്കുകയും അതിനെതിരെ കർശനമായി പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തെന്ന് നിനക്ക് വിവരം ലഭിച്ചു. ഈ എതിർപ്പിനെ നീ വിലയിരുത്തുന്നത് തുല്യമായിട്ടായിരിക്കുമോ? തെറ്റ് ചെയ്തവൻ നിന്റെ സുഹൃത്തായാലും ശത്രുവായാലും, എതിർത്ത പണ്ഡിതൻ നിന്റെ സുഹൃത്തായാലും ശത്രുവായാലും നിന്റെ നിലപാട് ഒന്നായിരിക്കുമോ?

സ്വന്തം മനസ്സിനെ നീ പരിശോധിച്ചുനോക്കുക; ഏതെങ്കിലും പാപത്തിലോ ദീനിലുള്ള വീഴ്ചയിലോ നീ പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് നിനക്ക് കാണാം. അതുപോലെ, നീ വെറുക്കുന്ന വ്യക്തിയും ഏതെങ്കിലും പാപത്തിലോ വീഴ്ചയിലോ പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകാം; മതനിയമപ്രകാരം അവൻ ചെയ്തത് നീ ചെയ്തതിനേക്കാൾ കഠിനമായിരിക്കില്ല. എങ്കിലും, അവൻ ചെയ്യുന്ന തെറ്റിനെ നീ വെറുക്കുന്ന അതേ അളവിൽ നിന്റെ സ്വന്തം തെറ്റിനെയും നീ വെറുക്കുന്നുണ്ടോ? അവനോടുള്ള നിന്റെ വെറുപ്പ് സ്വന്തത്തോടുള്ള വെറുപ്പിന് തുല്യമാണോ?

ചുരുക്കത്തിൽ, ദേഹേച്ഛയുടെ (الهوى) വഴികൾ എണ്ണിക്കണക്കാക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര നിരവധിയാണ്. എന്റെ സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞ ഒരു കാര്യമുണ്ട്; എന്നിൽ യാതൊരു ദേഹേച്ഛയുമില്ല എന്ന് വാദിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ചില വിഷയങ്ങളിൽ പഠനം നടത്താറുണ്ട്. അങ്ങനെ എനിക്കതിൽ ഒരു ആശയം വ്യക്തമാവുകയും, എനിക്കിഷ്ടപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ ഞാനത് സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട്, ആ ആശയത്തിൽ ന്യൂനതയുണ്ടാക്കുന്ന വല്ല കാര്യവും എനിക്ക് വെളിപ്പെട്ടാൽ, ആ ന്യൂനത കാരണം ഞാൻ അസ്വസ്ഥനാകുന്നതായി എനിക്ക് കാണാം. ആ ന്യൂനതയ്ക്ക് മറുപടി കണ്ടെത്താൻ എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ നിർബന്ധിക്കുകയും, ആ മറുപടിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ നിന്ന് ഞാൻ കണ്ണടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുള്ള കാരണം; ആ ആശയം ആദ്യമായി എനിക്കിഷ്ടപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ ഞാൻ സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, അത് ശരിയായിത്തീരണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു എന്നതാണ്. ജനങ്ങളിൽ ഒരാൾക്കും ഈ കാര്യം അറിയില്ലായിരുന്നിട്ട് കൂടിയാണിത്! അപ്പോൾ ഞാൻ ഇത് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രചരിപ്പിച്ചതിന് ശേഷമാണ് ഈ ന്യൂനത എനിക്ക് വ്യക്തമാകുന്നതെങ്കിലോ അവസ്ഥ? ഇനി, ആ ന്യൂനത എനിക്ക് വ്യക്തമായിട്ടില്ല, മറിച്ച് മറ്റൊരു വ്യക്തി അത് ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് എന്നെ എതിർക്കുകയാണെങ്കിലോ? ആ എതിർത്ത വ്യക്തി ഞാൻ വെറുക്കുന്ന ആളുകളിൽ പെട്ടവനാണെങ്കിലോ എന്തായിരിക്കും അവസ്ഥ?!

എന്നാൽ, ഒരു പണ്ഡിതന് ഒരിക്കലും ദേഹേച്ഛയുണ്ടാകാൻ പാടില്ല എന്ന് നിർബന്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; കാരണം അതൊരു മനുഷ്യന്റെ കഴിവിനപ്പുറമുള്ള കാര്യമാണ്. മറിച്ച്, ഒരു പണ്ഡിതന്റെ മേൽ നിർബന്ധമായ കാര്യം, സ്വന്തം ദേഹേച്ഛയെ അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നത് വരെ സ്വയം പരിശോധിക്കുക എന്നതാണ്. എന്നിട്ട് അതിൽ നിന്ന് അവൻ മുൻകരുതലുകൾ എടുക്കുകയും, സത്യത്തെ അത് സത്യമായതുകൊണ്ട് തന്നെ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുകയും വേണം. അങ്ങനെ അത് തന്റെ ദേഹേച്ഛയ്ക്ക് എതിരാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ, അവൻ സ്വന്തം ദേഹേച്ഛയേക്കാൾ സത്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകണം. ഇതാണ് -അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റവും നന്നായറിയുന്നവൻ- ഇമാം നവവി رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ ‘അർബഈനി’ൽ പരാമർശിക്കുകയും, പരമ്പര സ്വഹീഹാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്ത ആ ഹദീസിന്റെ അർത്ഥം:

لا يؤمن أحدكم حتى يكون هواه تبعا لما جئتُ به

“നിങ്ങളിലൊരാളുടെ ദേഹേച്ഛ, ഞാൻ കൊണ്ടുവന്ന സന്ദേശത്തിന് അനുസൃതമാകുന്നത് വരെ അവൻ പൂർണ്ണ വിശ്വാസിയാകുകയില്ല.”¹⁴

