ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സഈദ് റസ്ലാൻ
ഹൃദയത്തിന്റെ അവസ്ഥകളെയും (أحوال القلب) നിയ്യത്തുകളെയും വേർതിരിച്ചറിയുക എന്നത് ഒരു വിശ്വാസിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അനിവാര്യമാണ്. ഒരേ പ്രവർത്തി ബാഹ്യമായി ഒന്നാണെന്ന് തോന്നുമെങ്കിലും, അതിന്റെ ആന്തരികമായ അവസ്ഥകൾ വിപരീത ദിശകളിലായിരിക്കും. അത്തരം സുപ്രധാനമായ ചില വ്യത്യാസങ്ങളാണ് ഇവിടെ ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്.
1. പ്രതീക്ഷയും (الرجاء) വ്യാമോഹവും (التمني)
അല്ലാഹുവിന്റെ കാരുണ്യത്തിൽ പ്രതീക്ഷ അർപ്പിക്കുക എന്നത് ഉന്നതമായ ഒരു ആരാധനയാണ്. എന്നാൽ പലരും അലസതയിൽ മുഴുകി ജീവിക്കുകയും, തങ്ങൾ അല്ലാഹുവിൽ പ്രതീക്ഷ അർപ്പിക്കുന്നവരാണെന്ന് (الراجون) തെറ്റിദ്ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ അവർ വ്യാമോഹിക്കുന്നവർ (المتمنون) മാത്രമാണ്.
ഇവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഇതാണ്: ബുദ്ധിമാൻ (الكيس) അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രതിഫലവും കാരുണ്യവും ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് സൽക്കർമ്മങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ വിഡ്ഢി (الأحمق/العاجز) സൽക്കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും, എന്നിട്ട് അല്ലാഹുവിൽ പ്രതീക്ഷയുണ്ടെന്ന് വ്യാമോഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
നിന്റെ മനസ്സ് നിന്നോട് “ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ കാരുണ്യം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു” എന്ന് പറയുകയാണെങ്കിൽ, നീ അതിനോട് ചോദിക്കുക: “എങ്കിൽ നിന്റെ തെളിവ് കൊണ്ടുവാ (هاتي برهانك). നിങ്ങൾ സത്യവാന്മാരാണെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ തെളിവ് കൊണ്ടുവരിക.” എന്താണ് തെളിവ്? ലക്ഷ്യത്തിലെത്താനുള്ള കാരണങ്ങളെ (الأسباب) സ്വീകരിക്കലാണ് തെളിവ്. അതായത്, തിന്മകളിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുകയും, നന്മകൾ പ്രവർത്തിക്കുകയും, നബി ﷺ യുടെ ചര്യ (السنة) പിൻപറ്റുകയും ചെയ്യുക. അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം ശ്രദ്ധിക്കുക: {വിശ്വസിക്കുകയും, അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ സ്വദേശം വെടിയുകയും, സമരത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തവരാരോ അവർ അല്ലാഹുവിന്റെ കാരുണ്യം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു (يرجون).} [അൽ-ബഖറ: 218]. ഇവിടെ അല്ലാഹു ‘പ്രതീക്ഷ’ (الرجاء) വെച്ചുപുലർത്തുന്നവരായി എണ്ണിയത്; വിശ്വസിക്കുകയും, ഹിജ്റ പോകുകയും, ജിഹാദ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തവരെയാണ്. അല്ലാതെ വെറുതെ ഇരുന്നവരെയല്ല.
അതുകൊണ്ട്, മനസ്സ് നിന്നോട് പ്രതീക്ഷയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, നീ സൽക്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുക. ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് സ്തുത്യർഹമായ പ്രതീക്ഷയാണ് (الرجاء المحمود). ഇല്ലെങ്കിൽ അത് വെറും വ്യാമോഹം (التمني المذموم) മാത്രമാണ്.
2. അനുഗ്രഹങ്ങൾ എടുത്തുപറയലും (التحدث بنعمة الله) അഹങ്കാരവും (الفخر)
അല്ലാഹു നൽകിയ അനുഗ്രഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് നന്ദിപ്രകടനത്തിന്റെ (الشكر) ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ ചിലപ്പോഴത് അഹങ്കാരമായി (الفخر) മാറാം. ഇവ തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പ് സൂക്ഷ്മമാണ്.
