ശൈഖ് ഡോ. അബ്ദുസ്സലാം ബിൻ ബർജസ് ആലു അബ്ദുൽ കരീം
ഈ വിഷയം വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. കാരണം, ഭൂരിഭാഗം ആളുകൾക്കും ഇതിനെക്കുറിച്ച് ശരിയായ ഗ്രാഹ്യമില്ലാത്തതിനാൽ, പണ്ഡിതന്മാരല്ലാത്ത പലരും അവരുടെ നിരകളിലേക്ക് കടന്നുകൂടിയിട്ടുണ്ട്. അങ്ങനെ നാം ഇപ്പോൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും, ഇടയ്ക്കിടെ അതിന്റെ ദുരന്തങ്ങൾ കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ വലിയ വൈജ്ഞാനിക അരാജകത്വം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പണ്ഡിതൻ എന്ന പദം അർഹിക്കുന്നവർ വളരെ കുറവാണ് എന്ന് ഞാൻ തികഞ്ഞ സത്യസന്ധതയോടെ പറയുകയാണ്. അവർ അപൂർവ്വമാണെന്ന് പറഞ്ഞാലും അതിൽ യാതൊരു അതിശയോക്തിയുമില്ല. കാരണം, ഒരു പണ്ഡിതനുണ്ടായിരിക്കേണ്ട പല ഗുണവിശേഷണങ്ങളും ഇന്ന് വിജ്ഞാനത്തിലേക്ക് ചേർത്തുപറയപ്പെടുന്ന മിക്ക ആളുകൾക്കും അനുയോജ്യമാകുന്നില്ല എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം.
സംസാരത്തിൽ വാക്ചാതുര്യമുള്ളവനോ, തന്റെ പ്രഭാഷണങ്ങളിലും ക്ലാസുകളിലും സാഹിത്യപരമായി സംസാരിക്കുന്നവനോ അല്ല പണ്ഡിതൻ. അതുപോലെ, ഒരു ഗ്രന്ഥം രചിച്ചവനോ, ഒരു പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചവനോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും കൈയെഴുത്തുപ്രതി പരിശോധിച്ചു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചവനോ അല്ല പണ്ഡിതൻ. നിർഭാഗ്യവശാൽ, ഈ കാര്യങ്ങൾ വെച്ചുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു പണ്ഡിതനെ വിലയിരുത്തുക എന്നത് സാധാരണക്കാരുടെ മനസ്സുകളിൽ ഉറച്ചുപോയ ഒരു രീതിയാണ്. ഇതുകാരണം പണ്ഡിതന്മാരല്ലാത്ത നിരവധി പ്രാസംഗികരിലും എഴുത്തുകാരിലും സാധാരണക്കാർ വഞ്ചിതരായിട്ടുണ്ട്.
അങ്ങനെ അവർ സാധാരണക്കാരുടെ ആരാധനാപാത്രങ്ങളായി മാറി. വിവരദോഷിയായ ഇത്തരമൊരാൾ തന്റെ വ്യാജമായ പാണ്ഡിത്യം വികാരഭരിതമായി വിളമ്പുമ്പോൾ, അയാളുടെ അറിവിലും പ്രകടനത്തിലും അത്ഭുതം കൂറി സാധാരണക്കാരനായ ഒരാൾ ആവേശത്തോടെ കൈയടിക്കുന്നത് താങ്കൾക്ക് കാണാം. എന്നാൽ അതേസമയം, ഇത്തരം മോശമായ ഫിത്നകൾ തുറക്കപ്പെട്ടതിലുള്ള ദുഃഖത്താലും ഖേദത്താലും യഥാർത്ഥ പണ്ഡിതന്മാർ തങ്ങളുടെ കൈകളിൽ അടിക്കുകയായിരിക്കും.