ഒരു പണ്ഡിതൻ തന്റെ ദേഹേച്ഛയിൽ നിന്ന് സൂക്ഷ്മത പാലിക്കുന്നതിൽ ചിലപ്പോൾ വീഴ്ചവരുത്തിയേക്കാം. അവൻ സ്വന്തത്തോട് വിട്ടുവീഴ്ച കാണിക്കുകയും, അങ്ങനെ അവന്റെ മനസ്സ് അസത്യത്തിലേക്ക് ചായുകയും, അവൻ അതിനെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. താൻ സത്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയിട്ടില്ലെന്നും അതിനോട് ശത്രുത കാണിച്ചിട്ടില്ലെന്നുമാകും അവൻ കരുതുന്നത്. പാപസുരക്ഷിതത്വം ലഭിച്ചവരല്ലാതെ ഇതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുകയില്ല. പണ്ഡിതന്മാരുടെ അവസ്ഥ ഇതിൽ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും; അവരിൽ ചിലർ തങ്ങളുടെ ദേഹേച്ഛയ്ക്ക് വഴങ്ങുന്നത് വർദ്ധിക്കുകയും അതിരുകവിയുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യരുടെ പ്രകൃതത്തെക്കുറിച്ചും ദേഹേച്ഛയുടെ സ്വാധീനത്തിന്റെ തോതിനെക്കുറിച്ചും അറിയാത്ത ഒരാൾ, അയാൾ അത് മനപ്പൂർവ്വം ചെയ്യുന്നതാണെന്ന് തീർത്തുപറയും. അവരിൽ മറ്റുചിലരിൽ ഇത് വളരെ കുറവായും ലഘുവായും മാത്രമായിരിക്കും ഉണ്ടാവുക.

ഖുർആനിലേക്കും സുന്നത്തിലേക്കും നേരിട്ട് തങ്ങളുടെ ഗവേഷണങ്ങളെ ചേർത്തുപറയാത്ത ഗ്രന്ഥകർത്താക്കളുടെ പുസ്തകങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് അവയിൽ വലിയ അത്ഭുതങ്ങൾ തന്നെ കാണാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ അവന് അത് ബോധ്യപ്പെടുക അവന് ദേഹേച്ഛയില്ലാത്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ മാത്രമായിരിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ ആ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലുള്ള ആശയങ്ങൾക്ക് എതിരായി അവന്റെ ദേഹേച്ഛ നിൽക്കുമ്പോഴായിരിക്കും. അവൻ തന്റെ സ്വന്തം ദേഹേച്ഛയ്ക്ക് വഴങ്ങിക്കൊടുക്കുമ്പോൾ, തന്നോട് യോജിക്കുന്നവരെല്ലാം ദേഹേച്ഛയിൽ നിന്ന് മുക്തരാണെന്നും, തന്നോട് വിയോജിക്കുന്നവരെല്ലാം ദേഹേച്ഛ പിൻപറ്റുന്നവരാണെന്നും അവൻ വാദിച്ചേക്കാം. മുൻഗാമികളായ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ചിലർ തങ്ങളുടെ ദേഹേച്ഛകളിൽ നിന്ന് അമിതമായ സൂക്ഷ്മത പാലിച്ചിരുന്നു. അത് കാരണം മറുഭാഗത്ത് നിന്ന് അവർക്ക് ചില അബദ്ധങ്ങൾ സംഭവിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ജഡ്ജിയുടെ അടുക്കൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനും ശത്രുവും ഒരു വിഷയവുമായി വന്നാൽ, സ്വന്തം സഹോദരനോട് നീതികേട് കാണിക്കുന്ന തരത്തിൽ അദ്ദേഹം അമിതമായ സൂക്ഷ്മത പുലർത്തുന്നതുപോലെയാണിത്. വഴിയിലൂടെ നടക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് സമാനമാണിത്; അവന്റെ വലതുഭാഗത്ത് വഴുതിവീഴുന്ന ഒരു കുഴിയുണ്ട്, അതിനെ ഭയന്ന് അവൻ അതിൽ നിന്നകന്നുമാറുകയും, അങ്ങനെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള മറ്റൊരു കുഴിയിൽ വഴുതിവീഴുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെയാണിത്!

താൻ വളർന്നുവന്ന ചുറ്റുപാടുകളിലെ കാര്യങ്ങളിൽ എന്തെങ്കിലും അസത്യമുണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ മുൻകാലങ്ങളിൽ തന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് വീഴ്ച സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന് ഓർക്കുക.

(يستحضر أنه على فرض أن يكون فيما نشأ عليه باطل، لا يخلو عن أن يكون قد سلف منه تقصير أو لا)

താൻ വളർന്നുവന്ന ചുറ്റുപാടുകളിലെ കാര്യങ്ങളിൽ വല്ല അസത്യവുമുണ്ടെന്ന് സങ്കൽപ്പിച്ചാൽ തന്നെ, അതിൽ മുൻകാലങ്ങളിൽ തന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് വീഴ്ച സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന് അവൻ ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ആദ്യത്തെ അവസ്ഥയാണെങ്കിൽ (അതായത് വീഴ്ച സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ); അവൻ അതിൽ തന്നെ തുടരുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ആ ന്യൂനതയിൽ തന്നെ തുടരുകയും, അതിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും, അത് വർദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്. അത് ശാശ്വതമായ ന്യൂനതയും അവന്റെ നാശവുമാണ്. ഇനി അവൻ ചിന്തിക്കുകയും, അവന് സത്യം വ്യക്തമാവുകയും, അവൻ അതിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്താൽ അവന് പൂർണ്ണത കൈവരിക്കാൻ സാധിച്ചു; കഴിഞ്ഞുപോയ ന്യൂനതയുടെ കളങ്കം അവനിൽ നിന്ന് നീങ്ങിപ്പോയി. കാരണം പശ്ചാത്താപം അതിന് മുൻപുള്ളതിനെ മായ്ച്ചുകളയും. പാപത്തിൽ നിന്ന് പശ്ചാത്തപിച്ചവൻ പാപമില്ലാത്തവനെപ്പോലെയാണ്. അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു:

إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ

“തീര്‍ച്ചയായും പശ്ചാത്തപിച്ചു മടങ്ങുന്നവരെ അല്ലാഹു ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. ശുചിത്വം പാലിക്കുന്നവരെയും അവന്‍ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു.”¹⁵

ഹദീസിൽ വന്നിരിക്കുന്നു:

كلكم خطاؤون وخير الخطائين التوابون

“നിങ്ങളെല്ലാവരും തെറ്റുകൾ ചെയ്യുന്നവരാണ്; തെറ്റ് ചെയ്യുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമർ പശ്ചാത്തപിക്കുന്നവരാണ്.”¹⁶

ഇനി രണ്ടാമത്തെ അവസ്ഥയാണെങ്കിൽ; അതായത് മുൻകാലങ്ങളിൽ അവന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് യാതൊരു വീഴ്ചയും സംഭവിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, കഴിഞ്ഞുപോയതിന്റെ പേരിൽ അവനെ ആക്ഷേപിക്കാൻ തക്കതായ ഒരു ന്യൂനതയും അവനില്ല. മറിച്ച്, കാര്യങ്ങൾ അവനെ ഉണർത്തപ്പെട്ടതിന് ശേഷമുള്ള അവന്റെ അവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്. അങ്ങനെ അവൻ ഉണരുകയും, ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുകയും, സത്യം മനസ്സിലാക്കി അതിനെ പിൻപറ്റുകയും ചെയ്താൽ അവൻ വിജയിച്ചു. അതുപോലെ കാര്യം അവന് ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുകയും, അവൻ സൂക്ഷ്മത പാലിക്കുകയും (احتاط) ചെയ്താലും അങ്ങനെതന്നെ. എന്നാൽ അവൻ പിന്തിരിഞ്ഞുകളയുകയും വെറുപ്പോടെ അകലുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ അത് അവന്റെ നാശമാണ്.

താൻ പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടതും, നാളെ താൻ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നതും തന്റെ സ്വന്തം അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചാണെന്ന ബോധം എപ്പോഴും ഉണ്ടായിരിക്കുക.

(يستحضر أن الذي يهمه ويُسأل عنه هو حاله في نفسه)

താൻ പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടതും, നാളെ താൻ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നതും തന്റെ സ്വന്തം അവസ്ഥയെക്കുറിച്ചാണെന്ന ബോധം എപ്പോഴും അവനുണ്ടായിരിക്കണം. അതിനാൽ അവന്റെ ഗുരുവോ, അവനെ വളർത്തിയവരോ, അവന്റെ മുൻഗാമികളോ, അവന്റെ ശൈഖുമാരോ ഏതെങ്കിലും ന്യൂനതയുള്ളവരാണെങ്കിൽ തന്നെ അത് അല്ലാഹു تعالى യുടെ അടുക്കലോ, അറിവും മതനിഷ്ഠയും ബുദ്ധിയുമുള്ള മനുഷ്യരുടെ അടുക്കലോ അവന് യാതൊരു ഉപദ്രവവും ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല. പ്രവാചകന്മാർ (عَلَيْهِمُ ٱلسَّلَامُ) പോലും ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തരായിരുന്നില്ല. ഈ സമുദായത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠരായ റസൂലുല്ലാഹി ﷺ യുടെ സ്വഹാബത്തിന്റെ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ) പിതാക്കന്മാരും മുൻഗാമികളും മുശ്‌രിക്കുകളായിരുന്നു.

നിന്റെ മുൻഗാമികൾ ഈ കാര്യങ്ങൾ ഉണർത്തപ്പെടാതിരിക്കുകയും, അവർക്കെതിരെ തെളിവ് സ്ഥാപിക്കപ്പെടാതിരിക്കുകയും ചെയ്തത് കാരണം ചിലപ്പോൾ അവർക്ക് ഒഴിവുകഴിവ് ലഭിച്ചേക്കാം. ഇനി നിന്റെ മുൻഗാമികൾ ശിക്ഷാർഹമായ തെറ്റിലാണ് നിലകൊണ്ടിരുന്നതെന്ന് സങ്കൽപ്പിച്ചാൽ തന്നെ, നീ അവരെ പിൻപറ്റുന്നതും അവർക്കുവേണ്ടി അന്ധമായി വാദിക്കുന്നതും അവർക്ക് യാതൊരു ഉപകാരവും ചെയ്യുന്നില്ല; മറിച്ച് അതവർക്ക് കടുത്ത ഉപദ്രവമാണ് ചെയ്യുന്നത്. കാരണം, നിന്റെ പാപഭാരവും നിന്നെ പിൻപറ്റുന്ന നിന്റെ മക്കളുടെയും പിൻഗാമികളുടെയും അന്ത്യനാൾ വരെയുള്ള പാപഭാരവും അവർക്കും ലഭിക്കുന്നതാണ്. നിന്റെ പാപത്തോടൊപ്പം നിന്നെ പിൻപറ്റിയവരുടെ പാപഭാരം അന്ത്യനാൾ വരെ നിനക്ക് ലഭിക്കുന്നതുപോലെയാണത്. അതിനാൽ, ഏത് നിലയ്ക്കും നീ സത്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതാണ് നിന്റെ മുൻഗാമികൾക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമെന്ന് നിനക്ക് കണ്ടുകൂടെ?

സത്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകുന്നവന് ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന റബ്ബിന്റെ പൊരുത്തത്തെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുക.

(يتدبر ما يُرْجَى لِمُؤثر الحقِّ من رضوان رب العالمين)

സത്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകുന്നവന് ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ലോകരക്ഷിതാവിന്റെ പൊരുത്തത്തെക്കുറിച്ചും, ദുനിയാവിൽ അവനിൽ നിന്നുള്ള ഉത്തമമായ പരിഗണനയെക്കുറിച്ചും, പരലോകത്തെ ശാശ്വതമായ മഹത്തായ വിജയത്തെക്കുറിച്ചും അവൻ ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുക; അതോടൊപ്പം ദേഹേച്ഛയെ പിൻപറ്റുന്നവൻ അർഹനാകുന്ന അല്ലാഹു عز وجل യുടെ കോപത്തെക്കുറിച്ചും, ദുനിയാവിലെ ശാപത്തെക്കുറിച്ചും, പരലോകത്തെ വേദനയേറിയ ശാശ്വത ശിക്ഷയെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കുക.