- അനുഗ്രഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കൽ (التحدث بنعمة الله): ഇത് അല്ലാഹുവിന്റെ വിശേഷണങ്ങളെയും (صفات الله), അവന്റെ ഔദാര്യത്തെയും (جود) വെളിപ്പെടുത്തലാണ്. “ഇത് എന്റെ കഴിവല്ല, അല്ലാഹുവിന്റെ ഔദാര്യമാണ്” എന്ന വിനയത്തോടെ, അവനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് (ثناء), മറ്റുള്ളവർക്ക് അല്ലാഹുവിലുള്ള സ്നേഹം വർദ്ധിക്കാൻ വേണ്ടി സംസാരിക്കലാണിത്. തനിക്ക് ലഭിച്ച വലിയ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്കിടയിലും താൻ അല്ലാഹുവിങ്കൽ ദരിദ്രനാണെന്ന (فقير) ബോധം അവനുണ്ടാകും.
- അഹങ്കാരം (الفخر): ലഭിച്ച അനുഗ്രഹങ്ങൾ വെച്ച് ജനങ്ങളുടെ മേൽ ഔന്നത്യം നടിക്കലാണിത് (استطالة). താൻ മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ വലിയവനാണെന്ന് കാണിക്കാനും, ജനങ്ങളെക്കൊണ്ട് തന്നെ സേവിപ്പിക്കാനും, അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളെ തന്നിലേക്ക് ആകർഷിക്കാനും അവൻ (അഹങ്കാരി) ശ്രമിക്കുന്നു.
നുഅ്മാൻ ബിൻ ബഷീർ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ) പറഞ്ഞു: “നിശ്ചയമായും പിശാചിന് ചില കെണികളുണ്ട് (مصالي/فخوخ). അതിൽ പെട്ടതാണ്: 1. അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അക്രമം പ്രവർത്തിക്കൽ (البطش بنعم الله). 2. അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരോട് അഹങ്കാരം കാണിക്കൽ (الكبر على عباد الله). 3. അല്ലാഹു നൽകിയ ദാനത്തിൽ അഹങ്കരിക്കൽ (الفخر بعطية الله). 4. അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടിയല്ലാതെ (നിസ്സാര കാര്യങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി) സ്വയം താഴ്ന്നുകൊടുക്കൽ (الهون).”
അതുകൊണ്ട്, അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, അത് അല്ലാഹുവിനെ പുകഴ്ത്താനാണോ അതോ സ്വയം പുകഴ്ത്താനാണോ എന്ന് നീ പരിശോധിക്കുക.
3. ഹൃദയത്തിന്റെ സന്തോഷവും (فرح القلب) ദേഹേച്ഛയുടെ സന്തോഷവും (فرح النفس)
സന്തോഷം (الفرح) രണ്ടുതരത്തിലുണ്ട്.
- ഹൃദയത്തിന്റെ സന്തോഷം (فرح القلب): ഇത് അല്ലാഹുവിലും, അവനെ അറിയുന്നതിലും (معرفته), അവന്റെ വചനത്തിലും, അവന്റെ റസൂലിലും ﷺ ഉള്ള സന്തോഷമാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ വചനം: {പറയുക: അല്ലാഹുവിന്റെ ഔദാര്യം കൊണ്ടും കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാണത് (ലഭിച്ചത്). അത് കൊണ്ട് അവർ സന്തോഷിച്ചു കൊള്ളട്ടെ. അതാണ് അവർ സമ്പാദിച്ചു കൂട്ടുന്നതിനെക്കാളെല്ലാം ഉത്തമമായിട്ടുള്ളത്.} [യൂനുസ്: 58]. ഇവിടെ ‘അല്ലാഹുവിന്റെ ഔദാര്യം’ (فضل الله) എന്നത് ഇസ്ലാമാണെന്നും, ‘കാരുണ്യം’ (رحمته) എന്നത് ഖുർആനാണെന്നും പണ്ഡിതന്മാരായ ഇബ്നു അബ്ബാസ്, ഹസൻ, ഖതാദ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ) എന്നിവർ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇഹലോകത്തെ സ്വർണ്ണത്തെക്കാളും വെള്ളിയെക്കാളും ഉത്തമം ഇസ്ലാമും ഖുർആനുമാണെന്ന തിരിച്ചറിവിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷമാണിത്. ഇത് ഈമാനാണ്; ഇതിന് പ്രതിഫലമുണ്ട്.
- ദേഹേച്ഛയുടെ സന്തോഷം (فرح النفس): ഇത് നശിച്ചുപോകുന്ന ഭൗതിക സുഖങ്ങളിലും, ദേഹേച്ഛകളിലും (لذات/شهوات) സന്തോഷിക്കലാണ്. ഇത് വെറും മിഥ്യയാണ് (وهم).