മതപരമായ വിജ്ഞാനത്തോട് അങ്ങേയറ്റം അഭിനിവേശമുള്ളവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പണ്ഡിതൻ. ഖുർആനിലെയും സുന്നത്തിലെയും മുഴുവൻ വിധികളെക്കുറിച്ചും അയാൾക്ക് കൃത്യമായ ധാരണയുണ്ടായിരിക്കും. ദുർബ്ബലപ്പെടുത്തിയതും ദുർബ്ബലപ്പെടുത്തപ്പെട്ടതുമായ നിയമങ്ങൾ, ഉപാധികളില്ലാത്തതും ഉപാധികളുള്ളതുമായ കാര്യങ്ങൾ, സംക്ഷിപ്തമായതും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടതുമായ വിഷയങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം അയാൾക്കറിയാം. കൂടാതെ, മുൻഗാമികൾ ഏകോപിച്ചതും അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുള്ളതുമായ വിഷയങ്ങളിലെ അവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളും അയാൾ പഠിച്ചിട്ടുണ്ടായിരിക്കും. ഇബ്നു അബ്ദിൽ ബർറ് رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ ജാമിഉ ബയാനിൽ ഇൽമി വ ഫദ്ലിഹി എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ, കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതൻ അല്ലെങ്കിൽ പണ്ഡിതൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാൻ അർഹനായ വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് ഒരു അധ്യായം തന്നെ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗം നാല്പത്തിമൂന്നാം പേജിലേക്ക് മടങ്ങുക.
ഈ മതപരമായ വിധികൾ കരസ്ഥമാക്കാൻ അവർ ദീർഘനേരം ചെലവഴിക്കുകയും കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട് എന്നതിൽ യാതൊരു സംശയവുമില്ല. ഇതിനുപുറമെ, പഠനം ഒരിക്കലും അവസാനിപ്പിക്കാതിരിക്കുക എന്നതും അവർ ഇതിനോട് കൂട്ടിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ട്.
ചില ചരിത്രരേഖകളിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിട്ടുണ്ട്: മൂസാ നബി തന്റെ രക്ഷിതാവിനോട് ചോദിച്ചു: നിന്റെ ദാസന്മാരിൽ ഏറ്റവും അറിവുള്ളവൻ ആരാണ്? അല്ലാഹു മറുപടി നൽകി: അറിവ് നേടിയിട്ട് ഒരിക്കലും മതിവരാത്തവൻ. അപ്പോൾ, ഇതാണ് ഒരാളുടെ അവസ്ഥയെങ്കിൽ അയാളാണ് ഈ മഹത്തായ പദവിക്ക് അർഹനായ പണ്ഡിതൻ. കാരണം, അയാളാണ് അല്ലാഹുവിന്റെ മതം ജനങ്ങൾക്ക് എത്തിച്ചുകൊടുക്കുന്നവൻ. അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി ഒപ്പുവെക്കുന്നവനാണവൻ. അല്ലാഹുവിന്റെ അടിമകളുടെ മേൽ അവന് വേണ്ടിയുള്ള തെളിവുകൾ നിലനിർത്തുന്നവനാണവൻ. ഇനി അയാളുടെ സംസാരം വളരെ കുറവോ അപൂർവ്വമോ ആണെങ്കിലും, അല്ലെങ്കിൽ അയാൾ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ പോലും അയാളാണ് പണ്ഡിതൻ.
ഇവിടെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കാര്യമുണ്ട്. കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്നവരിൽ വഞ്ചിതരാകുന്ന പ്രവണതയ്ക്ക് വളരെ പഴയ വേരുകളുണ്ടെന്നും, അതൊരു പുതിയ സംഭവമോ അല്ലെങ്കിൽ പെട്ടെന്നുണ്ടായ ഒന്നോ അല്ലെന്നും ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്നവരിൽ വഞ്ചിതരാകുകയും, കൂടുതൽ സംസാരിക്കുക എന്നത് ഒരു പണ്ഡിതന്റെ മാനദണ്ഡമായി കണക്കാക്കുകയും ചെയ്തവർക്ക് മറുപടിയായി ഹാഫിദ് ഇബ്നു റജബ് അൽ ഹമ്പലി رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ ഫദ്ലു ഇൽമിസ്സലഫി അലാ ഇൽമിൽ ഖലഫ് എന്ന വിലപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയതാണ് ഈ കാര്യം.
നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ച ആ ഗ്രന്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം رَحِمَهُ اللَّهُ പറയുന്നു: “പിന്നീട് വന്നവരിൽ കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന ചിലർ മുൻഗാമികളേക്കാൾ അറിവുള്ളവരാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ചില വിവരദോഷികളെക്കൊണ്ട് നാം പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരാളുടെ സംസാരത്തിന്റെയും പ്രഭാഷണങ്ങളുടെയും ആധിക്യം കാരണം അയാൾ മുൻഗാമികളായ മുഴുവൻ സ്വഹാബികളേക്കാളും അവർക്ക് ശേഷമുള്ളവരേക്കാളും അറിവുള്ളവനാണെന്ന് അവരിൽ ചിലർ ധരിച്ചുവെക്കുന്നു. പ്രശസ്തരും പിൻപറ്റപ്പെടുന്നവരുമായ കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാരേക്കാൾ അയാൾക്ക് അറിവുണ്ടെന്ന് പറയുന്നവരും ഇക്കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. പിന്നീട് സുഫ്യാനുസ്സൗരി, ഔസാഇ, ലൈസ്, ഇബ്നുൽ മുബാറക് എന്നിവരെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഇവർക്കെല്ലാം അവർക്ക് ശേഷം വന്നവരേക്കാൾ സംസാരം വളരെ കുറവായിരുന്നു. ഇത്തരം വേർതിരിവുകൾ സച്ചരിതരായ മുൻഗാമികളെ വലിയ രൂപത്തിൽ ഇകഴ്ത്തലും, അവരെക്കുറിച്ച് മോശമായി ചിന്തിക്കലും, അജ്ഞതയിലേക്കും അറിവില്ലായ്മയിലേക്കും അവരെ ചേർത്തുപറയലുമാണ്. അല്ലാഹുവിനെക്കൊണ്ടല്ലാതെ യാതൊരു കഴിവുമില്ല.”
തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഇബ്നു മസ്ഊദ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിന്റെ വചനം ഉദ്ധരിക്കുന്നു. അതിൽ ഇപ്രകാരം പറയുന്നു: “നിങ്ങൾ പണ്ഡിതന്മാർ കൂടുതലുള്ളതും പ്രഭാഷകർ കുറവുള്ളതുമായ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ജീവിക്കുന്നത്. എന്നാൽ നിങ്ങൾക്ക് ശേഷം പണ്ഡിതന്മാർ കുറവുള്ളതും പ്രഭാഷകർ കൂടുതലുള്ളതുമായ ഒരു കാലഘട്ടം വരാനിരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ആരുടെ അറിവ് കൂടുതലാകുകയും സംസാരം കുറയുകയും ചെയ്യുന്നുവോ അവനാണ് പ്രശംസനീയൻ. ഇനി ഇതിന് വിപരീതമായി ആരുണ്ടോ അവനാണ് ആക്ഷേപിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ.” അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു.
മതപരമായ വിഷയങ്ങളിൽ വാചാലരാകുന്നവരെക്കുറിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ കാര്യം നാം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അപ്പോൾ ജനങ്ങൾ പണ്ഡിതന്മാരായി വാഴിച്ചിട്ടുള്ള നമ്മുടെ കാലത്തെ ഈ പ്രഭാഷകരെ അദ്ദേഹം കണ്ടിരുന്നുവെങ്കിലോ? സമകാലിക സംഭവങ്ങളുടെ മതവിധി എന്ന് അവർ വിളിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് മാത്രമാണ് ഇവർ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ആർത്തവത്തിന്റെയും പ്രസവരക്തത്തിന്റെയും കർമ്മശാസ്ത്രം എന്ന് അവർ പരിഹസിച്ചു വിളിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ മതനിയമങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അതൊക്കെ കാലഹരണപ്പെട്ടതാണെന്നും ജനങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോൾ അതിന്റെയൊന്നും വലിയ ആവശ്യമില്ലെന്നുമാണ് അവരുടെ കാഴ്ചപ്പാട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, സമകാലിക സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് എല്ലാ പണ്ഡിതന്മാർക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും നിർബന്ധ ബാധ്യതയായും, ആർത്തവത്തെയും പ്രസവരക്തത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അറിവ് സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുബാധ്യതയായും അവർ കണക്കാക്കുന്നു.
ഞാൻ ചോദിക്കട്ടെ: ജനങ്ങളുടെ ബുദ്ധിവെച്ച് കളിക്കുകയും, അല്ലാഹുവിന്റെ മതത്തിൽ നിന്നും അവന്റെ നിയമങ്ങളിൽ നിന്നും അവരെ പിന്തിരിപ്പിച്ച് പിശാച് അലങ്കരിച്ചുകൊടുത്ത സ്വന്തം ദേഹേച്ഛകളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുകയും, അതുവഴി അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളെ തടയുകയും ചെയ്ത ഇത്തരം ആളുകളെ അദ്ദേഹം കണ്ടിരുന്നുവെങ്കിലോ? തീർച്ചയായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ رَحِمَهُ اللَّهُ ദുഃഖം കൂടുതൽ കഠിനമാകുമായിരുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരാതി കൂടുതൽ അർഹതപ്പെട്ടതുമാകുമായിരുന്നു.