ലോകരക്ഷിതാവിന്റെ ഉത്തമമായ പരിഗണന നഷ്ടപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടും, അവന്റെ പൊരുത്തവും അവനിലേക്കുള്ള അടുപ്പവും അവന്റെ സാമീപ്യവും അവനരികിലുള്ള മഹത്തായ അനുഗ്രഹങ്ങളും നിഷേധിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടും, അവന്റെ ശാപത്തിനും കോപത്തിനും കഠിനമായ ശാശ്വത ശിക്ഷയ്ക്കും അർഹനായിക്കൊണ്ടും; സ്വന്തം ദേഹേച്ഛയെ പിൻപറ്റുന്നതിന്റെ ആസ്വാദനത്തെ വിലക്കുവാങ്ങാൻ ബുദ്ധിയുള്ള ഏതെങ്കിലുമൊരാൾ തയ്യാറാകുമോ? ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ബുദ്ധിയുള്ളവരിൽ നിന്ന് പോലും ഇത് സംഭവിക്കാൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. അവൻ ഈ പരിണതഫലത്തെക്കുറിച്ച് ദൃഢവിശ്വാസമുള്ളവനാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ അതുണ്ടാകുമെന്ന് കരുതുന്നവനാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ സംശയമുള്ളവനാകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ അങ്ങനെയൊന്ന് ഉണ്ടാവില്ലെന്ന് കരുതുന്നവനാകട്ടെ; ഈ അവസാനത്തെ രണ്ട് വിഭാഗവും മുൻകരുതൽ എടുക്കുന്നതാണ്. താൻ തന്റെ ദേഹേച്ഛയെയാണ് പിൻപറ്റുന്നതെന്ന് അറിയുന്നവനിൽ നിന്ന് ആ വിലകൊടുത്തുവാങ്ങൽ സ്ഥിരപ്പെടുന്നതുപോലെത്തന്നെ, സ്വന്തത്തോട് വിട്ടുവീഴ്ച കാണിക്കുകയും അതിനെ വിചാരണ ചെയ്യാതിരിക്കുകയും മുൻകരുതലുകൾ എടുക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനിൽ നിന്നും അത് സ്ഥിരപ്പെടുന്നു.

ഒരു കാര്യം ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ, സ്വന്തം ദേഹേച്ഛകൾക്ക് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ മനസ്സിനെ പാകപ്പെടുത്തുക.

(يأخذ نفسه بخلاف هواها فيما يتبين له)

ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായാൽ, സ്വന്തം ദേഹേച്ഛയ്ക്ക് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ മനസ്സിനെ പാകപ്പെടുത്തുക. ഒരു നിർബന്ധ കർമ്മമോ അതിനോട് അടുപ്പമുള്ള കാര്യങ്ങളോ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലോ, പാപങ്ങളോ അതിനോട് അടുപ്പമുള്ള കാര്യങ്ങളോ ചെയ്യുന്നതിലോ, സംശയാസ്പദമായ കാര്യങ്ങളിലേക്ക് എടുത്തുചാടുന്നതിലോ അവൻ മനസ്സിനോട് യാതൊരു വിട്ടുവീഴ്ചയും കാണിക്കരുത്. കൃത്യത പുലർത്തുന്നതിലും സത്യത്തിന് കീഴൊതുങ്ങുന്നതിലും അവൻ മനസ്സിനെ പരിശീലിപ്പിക്കണം. സത്യത്തിന് കീഴൊതുങ്ങലും ദേഹേച്ഛയ്ക്ക് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കലും അവനൊരു ശീലമായി മാറുന്നത് വരെ ഇക്കാര്യത്തിൽ മനസ്സിനോട് അവൻ കർശനമായി വർത്തിക്കണം.

താൻ വളർന്നുവന്ന ചുറ്റുപാടുകൾക്ക് വിരുദ്ധമായി വരുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായ സൂക്ഷ്മതയും മുൻകരുതലും പാലിക്കാൻ സ്വന്തത്തെ സജ്ജമാക്കുക.

(يأخذ نفسه بالاحتياط في ما يخالف ما نشأ عليه)

താൻ വളർന്നുവന്ന ചുറ്റുപാടുകൾക്ക് വിരുദ്ധമായി വരുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായ സൂക്ഷ്മതയും മുൻകരുതലും (الاحتياط) എടുക്കാൻ അവൻ സ്വന്തത്തെ സജ്ജമാക്കണം. താൻ വളർന്നുവന്ന ചുറ്റുപാടുകളിൽ, യാതൊരു കുഴപ്പവുമില്ലെന്നോ സുന്നത്താണെന്നോ അവൻ കരുതുന്ന കാര്യങ്ങളുണ്ടാകാം. എന്നാൽ പണ്ഡിതന്മാരിൽ ചിലർ അവ ശിർക്കോ ബിദ്അത്തോ ഹറാമോ ആണെന്ന് പറയുന്നുണ്ടെന്ന് അവൻ അറിഞ്ഞാൽ, അവ ഉപേക്ഷിക്കാൻ അവൻ തയ്യാറാകണം; താൻ വളർന്നുവന്ന കാര്യങ്ങളുടെ ശരി വ്യക്തമായ തെളിവുകളിലൂടെ അവന് ബോധ്യപ്പെടുന്നത് വരെ. തന്റെ അതേ അവസ്ഥയിലുള്ള മറ്റുള്ളവരെയും അവൻ ഇപ്രകാരം ഉപദേശിക്കേണ്ടതുണ്ട്. നിന്റെ മനസ്സ് ഇതിന് വിസമ്മതിക്കുന്നതായി നിനക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ മനസ്സിനെ ദേഹേച്ഛ കീഴടക്കിയിട്ടുണ്ടെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കുകയും, അതിനോട് നീ സമരം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുക.

ഒരു മതശാസനകൾ ബാധകമായ വ്യക്തിക്ക് ഇത്രയും കാര്യങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെടുക എന്നത് -അതായത്, താൻ നിലകൊള്ളുന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മതയുള്ളതാണ് താൻ ക്ഷണിക്കപ്പെടുന്ന കാര്യം എന്ന് അവന് ബോധ്യപ്പെടുക എന്നത്- അല്ലാഹു عز وجل യുടെ അടുക്കൽ അവനെതിരെയുള്ള തെളിവ് നിലനിൽക്കാൻ മതിയായതാണ് എന്ന് നീ അറിയുക. ഇതുവഴി തന്നെയാണ് ഭൂരിഭാഗം കാഫിറുകൾക്കെതിരെയും തെളിവ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.

അവരിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു അറബികളായ മുശ്‌രിക്കുകൾ. അവർ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന മതത്തിൽ പരലോകത്തിലുള്ള വിശ്വാസം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. മറിച്ച് ഭൗതികമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയായിരുന്നു അവർ തങ്ങളുടെ ആരാധ്യരെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിക്കുകയും ആരാധിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നത്. ഉപദ്രവവും ഉപകാരവും ചെയ്യാനുള്ള പൂർണ്ണമായ അധികാരം അല്ലാഹു عز وجل യ്ക്ക് മാത്രമാണെന്ന് അവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നു; അതിനാൽ വല്ല കഠിനപ്രയാസത്തിലും അകപ്പെട്ടാൽ അവർ അല്ലാഹുവെ മാത്രമായിരുന്നു വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിച്ചിരുന്നത്. അല്ലാഹു تعالى പറയുന്നു:

وَإِذَا غَشِيَهُم مَّوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ

“മേലാപ്പുകള്‍ പോലെ തിരമാല അവരെ പൊതിഞ്ഞാല്‍ കീഴ്‌വണക്കം അല്ലാഹുവിന്‌ മാത്രം നിഷ്കളങ്കമാക്കിക്കൊണ്ട്‌ അവരവനെ വിളിച്ചു പ്രാര്‍ത്ഥിക്കും.”¹⁷

അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞു:

وَإِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَن تَدْعُونَ إِلَّا إِيَّاهُ

“കടലില്‍ വെച്ച്‌ നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ കെടുതി ബാധിച്ചാല്‍ അവനൊഴികെ ആരെയൊക്കെ നിങ്ങള്‍ വിളിച്ചു പ്രാര്‍ത്ഥിച്ചിരുന്നുവോ അവരെല്ലാം അപ്രത്യക്ഷരാകും.”¹⁸

തങ്ങളുടെ മതത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കും തങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ ഭൗതികമായ കാര്യങ്ങളിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ല എന്ന് അവർ കണ്ടിരുന്നു. ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിച്ചവരിലും അവർ ഇതേ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. പിന്നീട് അവർക്ക് മുൻപാകെ ഇസ്‌ലാം സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അത് സത്യമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നും, സത്യമായിരിക്കെ അവർ അതിനെ പിൻപറ്റിയില്ലെങ്കിൽ അവർ ഭൗതികമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കും പരലോകത്തെ ശാശ്വതമായ നഷ്ടങ്ങൾക്കും ഇരയാകുമെന്നും -കുറഞ്ഞപക്ഷം- അവർ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ഈ അവസ്ഥയിൽ അവർ ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിക്കുക എന്നത് അവരുടെ മേൽ നിർബന്ധമായിരുന്നു. കാരണം, അവർക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടതുപോലെ ഇസ്‌ലാം സത്യമാണെങ്കിൽ അവർക്കതിൽ നിന്ന് വലിയൊരു വിഹിതം ലഭിക്കുന്നതാണ്; അങ്ങനെയല്ലെങ്കിൽ തന്നെ, അവരോട് എതിരായി നിൽക്കുന്നവർക്ക് യാതൊരു ഉപദ്രവവും സംഭവിക്കാത്തതുപോലെ അവർ നിലകൊള്ളുന്നതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അവർക്കും യാതൊരു ഉപദ്രവവും സംഭവിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ദേഹേച്ഛയെ പിൻപറ്റുക എന്നത് മാത്രമാണ് ഇസ്‌ലാമിൽ നിന്ന് അവരെ തടഞ്ഞത്. അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞു:

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْءَانِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ

“സത്യനിഷേധികള്‍ പറഞ്ഞു: നിങ്ങള്‍ ഈ ഖുര്‍ആന്‍ ശ്രദ്ധിച്ചു കേള്‍ക്കരുത്‌. അത്‌ പാരായണം ചെയ്യുമ്പോള്‍ നിങ്ങള്‍ ബഹളമുണ്ടാക്കുക. നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ വിജയം നേടാമല്ലോ.”¹⁹

അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞു:

قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن كَانَ مِنْ عِندِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُم بِهِ، مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

“പറയുക: നിങ്ങള്‍ ചിന്തിച്ച്‌ നോക്കിയിട്ടുണ്ടോ? ഇതിന്‍റെ (ഖുര്‍ആന്‍റെ) ഉറവിടം അല്ലാഹുവിങ്കല്‍ നിന്നായിരിക്കുകയും എന്നിട്ട്‌ നിങ്ങളിതില്‍ അവിശ്വസിക്കുകയുമാണ്‌ ചെയ്തതെങ്കില്‍ (സത്യത്തില്‍ നിന്ന്‌) അകന്ന കക്ഷിത്വത്തില്‍ കഴിയുന്നവനെക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ വഴിപിഴച്ചവന്‍ ആരുണ്ട്‌?”²⁰

അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞു:

قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن كَانَ مِنْ عِندِ اللَّهِ وَكَفَرْتُم بِهِ، وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّنْ بَنِي إِسْرَاءِيلَ عَلَى مِثْلِهِ، فَـَٔامَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

“പറയുക: നിങ്ങള്‍ ചിന്തിച്ച്‌ നോക്കിയിട്ടുണ്ടോ? ഇത്‌ അല്ലാഹുവിന്‍റെ പക്കല്‍ നിന്നുള്ളതായിരിക്കുകയും, നിങ്ങളിതില്‍ അവിശ്വസിക്കുകയും, ഇസ്രായീല്‍ സന്തതികളില്‍ നിന്നുള്ള ഒരു സാക്ഷി ഇതുപോലുള്ള ഒന്നിന്‌ സാക്ഷ്യം വഹിച്ച്‌ വിശ്വസിക്കുകയും നിങ്ങള്‍ അഹങ്കരിക്കുകയുമാണ്‌ ചെയ്തിട്ടുള്ളതെങ്കില്‍ (നിങ്ങളുടെ നില എത്ര മോശമാണ്‌?) അക്രമികളായ ജനങ്ങളെ അല്ലാഹു നേര്‍വഴിയിലാക്കുകയില്ല; തീര്‍ച്ച.”²¹