തൗബ ചെയ്യുന്നവന്റെ സന്തോഷം: പാപത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറി അല്ലാഹുവിലേക്ക് ഖേദിച്ചു മടങ്ങുമ്പോൾ (التوبة) ലഭിക്കുന്ന സന്തോഷം, പാപം ചെയ്യുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന സുഖത്തെക്കാൾ എത്രയോ മടങ്ങാണ്. അത് അനുഭവിച്ചവർക്കേ അറിയൂ. ഒരു ദാസൻ തൗബ ചെയ്യുമ്പോൾ അല്ലാഹുവിന് ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷത്തെക്കുറിച്ച് നബി ﷺ നൽകിയ ഉദാഹരണം പ്രസിദ്ധമാണ്: “നിങ്ങളിലൊരാൾ മരുഭൂമിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, ഭക്ഷണവും വെള്ളവുമുള്ള തന്റെ ഒട്ടകം നഷ്ടപ്പെടുന്നു. നിരാശനായി മരണത്തെ കാത്ത് കിടക്കുമ്പോൾ, പെട്ടെന്ന് ആ ഒട്ടകം തന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു! അമിതമായ സന്തോഷത്താൽ അവന് നാവ് പിഴച്ചുപോകുന്നു, അവൻ പറയുന്നു: ‘അല്ലാഹുവേ, നീ എന്റെ അടിമയും ഞാൻ നിന്റെ റബ്ബുമാണ്!’. അമിതമായ സന്തോഷം കാരണം അവന് തെറ്റുപറ്റിയതാണ്.” [മുസ്ലിം]. ഈ മനുഷ്യന് ഉണ്ടായതിനേക്കാൾ സന്തോഷം, തന്റെ അടിമ തൗബ ചെയ്യുമ്പോൾ അല്ലാഹുവിന് ഉണ്ടാകുന്നു.
മരണസമയത്തെയും പരലോകത്തെയും സന്തോഷങ്ങൾ: തൗബ ചെയ്ത് മടങ്ങുന്നവന് (التائب), ഇഹലോകത്ത് വെച്ചുതന്നെ വലിയ സന്തോഷങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതിനേക്കാൾ വലിയ സന്തോഷങ്ങൾ വരാനിരിക്കുന്നതേയുള്ളൂ.
- മരണസമയത്തെ സന്തോഷം: അവൻ ഇഹലോകം വെടിയുമ്പോൾ മലക്കുകൾ വന്ന് അവനെ സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുന്നു: “ഹേ, നല്ല ശരീരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന നല്ല ആത്മാവേ (الروح الطيبة), പുറത്തുവരിക. അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തിയിലേക്കും, സുഗന്ധങ്ങളിലേക്കും (روح وريحان), കോപമില്ലാത്ത റബ്ബിലേക്കും നീ പുറത്തുവരിക.” {ഹേ; സമാധാനമടഞ്ഞ ആത്മാവേ, നീ നിന്റെ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക് തൃപ്തിപ്പെട്ടുകൊണ്ടും, തൃപ്തി ലഭിച്ചുകൊണ്ടും മടങ്ങിക്കൊള്ളുക. എന്നിട്ട് എന്റെ അടിമകളിൽ പ്രവേശിച്ചുകൊള്ളുക. എന്റെ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചുകൊള്ളുക.} [അൽ-ഫജ്ർ: 27-30]. ഈ സന്തോഷവാർത്ത ലഭിക്കുമ്പോൾ അവനുണ്ടാകുന്ന ആനന്ദം പറഞ്ഞറിയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
- ആകാശലോകത്തെ സ്വീകരണം: അവന്റെ ആത്മാവുമായി മലക്കുകൾ ആകാശത്തേക്ക് ഉയരുന്നു. ആകാശത്തിന്റെ കവാടങ്ങൾ അവന് വേണ്ടി തുറക്കപ്പെടുന്നു. ഓരോ ആകാശത്തിലുമുള്ള മലക്കുകൾ അവനെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ ഏഴാം ആകാശത്ത് വെച്ച് അല്ലാഹുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ നിൽക്കാൻ അവന് അനുവാദം ലഭിക്കുന്നു. അവൻ അല്ലാഹുവിന് സുജൂദ് ചെയ്യുന്നു. അപ്പോൾ അല്ലാഹു പറയും: “എന്റെ ദാസന്റെ രേഖകൾ ഇല്ലിയ്യീനിൽ (عليين) രേഖപ്പെടുത്തുക.”
- സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഇരിപ്പിടം കാണൽ: തുടർന്ന് അവന് സ്വർഗ്ഗം കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അവിടെ അവനുള്ള ഇരിപ്പിടങ്ങളും, അല്ലാഹു ഒരുക്കിവെച്ച അനുഗ്രഹങ്ങളും അവൻ കാണുന്നു.