ഒരു പണ്ഡിതൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന വ്യക്തിയെ വേർതിരിച്ചറിയേണ്ട മറ്റൊരു കാര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രായമാണ്. പണ്ഡിതന്മാരുടെ പദവിയിലെത്താൻ ഇതൊരു നിബന്ധനയല്ലെങ്കിലും, ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇതൊരു നിബന്ധനയായിത്തന്നെ കണക്കാക്കേണ്ടതുണ്ട്. കാരണം, ചെറിയവരിൽ നിന്ന് അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന നിരവധി കുഴപ്പങ്ങൾ തന്നെ. കൂടാതെ, ഒരു പണ്ഡിതനെയും അല്ലാത്തവനെയും വേർതിരിച്ചറിയാൻ ഇന്ന് പലർക്കും കഴിവില്ല എന്നതും ഇതിന് കാരണമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് അബ്ദുല്ല ഇബ്നു മസ്ഊദ് رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ വിൽ നിന്ന് സ്ഥിരപ്പെട്ട ഒരു വചനത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്: “മുതിർന്നവരിൽ നിന്നും, വിശ്വസ്തരിൽ നിന്നും, തങ്ങളുടെ പണ്ഡിതന്മാരിൽ നിന്നും ജനങ്ങൾ അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന കാലത്തോളം അവർ നന്മയിലായിരിക്കും. എന്നാൽ ചെറിയവരിൽ നിന്നും മോശക്കാരിൽ നിന്നും അവർ അറിവ് സ്വീകരിക്കാൻ തുടങ്ങിയാൽ അവർ നശിച്ചു.”
അൽ ഖതീബുൽ ബഗ്ദാദി رَحِمَهُ اللَّهُ തന്റെ നസീഹത്തു അഹ്ലിൽ ഹദീസ് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇബ്നു ഖുതൈബയിലൂടെ നിവേദനം ചെയ്ത ഒരു സംഭവമുണ്ട്. ഈ വചനത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം നൽകിയ കൃത്യമായ മറുപടി ഇപ്രകാരമാണ്, ഇബ്നു ഖുതൈബ പറയുന്നു: “അതായത്, തങ്ങളുടെ പണ്ഡിതന്മാർ മുതിർന്നവരായിരിക്കുകയും, ചെറുപ്പക്കാർ പണ്ഡിതന്മാരാകാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കാലത്തോളം ജനങ്ങൾ നന്മയിലായിരിക്കും.” പിന്നീട് ഈ വിശദീകരണത്തിനുള്ള കാരണം വ്യക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറയുന്നു: “കാരണം, മുതിർന്നവരിൽ നിന്ന് യുവത്വത്തിന്റെ ആവേശവും, കാഠിന്യവും, തിടുക്കവും, വിഡ്ഢിത്തവുമെല്ലാം നീങ്ങിപ്പോയിട്ടുണ്ടാകും. അനുഭവസമ്പത്തും പ്രായോഗിക പരിജ്ഞാനവും അവർക്ക് കൂട്ടായി ഉണ്ടാകും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, അവരുടെ അറിവിൽ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾ കടന്നുകൂടില്ല. ദേഹേച്ഛകൾ അവരെ കീഴ്പ്പെടുത്തില്ല. അത്യാഗ്രഹം അവരെ വഴിതെറ്റിക്കില്ല. ചെറുപ്പക്കാരെ വഴിതെറ്റിക്കുന്നത് പോലെ പിശാചിന് അവരെ വഴിതെറ്റിക്കാൻ കഴിയില്ല. കൂടാതെ, പ്രായം കൂടുന്തോറും കൂടുതൽ ഗാംഭീര്യവും മഹത്വവും ആദരവും കൈവരും. എന്നാൽ മുതിർന്നവർ സുരക്ഷിതരായ ഈ പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളെല്ലാം ഒരുപക്ഷേ ചെറുപ്പക്കാരിൽ കടന്നുകൂടിയേക്കാം. അങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ അവർ മതവിധി നൽകിയാൽ അവരും നശിക്കും, മറ്റുള്ളവരെയും നശിപ്പിക്കും.” അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് അവസാനിച്ചു. വളരെ ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കേണ്ട ഒരു കാര്യമാണിത്.
ഇതിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള ചെറിയവർ എന്നത് പുത്തനാശയക്കാരെയാണെന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ചെറിയവർ എന്ന പദം ഇവിടെ വളരെ വിശാലമായ അർത്ഥത്തിലാണ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. പ്രായം കൊണ്ട് ചെറിയവരും, അറിവ് കൊണ്ട് ചെറിയവരുമെല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് വലിയ പണ്ഡിതന്മാർ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടെങ്കിൽ അവരെ സമീപിക്കുകയും അവരിൽ നിന്ന് അറിവ് സ്വീകരിക്കുകയുമാണ് വേണ്ടത്. ഇനി ഒരാൾ ജീവിക്കുന്ന നാട്ടിൽ വലിയ പണ്ഡിതന്മാർ ആരുമില്ലെങ്കിലും, മറ്റുള്ളവരെ പഠിപ്പിക്കാൻ യോഗ്യനായ, അറിവ് സ്വീകരിക്കാൻ അർഹനായ അറിവുള്ള ഒരു ചെറുപ്പക്കാരനുണ്ടെങ്കിൽ അങ്ങനെയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ അവനിൽ നിന്ന് അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ തെറ്റില്ല. എന്നാൽ വലിയ പണ്ഡിതന്മാർ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടായിട്ടും അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവർക്ക് താഴെയുള്ളവരിലേക്ക് തിരിയുക എന്നത് അങ്ങേയറ്റം മോശമായ കാര്യമാണ്.
ഉപകാരപ്രദമായ അറിവുള്ളവരെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ചില അടയാളങ്ങളുണ്ട്. ഉപകാരപ്രദമായത് എന്ന് ഞാൻ പ്രത്യേകം പറയാൻ കാരണം, അറിവ് രണ്ട് തരമുണ്ട്: ഉപകാരപ്രദമായ അറിവും ഉപദ്രവകരമായ അറിവും. ഇസ്ലാം ശ്രേഷ്ഠതകളും മഹത്വവും നൽകി ആദരിച്ചിട്ടുള്ള ഉപകാരപ്രദമായ അറിവുള്ളവരെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ചില അടയാളങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് ഇബ്നു റജബ് رَحِمَهُ اللَّهُ തൻ്റെ മുൻപ് സൂചിപ്പിച്ച ഗ്രന്ഥത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ചില മാറ്റങ്ങളോടെ ഞാൻ ഇവിടെ ഉദ്ധരിക്കാം. ഉപകാരപ്രദമായ അറിവുള്ള ആളുകളുടെ അടയാളങ്ങളെയും സവിശേഷതകളെയും കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ഈ ഗുണവിശേഷണങ്ങളിലൂടെ ഒരു പണ്ഡിതനെയും അല്ലാത്തവനെയും വേർതിരിച്ചറിയാൻ ഒരാൾക്ക് സാധിക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ് നാം ഈ അടയാളങ്ങൾ ഇവിടെ പരാമർശിക്കുന്നത്. അത്തരം പണ്ഡിതന്മാരെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പറയുന്നു:
“അവർ തങ്ങൾക്ക് യാതൊരുവിധ പദവിയോ സ്ഥാനമോ ഉള്ളതായി കണക്കാക്കുന്നില്ല. തങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ കൊണ്ട് അവർ അത്തരം പുകഴ്ത്തലുകളെ വെറുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വേർതിരിവ് കൊണ്ടുള്ള യഥാർത്ഥ പ്രയോജനം എന്നത് ഉപകാരപ്രദമായ അറിവുള്ളവരിൽ നിന്ന് മാത്രം അറിവ് സ്വീകരിക്കുക എന്നതാണ്. മറിച്ച് പണ്ഡിതന്മാരല്ലാത്ത വാക്ചാതുര്യമുള്ള പ്രഭാഷകരിൽ നിന്നോ വലിയ ഗ്രന്ഥകാരന്മാരിൽ നിന്നോ അറിവ് സ്വീകരിക്കാതിരിക്കാനുമാണ്.”1
- മൻ ഹുമുൽ ഉലമാഅ്? ↩︎