സത്യത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നതും അതിനെ പിൻപറ്റുന്നതുമാണ് അവർക്ക് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയുള്ളതും രക്ഷയ്ക്ക് കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായതും എന്ന തെളിവ് അവർക്കെതിരെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതിന് ശേഷവും, അവർ സത്യത്തെ കളവാക്കുകയും അതിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞുകളയുകയും ചെയ്തത് അവരുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള കടുത്ത അക്രമമാണ്. അത് സത്യമാണെന്ന ദൃഢവിശ്വാസത്തിലേക്ക് അല്ലാഹു عز وجل അവരെ നേർവഴിയിലാക്കാതിരിക്കാൻ തക്കവണ്ണം അവർ അർഹരായിത്തീർന്നു. നൂഹ് നബി عَلَيْهِ ٱلسَّلَام യുടെ ചരിത്രത്തിൽ മുമ്പ് കഴിഞ്ഞുപോയതുപോലെയാണിത്. അല്ലാഹു تعالى പറഞ്ഞു:

وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِن قَبْلُ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ

“തീര്‍ച്ചയായും അവരുടെ അടുത്ത്‌ തങ്ങളുടെ ദൂതന്‍മാര്‍ വ്യക്തമായ തെളിവുകളും കൊണ്ട്‌ വരികയുണ്ടായി. എന്നാല്‍ മുമ്പ്‌ അവര്‍ നിഷേധിച്ച്‌ തള്ളിയതൊന്ന്‌ അപ്പോള്‍ അവര്‍ക്ക്‌ വിശ്വസിക്കാനായില്ല. അപ്രകാരം സത്യനിഷേധികളുടെ ഹൃദയങ്ങളില്‍ അല്ലാഹു മുദ്രവെക്കുന്നു.”²²

ഇതുപോലുള്ള വചനം സൂറത്തു യൂനുസിലും (74) വന്നിട്ടുണ്ട്, അതിലിപ്രകാരമാണ്:

كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ

“അപ്രകാരം അതിക്രമകാരികളുടെ ഹൃദയങ്ങളില്‍ നാം മുദ്രവെക്കുന്നു.”

അല്ലാഹു عز وجل പറഞ്ഞു:

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَنِهِمْ لَئِن جَاءَتْهُمْ ءَايَةٌ لَّيُؤْمِنُنَّ بِهَا قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِندَ اللَّهِ وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَا إِذَا جَاءَتْ لَا يُؤْمِنُونَ وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَأَبْصَرَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَنَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

“തങ്ങള്‍ക്ക്‌ വല്ല ദൃഷ്ടാന്തവും വന്നുകിട്ടുന്ന പക്ഷം അതില്‍ വിശ്വസിക്കുക തന്നെ ചെയ്യുമെന്ന്‌ അവര്‍ അല്ലാഹുവിന്‍റെ പേരില്‍ തങ്ങളുടെ പരമാവധി ഉറപ്പിച്ച്‌ സത്യം ചെയ്തു. പറയുക: ദൃഷ്ടാന്തങ്ങള്‍ അല്ലാഹുവിന്‍റെ അധീനത്തില്‍ മാത്രമാണുള്ളത്‌. അത്‌ വന്നാല്‍ തന്നെയും അവര്‍ വിശ്വസിക്കുകയില്ല എന്ന്‌ നിങ്ങള്‍ക്കെങ്ങനെ മനസ്സിലാകും? ആദ്യതവണ അവര്‍ വിശ്വസിക്കാതിരുന്നതു പോലെ തന്നെ അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളെയും കണ്ണുകളെയും നാം തിരിച്ചുമറിക്കുന്നതാണ്‌. അവരുടെ ധിക്കാരത്തില്‍ വിഹരിക്കുമാറ്‌ നാം അവരെ വിട്ടേക്കുന്നതുമാണ്‌.”²³

ഇമാം ഇബ്നു ജരീർ അത്ത്വബ്‌രി رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ തഫ്സീറിൽ (7/194)²⁴ ഇബ്നു അബ്ബാസ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا വിൽ നിന്നും ഉദ്ധരിക്കുന്നു: ‘وَنُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ’ ‘അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളെ നാം തിരിച്ചുമറിക്കുന്നതാണ്’ എന്ന വചനത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “മുശ്‌രിക്കുകൾ അല്ലാഹു അവതരിപ്പിച്ചത് നിഷേധിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ഹൃദയങ്ങൾ ഒന്നിലും ഉറച്ചുനിന്നില്ല, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും അവർ പിന്തിരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.” ഇതാണ് ശരിയായ അഭിപ്രായം. ‘കമാ’ (كَمَا) എന്ന വാക്കിലെ കാഫ് (الكاف – അഥവാ ‘ك’ എന്ന അക്ഷരം) ഇവിടെ കാരണം വിശദീകരിക്കാനുള്ളതാണ് (للتعليل).

ഇപ്രകാരം തന്നെയാണ് അല്ലാഹു تعالى യുടെ ഈ വചനത്തിലുള്ളതും:

وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِن كُنتُم مِّن قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ

“അവന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ നേര്‍വഴി കാണിച്ചുതന്നതുപോലെ നിങ്ങളവനെ സ്മരിക്കുകയും ചെയ്യുക. ഇതിനു മുമ്പ്‌ നിങ്ങള്‍ വഴിപിഴച്ചവരില്‍ പെട്ടവരായിരുന്നാലും ശരി.”²⁵

ഇമാം ഇബ്നു ജരീർ رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ തഫ്സീറിൽ (2/163)²⁶ പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹു (جل ثناؤه) ഇതിലൂടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്: ഹേ മുഅ്മിനുകളേ, മശ്അറുൽ ഹറാമിൽ വെച്ച് നിങ്ങളുടെ മേൽ അല്ലാഹു ചൊരിഞ്ഞ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്ക് അവനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടും അവനോട് നന്ദി കാണിച്ചുകൊണ്ടും നിങ്ങൾ അവനെ സ്മരിക്കുക. നിങ്ങളുടെ സ്മരണ അവന് കീഴൊതുങ്ങിക്കൊണ്ടും, അവൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകിയ സൗഭാഗ്യങ്ങൾക്കുള്ള നന്ദിയായിക്കൊണ്ടും ആയിരിക്കണം.”