- ഉറ്റവരെ കണ്ടുമുട്ടൽ: സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വെച്ച് അവൻ തന്റെ സ്നേഹിതരെയും ബന്ധുക്കളെയും കണ്ടുമുട്ടുന്നു. ദീർഘകാലം യാത്ര പോയി തിരിച്ചുവരുന്നവനെ വീട്ടുകാർ സ്വീകരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ സന്തോഷത്തോടെയായിരിക്കും അവർ അവനെ സ്വീകരിക്കുന്നത്. അവർ അവനെ പൊതിയുകയും വിശേഷങ്ങൾ ചോദിക്കുകയും ചെയ്യും.
- മഹ്ഷറിലെ സന്തോഷം: ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ, അല്ലാഹുവിന്റെ അർശിന്റെ തണലിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും, നബി ﷺ യുടെ കൈകൾ കൊണ്ട് ഹൗളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കുടിക്കുമ്പോഴും, വലതുകൈയ്യിൽ കിതാബ് ലഭിക്കുമ്പോഴും, മീസാനിൽ (തുലാസ്) നന്മകൾ ഘനമുള്ളതാകുമ്പോഴും, മുഖം പ്രകാശിക്കുമ്പോഴും, സിറാത്ത് (പാലം) വേഗത്തിൽ കടക്കുമ്പോഴും, സ്വർഗ്ഗകവാടത്തിൽ വെച്ച് കാവൽക്കാർ “നിങ്ങൾക്ക് സമാധാനം! നിങ്ങൾ ശുദ്ധരായിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ ശാശ്വതവാസികളായി ഇതിൽ പ്രവേശിച്ചുകൊള്ളുക” എന്ന് പറഞ്ഞ് സ്വാഗതം ചെയ്യുമ്പോഴും അവനുണ്ടാകുന്ന സന്തോഷം ഓരോ ഘട്ടത്തിലും വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.
- ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷം (അല്ലാഹുവിനെ കാണൽ): ഇവയെല്ലാം വലിയ സന്തോഷങ്ങളാണെങ്കിലും, ഇതിനെല്ലാം മുകളിൽ നിൽക്കുന്ന, മറ്റെല്ലാ സന്തോഷങ്ങളെയും നിഷ്പ്രഭമാക്കുന്ന മറ്റൊരു സന്തോഷമുണ്ട്. അതാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ തിരുമുഖത്തേക്ക് നോക്കൽ (النظر إلى وجه الله). അഹ്ലുസ്സുന്നത്തി വൽ ജമാഅത്തിന്റെ വിശ്വാസപ്രകാരം സ്വർഗ്ഗവാസികൾ അല്ലാഹുവിനെ കാണുക തന്നെ ചെയ്യും. അല്ലാഹു അവരോട് സംസാരിക്കുകയും സലാം പറയുകയും ചെയ്യും. അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ആനന്ദം (أعظم لذة). അല്ലാഹു ആ സൗഭാഗ്യം നമുക്ക് നൽകി അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.
പക്ഷെ, ഈ സന്തോഷങ്ങൾ ലഭിക്കണമെങ്കിൽ ഇഹലോകത്ത് ചില ത്യാഗങ്ങൾ സഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
- പരീക്ഷണങ്ങളുടെ ഈ ലോകത്ത് (دار الرزايا), ദേഹേച്ഛകളെ വെടിഞ്ഞവർക്ക് (അല്ലാഹുവിൽ സമർപ്പിച്ചവർക്ക്) മാത്രമേ ആ സന്തോഷങ്ങൾ ലഭിക്കുകയുള്ളൂ.
- അതുകൊണ്ട് നീ ഉണർന്നു പ്രവർത്തിക്കുക (فشمر).
- വിപത്തുകൾ നിറഞ്ഞ സുഖഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് നീ നോമ്പെടുക്കുക (വിട്ടുനിൽക്കുക).
- ലഭിക്കാത്ത ആഗ്രഹങ്ങളെ (അമാനിയ്യ്) നീ ഉപേക്ഷിക്കുക; കാരണം അത് മരണകാരണമായേക്കാം.
- അല്ലാഹുവിന്റെയും റസൂലിന്റെയും വാഗ്ദാനങ്ങളെ നീ വൈകിയതായി കാണരുത്. ഇന്നലെ കഴിഞ്ഞുപോയ സുഖങ്ങളെക്കാൾ എത്രയോ അടുത്താണ് സത്യസന്ധനായ പ്രവാചകൻ ﷺ അറിയിച്ച ആ വാഗ്ദാനങ്ങൾ.
അല്ലാഹു നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, യഥാർത്ഥ സന്തോഷം (فرح القلب) നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.