അല്ലാഹു تعالى യുടെ ഈ വചനത്തിലും അത് വ്യക്തമാണ്:

فَإِذَا أَمِنتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ

“എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ നിര്‍ഭയാവസ്ഥ വന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ക്കറിവില്ലാതിരുന്നത്‌ അല്ലാഹു നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ പഠിപ്പിച്ചുതന്ന പ്രകാരം നിങ്ങളവനെ സ്മരിക്കുക.” ²⁷

ഇബ്നു ജരീർ رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു (3/337)²⁸: “…നിങ്ങളുടെ ശത്രുക്കൾ പിഴച്ചുപോയ സത്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള സൗഭാഗ്യം അല്ലാഹു നിങ്ങൾക്ക് നൽകിയ ആ അനുഗ്രഹത്തിന് പകരമായി നന്ദി കാണിച്ചുകൊണ്ടും, സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടും, പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടും നിങ്ങളുടെ നമസ്കാരങ്ങളിലും അല്ലാത്തതിലും നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവെ സ്മരിക്കുക.”

ഇമാം ഇബ്നു ഹിശാം رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ ‘അൽ-മുഗ്നി’യിൽ²⁹ കാഫിന്റെ (ك) ഈ അർത്ഥം പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്.

‘അൽ-ഇത്ഖാനി’ൽ ഇപ്രകാരം വന്നിരിക്കുന്നു: “കാഫ് എന്നത് ഒരു ‘ഹർഫു ജർറ്’ (حرف جر) ആണ്. അതിന് പല അർത്ഥങ്ങളുമുണ്ട്; അതിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായത് ‘തശ്ബീഹ്’ (ഉപമ) ആണ്… അതുപോലെ കാരണം വ്യക്തമാക്കാനും ഇത് വരും. ഉദാഹരണത്തിന്: ﴿كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ ﴾ ‘നിങ്ങളിലേക്ക് നാം ദൂതനെ നിയോഗിച്ചത് പോലെ’³⁰. അൽ-അഖ്ഫശ് رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: അതായത്, നിങ്ങളിലേക്ക് നിങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ദൂതനെ നാം നിയോഗിച്ചതിന് പകരമായി നിങ്ങൾ എന്നെ സ്മരിക്കുക. ﴿وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَنكُمْ ﴾ ‘അവന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക്‌ നേര്‍വഴി കാണിച്ചുതന്നതുപോലെ നിങ്ങളവനെ സ്മരിക്കുക’³¹; അതായത്, അവൻ നിങ്ങളെ നേർവഴിയിലാക്കിയതിന് പകരമായി (അവനെ സ്മരിക്കുക)…”³²

പ്രമാണങ്ങളുടെയും തെളിവുകളുടെയും ഉറവിടവും, ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളുടെയും സംശയങ്ങളുടെയും ഉറവിടവും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചറിയാൻ നിരന്തരം പരിശ്രമിക്കുക.

പ്രമാണങ്ങളുടെയും തെളിവുകളുടെയും ഉറവിടവും, ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളുടെയും സംശയങ്ങളുടെയും ഉറവിടവും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചറിയാൻ നിരന്തരം പരിശ്രമിക്കുക. അത് അവന് പൂർണ്ണമായി സാധിച്ചാൽ, ഈ വിഷയം അവന് വളരെ എളുപ്പമായിത്തീരും. കാരണം, സത്യത്തിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് സത്യമല്ലാതെ അവനിലേക്ക് വരികയില്ല. അവൻ സത്യത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും അതിൽ സംതൃപ്തിയടയുന്നവനുമാണെങ്കിൽ – സത്യത്തിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് വരുന്ന യാതൊന്നിനെ തൊട്ടും അവന് തിരിഞ്ഞുകളയേണ്ട ആവശ്യമില്ല. അതുപോലെ, ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളുടെയും സംശയങ്ങളുടെയും ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് വരുന്ന ഒന്നിനോടും അവൻ മുഖാമുഖം നിൽക്കേണ്ട കാര്യവുമില്ല.

എങ്കിലും, ദേഹേച്ഛയുടെ വക്താക്കൾ സത്യത്തെ ആശയക്കുഴപ്പമുള്ളതാക്കാനും കൃത്രിമത്വം കാണിക്കാനും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ, സത്യത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ മേൽ നിർബന്ധമായ കാര്യം; സത്യത്തിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് തനിക്ക് വരുന്ന കാര്യങ്ങളെ അവൻ അവരുടെ നിറമുള്ള കണ്ണടകളിലൂടെ നോക്കിക്കാണരുത് എന്നതാണ്. മറിച്ച്, സത്യത്തിന്റെ വക്താക്കൾ എങ്ങനെയാണോ അതിനെ നോക്കിക്കണ്ടത്, അതേപ്രകാരം അവൻ അതിനെ നോക്കിക്കാണണം. അല്ലാഹുവാണ് തൗഫീഖ് നൽകുന്നവൻ.

• ശൈഖ് അബ്ദുറഹ്മാൻ അൽ-മുഅല്ലിമി അൽ-യമാനി رَحِمَهُ اللَّهُ രചിച്ച ‘അൽ-ഖാഇദു ഇലാ തസ്വ്‌ഹീഹിൽ അഖാഇദ്’ (القائد إلى تصحيح العقائد) എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു അധ്യായമാണിത്.

---

1. സൂറത്തുസ്സുഖ്‌റുഫ് – 31-35 ↩︎
2. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 5643, സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം – 2810 ↩︎
3. സുനനുത്തിർമിദി – 2400 ↩︎
4. സൂറത്തു യൂസുഫ് – 84 ↩︎
5. ശൈഖ് അബ്ദുറസാഖ് ഹംസ رَحِمَهُ اللَّهُ ഇതിന് നൽകിയ കുറിപ്പ്: “വാഹനത്തെ കുത്തിനോവിച്ച സംഭവം റസൂൽ ﷺ യുടെ മകൾ സൈനബ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا യുടെ കാര്യത്തിലാണ് നടന്നത്. അവർ ഹിജ്റ പോകുന്ന വേളയിൽ വാഹനത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴുകയും അവരുടെ ഗർഭം അലസുകയും ചെയ്തു.” എന്നാൽ ഗ്രന്ഥകർത്താവ് പറയുന്നു: “നബി ﷺ യുടെ കാര്യത്തിലും ഇതുപോലെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ‘അൽ-ഇസ്വാബ’യിലെ ദുബാഅ ബിൻത് ആമിറിന്റെ ജീവചരിത്രം നോക്കുക” (ദാറു ഹജർ പതിപ്പ്: 7/14. ഹാഫിള് ഇബ്നു ഹജർ പറഞ്ഞു: ഇത് പരമ്പര മുറിഞ്ഞതാണെന്നതിന് പുറമെ ദുർബലവുമാണ്). ശൈഖ് അൽ-അൽബാനി رَحِمَهُ اللَّهُ പറഞ്ഞു: “എന്നാൽ സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ റിപ്പോർട്ടിന്റെ പരമ്പരയിൽ അൽ-കൽബി ഉണ്ട്; അയാൾ ആരോപണവിധേയനായ വ്യക്തിയാണ്.” ↩︎
6. ഈ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നവന് മുഹമ്മദ് നബി ﷺ യുടെ പ്രവാചകത്വവാദത്തിലുള്ള സത്യസന്ധതയ്ക്കുള്ള ഏറ്റവും വലിയ തെളിവുകളിലൊന്നാണിതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. അങ്ങേയറ്റം സൽസ്വഭാവമുള്ള, നാൽപത് വർഷക്കാലം അത്തരം മാന്യതയിൽ ജീവിച്ച ഒരാൾ, വർഷങ്ങളോളം ഇത്രയധികം ഉപദ്രവങ്ങൾ സഹിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു കാര്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക എന്നത് സാധാരണഗതിയിൽ അസാധ്യമാണ്. ഇതിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയുമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തെ അടുത്തറിയുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനത അദ്ദേഹത്തെ കളവുകാരനെന്ന് വിളിക്കാതെ, മറിച്ച് ‘മാരണം ബാധിച്ചവൻ, ഭ്രാന്തൻ’ എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞിരുന്നത്. അല്ലാഹു تعالى പറയുന്നു: തീര്‍ച്ചയായും അവര്‍ നിന്നെ കളവാക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്‌ ആ അക്രമികള്‍ അല്ലാഹുവിന്‍റെ വചനങ്ങളെയാണ്‌ നിഷേധിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്‌.”. ↩︎
7. സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിം – 2807 ↩︎
8. സൂറത്തുൽ മുഅ്മിനൂൻ – 60 ↩︎
9. സൂറത്തുൽ അഅ്റാഫ് – 201, 202 ↩︎
10. സൂറത്തുന്നിസാഅ് – 119-124 ↩︎
11. സൂറത്തുൽ അഅ്റാഫ് – 169 ↩︎
12. മുസ്‌നദ് അഹ്മദ് – 17123, അൽ-മുസ്തദ്റക് ↩︎
13. സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി – 6308 ↩︎
14. ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ വിശദീകരണം: ഇമാം നവവി رَحِمَهُ اللَّهُ ഈ ഹദീസ് സ്വഹീഹാണെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഇതിന്റെ പരമ്പരയിൽ (സനദ്) ‘നുഐം ബിൻ ഹമ്മാദ്’ എന്ന ദുർബലനായ ഒരു റിപ്പോർട്ടർ ഉള്ളതിനാൽ ഇത് ദഈഫ് (ദുർബലമായത്) ആണെന്ന് ഹാഫിള് ഇബ്നു റജബ് അൽ-ഹമ്പലി رَحِمَهُ اللَّهُ, ഇമാം ബുഖാരി رَحِمَهُ اللَّهُ തുടങ്ങിയ ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ↩︎
15. സൂറത്തുൽ ബഖറ – 222 ↩︎
16. അബ്ദുല്ലാഹി ബ്നു അബീ ശൈബ رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ ‘അൽ-മുസ്വന്നഫ്’ (13/187), ഇമാം അത്തിർമിദി رَحِمَهُ اللَّهُ (2499), ഇമാം ബൈഹഖി رَحِمَهُ اللَّهُ ‘അശ്ശുഅബ്’ (7127) എന്നിവർ അനസ് ബിൻ മാലിക് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്നും ഈ ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്; ‘ആദം സന്തതികളെല്ലാവരും തെറ്റ് ചെയ്യുന്നവരാണ്…’ എന്നാണ് അതിലെ പദം. ഇതിന്റെ പരമ്പര ഹസൻ ആണ്. ↩︎
17. സൂറത്തു ലുഖ്മാൻ – 32 ↩︎
18. സൂറത്തുൽ ഇസ്റാഅ് – 67 ↩︎
19. സൂറത്തു ഫുസ്സിലത്ത് – 26 ↩︎
20. സൂറത്തു ഫുസ്സിലത്ത് – 52 ↩︎
21. സൂറത്തുൽ അഹ്ഖാഫ് – 10 ↩︎
22. സൂറത്തുൽ അഅ്റാഫ് – 101 ↩︎
23. സൂറത്തുൽ അൻആം – 109, 110 ↩︎
24. ദാറു ഹജർ പതിപ്പ് 9/490 ↩︎
25. സൂറത്തുൽ ബഖറ – 198 ↩︎
26. 3/523, 524 ↩︎
27. സൂറത്തുൽ ബഖറ – 239 ↩︎
28. 4/395 ↩︎
29. 1/192 ↩︎
30. സൂറത്തുൽ ബഖറ – 151 ↩︎
31. സൂറത്തുൽ ബഖറ – 198 ↩︎
32. മജ്മഉൽ മലക് ഫഹദ് പതിപ്പ് 3/1136 ↩︎